การพัฒนาระบบการเลี้ยงและการรับนมแพะที่ได้มาตรฐาน

บทคัดย่อ

การพัฒนาระบบการเลี้ยงแพะนมให้ได้มาตรฐานถือเป็นขั้นตอนหลักในการผลิตผลิตภัณฑ์นมแพะที่ได้มาตรฐาน โดยโครงการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมอาชีพการเลี้ยงแพะนมให้เกิดความยั่งยืนในกลุ่มเกษตรกร และสร้างต้นแบบอาชีพการเลี้ยงแพะนมที่บริหารจัดการด้วยเกษตรกรเอง ผลการศึกษาความพร้อมของศูนย์เรียนรู้บ้านสามพอ ตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา พบว่ามีแพะทั้งหมด 70 ตัว อยู่ในช่วงรีดนมประมาณ 12-15 ตัว การสุ่มตรวจค่าทางโลหิตวิทยา พบว่า มีเซลล์เม็ดเลือดแดง (Red Blood Cell) 7.82-15.97 x 106 /ml ปริมาณเฮโมโกลบิน (Hemoglobin) 4.9-9.8 g/dl ปริมาณเม็ดเลือดแดงอัดแน่น (Hematocrit) 13.1-24.6 % ค่า mean corpuscular volume (MCV) 16.1-21.9 fl ค่าเฮโมโกลบินต่อเม็ดเลือดแดงเฉลี่ย (MCH) 6.2-8.3 pq ค่าความเข้มข้นเฉลี่ยของเฮโมโกลบินในเซลล์ (MCHC) 37-40.5 g/dL ปริมาตรเซลล์ที่อัดแน่น (Packed cell volume) 21-32 ส่วนจำนวนเกล็ดเลือด (Platelets) มีค่าอยู่ระหว่าง 138-1,248 x 103/?l เซลล์เม็ดเลือดขาว (White Blood Cell) 7.1-20.4 x 103/?l โดยมีเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดนิวโทรฟิลล์ (Neutrophils) 1.3-8.5 x 103/ml เม็ดเลือดขาวชนิดลิมโฟไซต์ (Lymphocyte) 3.9-11.5 x 103/ml และเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดโมโนไซต์ (Monocyte) 0.4-1.8 x 103/ และไม่พบการเป็นพยาธิเม็ดเลือดของแพะ ชี้ให้เห็นว่าแพะของศูนย์เรียนรู้บ้านสามพอมีเซลล์เม็ดเลือดแดง ค่า MCV และค่า MCH อยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่มีค่า MCHC สูง และมีแพะบางส่วนที่มีจำนวนเกล็ดเลือดและเซลล์เม็ดเลือดขาวสูงกว่าค่ามาตรฐาน เมื่อตรวจค่าทางชีวเคมีของโลหิตแพะของศูนย์เรียนรู้บ้านสามพอ พบว่าในโลหิตมีค่าแคลเซียม (Calcium) 8.6-11.7 mg/dl ค่ากลูโคส 37-111 mg/dl และปริมาณโปรตีนรวมที่อยู่ในกระแสเลือด มีค่าอยู่ระหว่าง 5-8.9 g/l ค่าแอมโมเนียในเลือด 58-172 ?mol/L เห็นได้แพะของศูนย์เรียนรู้บ้านสามพอมีค่าแคลเซียมและกลูโคสในเลือดใกล้เคียงกับค่ามาตรฐานการสุ่มตรวจโภชนะในน้ำนมดิบของแพะนม พบว่า มีไขมันในน้ำนมอยู่ระหว่าง 4.7-4.89 % ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ดีมาก ปริมาณของแข็งไม่รวมไขมัน (solid not fat) 8.5-8.81 % โปรตีนในน้ำนม 3.14-3.26 % ซึ่งน้อยกว่าค่ามาตรฐาน ค่าปริมาณน้ำอิสระ (AW) 6.6-10.02 จุดเยือกแข็ง (Freezing point) 50.03-51.93 และจำนวนโซมาติกเซลล์ (Somatic cell) ในน้ำนม 248-502 x 103 ซึ่งถือว่าเป็นค่าที่ดีมาก เห็นได้ว่าแพะของศูนย์เรียนรู้บ้านสามพอมีโปรตีนในน้ำนมที่ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน ดังนั้น การพัฒนาด้านอาหารให้มีคุณค่าทางโภชนะที่เพิ่มขึ้นเป็นหนทางที่จะพัฒนาคุณค่าทางโภชนะของน้ำนมได้ ผลการศึกษาการสุ่มตรวจเชื้อในน้ำนมแพะ พบว่าในน้ำนมแพะมีจำนวนแบคทีเรียในน้ำนม (Total plate count) 0-8,900 cfu/ml และมีจำนวน 1 ตัวอย่างที่ถูกรายงานว่ามีจำนวนแบคทีเรียมาก (Too numerous to count (TNTC)) ในน้ำนมที่สุ่มตรวจมีแบคทีเรียกลุ่ม Coliform น้อยกว่า 2,400 MPN/ml และมีเชื้อ S. aureus ที่ 0-3.67x105 ซึ่งยังถือว่ามีค่าสูงกว่าค่ามาตรฐาน จึงควรมีการปรับปรุงด้านความสะอาดของการรีดนม อย่างไรก็ตาม การสุ่มตรวจเชื้อในน้ำนมแพะครั้งนี้ไม่พบเชื้อ E. coli และ Salmonella ซึ่งบ่งบอกถึงความสะอาดของอาหารได้จากผลการศึกษาดังกล่าว จึงได้ปรับปรุงศูนย์เรียนรู้บ้านสามพอโดยการปรับปรุงโรงเรือนรีดนมแพะมาตรฐาน โรงเรือนต้นแบบศูนย์รับน้ำนม และโรงผลิตอาหารแพะนมเพื่อปรับปรุงคุณภาพของน้ำนมแพะ

คำสำคัญ