การพัฒนาศักยภาพเกษตรกรสู่ผู้ประกอบการท่องเที่ยวโดยชุมชนบนฐานทรัพยากรชุมชนเพื่อความยั่งยืน กรณีศึกษาตำบลบ้านแยง อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อศึกษาและพัฒนาศักยภาพเกษตรกรสู่ผู้ประกอบการ ท่องเที่ยวโดยชุมชนบนฐานทรัพยากรชุมชนเพื่อความยั่งยืน (2) เพื่อสร้างภาคีเครือข่ายความร่วมมือในการ พัฒนาการท่องเที่ยวเชิงเกษตร ใช้กระบวนการวิจัยแบบผสมผสานเน้นกระบวนการงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นในพื้นที่ ชุมชนบ้านแยง อําเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก ใช้การตรวจสอบสามเส้า (triangulation) การจําแนก การ วิเคราะห์ และสรุปเนื้อหาในประเด็นที่มีความสําคัญ โดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) การใช้ สถิติ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน T-test และ F-Test ผลการทวบทวนสถานการณ์การพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชนบ้านแยงที่ผ่านมา พบว่า ควรมีการ ปรับเปลี่ยนและกระจายความรับผิดชอบในภาระกิจของชมรมท่องเที่ยวโดยชุมชน เนื่องจากสมาชิกบางท่านต้อง แบกภาระหนักในการรับผิดชอบงานของชมรมท่องเที่ยว ฯ จึงเปิดโอกาสให้แก่สมาชิกใหม่เข้าร่วมกระบวนการ พัฒนาการท่องเที่ยว ส่งผลให้เกิดแนวคิดใหม่ ๆ ในการพัฒนา เช่น การขยายความร่วมมือกับภาคการเกษตร วางแผนรักษาคุณภาพผลผลิตทางการเกษตร การพัฒนาผลิตภัณฑ์การท่องเที่ยวใหม่ เกิดความกระตือรือร้น มี แรงบันดาลใจ มั่นใจและมีพลังในการขับเคลื่อนการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพิ่มขึ้น และควรมีการจัดประชุมหารือกัน อย่างสม่ําเสมอ จากการสํารวจพฤติกรรมนักท่องเที่ยวที่เดินทางเข้ามาท่องเที่ยวในชุมชนบ้านแยงระหว่างปี พ.ศ. 2563-2566 พบว่า มีนักท่องเที่ยวที่เดินทางเข้ามาท่องเที่ยวในชุมชนจํานวน 9,129 คน ติดต่อผ่านชมรม ท่องเที่ยวฯ จํานวน 331 คน ร้อยละ 3.63 และติดต่อกับเจ้าของสวนโดยตรงมีจํานวน 8,798 คน ร้อยละ 96.37 นักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุมีจํานวนสูงที่สุด รองลงมาเป็นกลุ่มครอบครัว กิจกรรมที่นิยมมากที่สุดคือ การชมสวน และรับประทานทุเรียน ผลการประเมินศักยภาพเกษตรกรผู้ประกอบการท่องเที่ยวหลังการพัฒนาศักยภาพ พบว่า เกษตรกรมีคุณสมบัติการเป็นผู้ประกอบการท่องเที่ยวโดยชุมชนเพิ่มขึ้นในทุกด้าน มากที่สุดคือ นักคิด ช่าง สงสัยร้อยละ 100 รองลงมาคือ ต้องการเจริญก้าวหน้า,แสวงหาโอกาส,กล้าตัดสินใจ,มุ่งมั่นในสิ่งที่ทํา,มี วิสัยทัศน์,พร้อมรับความเสี่ยง ร้อยละ 92.86 ด้านที่เพิ่มมากที่สุดคือ มีวิสัยทัศน์ ร้อยละ 116.67 พบว่า เกษตรกรที่เข้ารับการพัฒนามีศักยภาพเป็นผู้ประกอบการจํานวน 14 ราย สามารถวิเคราะห์ความคุ้มค่าในการ ลงทุนและมีแนวคิดที่จะพัฒนาการท่องเที่ยวเพื่อความยั่งยืน ระหว่างการพัฒนาสามารถสร้างความตระหนักเรื่อง การขอการรับรองมาตรฐานแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตร คํานึงถึงความปลอดภัย ความสะอาดและสุขอนามัย จัด พื้นที่ (Zoning) ให้ความสําคัญกับความเป็นส่วนตัวของนักท่องเที่ยว ขีดความสามารถในการรองรับนักท่องเที่ยว สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ท่องเที่ยวใหม่ได้ 4 ผลิตภัณฑ์คือ 1) บริการอาหารเครื่องดื่มในสวนเฉพาะวันเสาร์ อาทิตย์ มีการจํากัดเวลาเปิดปิด เพื่อลดความเสี่ยงด้านต้นทุนและกิจกรรมทําเทียนหอม 2) บุฟเฟ่ต์ทุเรียน 3) ทุเรียนเฟรนซ์ฟรายส์ 4) บริการเต็นท์พักแรม การกําหนดจุดจําหน่ายผลิตภัณฑ์ของฝากของที่ระลึก การวางแผน การให้บริการ การจัดทําเอกสารและแนวทางการลดความเสี่ยง เช่น การคิดต้นทุนผลิตภัณฑ์ การออกแบบจุด เช็คอินท์จากวัสดุในชุมชนใช้เงินลงทุนน้อยแต่แสดงถึงเอกลักษณ์ชุมชนเพื่อทําการตลาดโดยให้นักท่องเที่ยวมี ส่วนสนับสนุนร่วมการประชาสัมพันธ์ภาพลักษณ์ชุมชน รายได้ครัวเรือนหลังการพัฒนาโครงการ พบว่า กลุ่ม รายได้อยู่ต่ํากว่าเส้นร้อยละ 40 ล่างของสังคมไทยร้อยละ 13.33 สูงกว่าร้อยละ 40 แต่ต่ํากว่าเส้นมัธยฐานร้อย ฎ ละ 16.67 และ สูงกว่าเส้นมัธยฐานร้อยละ 70.00 เกิดความร่วมมือภาคีเครือข่ายภาครัฐ เอกชน ประชาชนและ นักวิชาการมีจํานวน 44 ภาคี ภาคีเดิม 37 ร้อยละ 84.09 ภาคีใหม่ 7 ภาคี ร้อยละ 15.91 ลักษณะความสัมพันธ์ แบบใกล้ชิดเป็นพันธมิตรและองค์กร ร้อยละ 47.74 และแบบพันธมิตรและองค์กร ร้อยละ 36.36 ซึ่งเป็นปัจจัย สําคัญต่อการพัฒนาการศักยภาพเกษตรผู้ประกอบการท่องเที่ยวโดยชุมชน เกิดการขยายผลกับชุมชนใกล้เคียง เนื่องจากเกษตรกรในชุมชนได้รับเชิญให้เป็นวิทยากรและเป็นพี่เลี้ยงให้ความรู้การใช้ภูมิปัญญาทางการเกษตร เรื่องการปรุงดิน การปลูกและการดูแลทุเรียน เป็นต้น คําสําคัญ: การพัฒนาศักยภาพ, เกษตรกร, ผู้ประกอบการ, การท่องเที่ยว, อย่างยั่งยืน

คำสำคัญ