ผลของสารสกัดที่ได้จากเปลือกต้นรักเมื่อใช้ชนิดเดียวหรือใช้ร่วมกับยาเคมีบำบัดมาตรฐานต่อการยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลมะเร็งตับ ในหนูทดลองที่เหนี่ยวนำให้เกิดมะเร็งตับ

บทคัดย่อ

มะเร็งตับเป็นมะเร็งที่พบได้มากและเป็นสาเหตุการตายจากโรคมะเร็งในปี 2563 ถึง 830,000 คน การค้นหายาต้านมะเร็งชนิดร้ายแรงนี้ เพื่อรักษา ป้องกัน หรือเพิ่มคุณภาพชีวิตให้กับผู้ป่วยจึงมีความสำคัญ รายงานการศึกษาหลายฉบับแสดงถึงศักยภาพในการรักษามะเร็งชนิดร้ายแรงของสารในกลุ่มคาร์ดิโนไลด์ ผู้วิจัยจึงเลือกเปลือกของต้นรัก (Calotropis gigantea) ซึ่งเป็นพืชในวงศ์ Apocynaceae เพราะเป็นพืชที่อุดมด้วยสารกลุ่มคาร์ดิโนไลด์และมีการนำมาใช้ในการแพทย์พื้นบ้าน เพื่อนำมาทดสอบฤทธิ์ยับยั้งการเกิดมะเร็งตับในหนูทดลองที่เหนี่ยวนำให้เกิดมะเร็งตับ ทั้งเมื่อใช้ชนิดเดียวหรือใช้ร่วมกับยาเคมีบำบัดมาตรฐาน doxorubicin ผงแห้งของเปลือกต้นรักถูกนำมาสกัดด้วย 95% เอทานอล โดยวิธีแช่หมักที่อุณหภูมิห้อง (27±5ºC) ได้สารสกัดหยาบ (CGEtOH) แล้วนำไปสกัดต่อด้วยวิธี liquid-liquid partition ได้สารสกัดชั้นไดคลอโรมีเทน (CGDCM), เอทิลอะซีเตท (CGEtOAc) และ ชั้นน้ำ CGW) สารสกัด 1 g มีปริมาณรวมของสารกลุ่มคาร์ดิแอคไกลโคไซด์ประมาณ 32-160 mg DXE, กลุ่มไตรเทอพีนอยด์ 82-689 mg UAE, กลุ่มฟีนอลิก 4-29 mg GAE, กลุ่มฟลาโวนอยด์ 17-48 mg RTE และ กลุ่มอัลคาลอยด์ 4-11 mg BCE โดยมีสารคาแลคติน (calactin) ซึ่งเป็นสารสำคัญกลุ่มคาร์ดิโนไลด์ของต้นรักประมาณ 1-9 µg/10 g extract เมื่อนำ calactin ไปทดสอบหาค่า metabolic stability ใน human hepatocytes พบว่า calactin มีความสามารถในการขจัดผ่านทางตับต่ำ ฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งตับ (HepG2) ในหลอดทดลองของสารสกัด ชี้ให้เห็นว่า CGDCM มีฤทธิ์แรงที่สุด โดยมีค่าความเข้มข้นของสารที่ยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์ HepG2 ลดลงครึ่งหนึ่ง (IC50) เมื่อใช้ชนิดเดียว คือประมาณ 222.87 µg/ml และเมื่อให้ CGDCM 50 µg/ml และ 100 µg/ml ร่วมกับ doxorubicin 0.5 µM มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตได้ครึ่งหนึ่งเช่นกัน โดยพบว่าสามารถเหนี่ยวนำให้เกิดการตายแบบ apoptosis และยับยั้งขบวนการบุกรุกของเซลล์มะเร็ง (invasion) ได้ ดังนั้นจึงเลือก CGDCM ไปทดลองในหนูทดลองที่ถูกเหนี่ยวนำให้เป็นมะเร็งตับด้วยสาร diethylnitrosamine (DEN) ผลการทดลองพบว่า กลุ่มที่ได้รับ DEN ในสัปดาห์ที่ 8 และสัปดาห์ที่ 12 จะมีค่าอัตราส่วน liver weight/body weigh ที่เพิ่มมากขึ้น แต่กลุ่มที่ได้รับ 5 mg/kg CGDCM ชนิดเดียวมีผลลดค่าอัตราส่วน liver weight/body weight หลังการได้รับยา 4 สัปดาห์ ได้มากกว่า CGDCM ที่ความเข้มข้นต่ำกว่า (2.5 mg/kg) และ doxorubicin (0.5 mg/kg) รวมทั้งกลุ่มที่ให้ doxorubicin ร่วมกับ CGDCM (5 mg/kg) อีกทั้งมีแนวโน้มลดค่าเอนไซม์ตับ AST และ ALT ลงได้ สอดคล้องกับผลในการวิเคราะห์รูปร่างของตับและการย้อมชิ้นเนื้อตับ ที่พบว่าสามารถลดการเกิด fibrosis และก้อนมะเร็ง ได้ผลมากกว่ากลุ่มทดสอบกลุ่มอื่น รวมทั้งแสดงถึงการลดการเกิด proliferation ของเซลล์ตับจากกการลดการแสดงออกของ Ki-67 protein, IL-6 และ caspase-3 ในชิ้นเนื้อ ซึ่งเป็นโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับขบวนการอักเสบและการเกิด fibrosis ของตับ ที่มีความเกี่ยวข้องกับการลดการสร้าง ATP และ fatty acid ในตับ จากผลการทดลองข้างต้นทั้งหมด แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของ CGDCM ในการยับยั้งกระบวนการทำลายเซลล์ตับจากการได้รับสารก่อมะเร็งทั้งใช้ชนิดเดียวหรือใช้ร่วมกับยา doxorubicin ที่ลดขนาดการใช้ลงได้ งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นถึงศักยภาพของสารสกัดจากเปลือกต้นรักในการนำมาใช้รักษามะเร็งตับได้อย่างมีประสิทธิภาพทั้งการใช้เพียงชนิดเดียวหรือการใช้ร่วมกับยา doxorubicin

คำสำคัญ