การพัฒนาสารป้องกันมะเร็งและสารต้านมะเร็งจากเมล็ดมะเกี๋ยง เพื่อใช้เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารและยารักษามะเร็ง

บทคัดย่อ

มะเกี๋ยง (Cleistocalyx nervosum var. paniala) เป็นพืชพื้นเมืองทางภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย เมล็ดมะเกี๋ยงเป็นวัตถุดิบเหลือทิ้งจากการทำผลิตภัณฑ์แปรรูปของเนื้อมะเกี๋ยง กลุ่มวิจัยพบว่าสารสกัดหยาบส่วนไดคลอโรมีเธนจากเมล็ดมะเกี๋ยงมีฤทธิ์ต้านการกลายพันธุ์และสามารถลดการเกิดไมโครนิวเคลียสในตับหนูที่ได้รับสารก่อมะเร็งไดเอทธิลไนโตรซามีนได้ และยังพบสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพที่สำคัญ 2 ชนิด คือ 2’,4’, - dihydroxy – 6’ – methoxy - 3’,5’ – dimethylchalcone (DMC) และ Hariganetin ดังนั้นในงานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ทดสอบฤทธิ์ยับยั้งการเกิดมะเร็งตับและลำไส้ใหญ่ของสารสกัดจากเมล็ดมะเกี๋ยงส่วนไดคลอโรมีเธนในหนูทดลองที่ถูกเหนี่ยวนำให้เกิดมะเร็งตับร่วมกับมะเร็งลำไส้ใหญ่ จากการทดลองในหลอดทดลองพบว่า สารบริสุทธิ์ DMC มีฤทธิ์เหนี่ยวนำเอนไซม์ quinone reductase ในเซลล์มะเร็งตับ hepa1c1c7 และมีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญของเซลล์มะเร็งปอด (A549) เซลล์มะเร็งตับ (HepG2) และเซลล์มะเร็งลำไส้ใหญ่ (SW620) ได้ดีที่สุดเมื่อเทียบกับสารสกัดส่วนอื่น โดยสารสกัดจากเมล็ดมะเกี๋ยงจะมีความจำเพาะในการยับยั้งการเจริญของเซลล์มะเร็งลำไส้ใหญ่มากกว่าเซลล์มะเร็งชนิดอื่น นอกจากนี้ยังพบว่าสารบริสุทธิ์ DMC สามารถลดการทำงานของเทโลเมอเรสได้ โดยลดการแสดงออก telomerase related genes ดังนั้นจึงเลือกใช้สารบริสุทธิ์ DMC เทียบกับสารสกัดหยาบในการศึกษาฤทธิ์ต้านมะเร็งในสัตว์ทดลองต่อไป สำหรับการศึกษานำร่องเพื่อหาสภาวะที่เหมาะสมในการเหนี่ยวนำสารก่อมะเร็งให้เกิดมะเร็งตับร่วมกับมะเร็งลำไส้ใหญ่ในหนูทดลอง พบว่าการฉีดสารไดเอทธิลไนโตรซามีน 100 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมน้ำหนักตัวเข้าทางช่องท้อง ซึ่งเหนี่ยวนำให้เกิดมะเร็งตับ ในวันที่ 0, 4, 9 ของการทดลอง และสาร 1,2-ไดเมทธิลไฮดราซีน 40 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมน้ำหนักตัวที่ใต้ผิวหนังบริเวณไหล่ขวา ซึ่งเหนี่ยวนำให้เกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ ในวันที่ 0 และ 7 ของการทดลอง สามารถเหนี่ยวนำให้เกิดมะเร็งตับและมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้ จึงใช้วิธีการฉีดสารก่อมะเร็งนี้ในการศึกษาฤทธิ์ก่อมะเร็ง และยับยั้งการเกิดมะเร็งตับและมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ถูกเหนี่ยวนำด้วยสารก่อมะเร็งของสารสกัดจากเมล็ดมะเกี๋ยงในหนูทดลอง โดยแต่ละกลุ่มจะได้การป้อนสารสกัดหยาบไดคลอโรมีเธน 200 หรือ 400 มก. ต่อ กก. นน.ตัว และสารบริสุทธิ์ DMC 20 มก. ต่อ กก. นน.ตัวโดยจะถูกป้อนเป็นเวลา 10 สัปดาห์หลังจากให้สารก่อมะเร็งครั้งสุดท้าย GST-P positive foci รอยโรคก่อนเกิดมะเร็งตับ และ Aberrant crypt foci (ACF) รอยโรคก่อนเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ วิเคราะห์โดยการทำ immunohistochemistry และการย้อมด้วยเมทิลีน บลู ตามลำดับ พบว่าสารสกัดจากเมล็ดมะเกี๋ยงไม่มีฤทธิ์ก่อมะเร็งทั้ง 2 อวัยวะ แต่จะมีฤทธิ์ในการยับยั้งการเกิดมะเร็งได้ โดยสารสกัดหยาบ 200 มก. ต่อ กก. นน.ตัวมีแนวโน้มลด GSTP-positive foci ในตับหนู รวมทั้งลดจำนวน Ki-67 ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้การเพิ่มจำนวนของเซลล์ในตับหนูได้ ซึ่งสารสกัดหยาบ 400 มก. ต่อ กก. นน.ตัว และสารบริสุทธิ์ DMC ลดจำนวน Ki-67 ได้เช่นเดียวกัน ส่วนผลต่อการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่นั้น พบว่าสารสกัดหยาบ 200 มก. ต่อ กก. นน.ตัว และสารบริสุทธิ์ DMC ลดจำนวนของ ACF ลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) แต่การป้อนสารทั้งหมดไม่มีผลต่อขนาดของ ACF นอกจากนี้การให้สารสกัดทั้ง 2 กลุ่มยังสามารถลดจำนวน PCNA ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้การเพิ่มจำนวนของเซลล์ และลดการสะสมของเบต้า-คาทีนีนใน ACF ได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ผลการศึกษาครั้งนี้สรุปได้ว่าสารสกัดหยาบที่ความเข้มข้นต่ำ และสารบริสุทธิ์ DMC จากเมล็ดมะเกี๋ยงมีฤทธิ์ยับยั้งการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะเริ่มต้น

คำสำคัญ