การออกแบบเพื่อคนทั้งมวลสำหรับส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและพัฒนาศักยภาพผู้ผลิตสินค้าชุมชน

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยเรื่อง การออกแบบเพื่อคนทั้งมวลสำหรับส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและพัฒนาศักยภาพผู้ผลิตสินค้าชุมชน มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) ศึกษารวบรวมข้อมูล หลักการการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและแนวทางในการพัฒนาศักยภาพผู้ผลิตและสินค้าชุมชน 2) อบรมถ่ายทอดความรู้ด้านการส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ภายใต้หลักการออกแบบเพื่อคนทั้งมวล ให้กับผู้สูงอายุและกลุ่มผู้ผลิตสินค้าชุมชน 3) พัฒนาศักยภาพของผู้ผลิตสินค้าชุมชน เพื่อการเข้าสู่กระบวนการขอรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ 4) ผลิตสื่อออนไลน์ที่ใช้ในการเผยแพร่องค์ความรู้ มีการแบ่งกิจกรรมเป็นทั้งสิ้น 4 ระยะ 4 กิจกรรมได้แก่ กิจกรรมที่ 1 โครงการเสวนาการออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อส่งเสริมสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ เก๋ากู๊ดส์ (Gaow Goods#1) : เพราะวัยเก๋า เราสำคัญ, กิจกรรมที่ 2 การ Focus Group โดยผู้เชี่ยวชาญและผู้ทรงคุณวุฒิ ต่อโมเดลทางการออกแบบที่สร้างขึ้น กิจกรรมที่ 3 โครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ เก๋ากู๊ดส์ (Gaow Goods#2) : รวมพลังวัยเก๋า เราทำได้ และ กิจกรรมที่ 4 การแสดงนิทรรศการเผยแพร่ผลงาน เก๋ากู๊ดส์ (Gaow Goods#3) : โชว์เก๋า ให้เราดู จากนั้นคือการขอรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์สินค้าชุมชน (มผช.) และการประเมินคุณภาพของสื่อออนไลน์ ที่สามารถนำไปใช้บูรณาการกับการเรียนการสอน ผลการวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามเพื่อประเมินความพึงพอใจของแต่ละกิจกรรมได้ผลดังนี้ เก๋ากู๊ดส์ (Gaow Goods#1) จากผู้เข้าร่วมทั้งสิ้น 128 คน เป็นชาย 58 คน หญิง 70 คน คะแนนความพึงพอใจของภาพรวมทุกด้าน คือ มีความพึงพอใจมาก (x ? = 4.25 , SD = 0.46?) ปัจจัยที่ส่งผลต่อการเลือกชุดฝึกด้วยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกจากตัวแทนผู้สูงอายุ จำนวน 30 ท่าน ถึงเหตุผลในการเลือกชุดฝึกแต่ละชุด สามารถสรุปได้ 3 ประเด็นดังนี้คือ 1) ข้อจำกัดทางกายภาพ เช่น สายตา นิ้วมือ การเคลื่อนไหวและการนั่งเป็นระยะเวลานาน 2) ระยะเวลาที่ต้องใช้ในการสร้างสรรค์งาน และ 3) ความชอบและความถนัดส่วนบุคคล เช่น ชอบวาดภาพ ชอบเย็บผ้า เก๋ากู๊ดส์ (Gaow Goods#2) : รวมพลังวัยเก๋า เราทำได้ สรุปผลรวมของความพึงพอใจใน ความพึงพอใจต่อการเข้าร่วมโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ จากผู้เข้าร่วมทั้งสิ้น 80 คน เป็นชาย 28 คน หญิง 52 คน ผลรวมของการประเมินทุกด้านของกิจกรรมนี้คือ มีความพึงพอใจมาก (x ? = 4.46 , SD = 0.33) เก๋ากู๊ดส์ (Gaow Goods#3) : โชว์เก๋า ให้เราดู ที่จัดขึ้นในงาน Thailand Friendly Design Expo 2022 จำนวน 100 คน แบ่งเป็นชาย 32 คน หญิง68 คน ผลรวมทุกด้านของความพึงพอใจต่อผลิตภัณฑ์และนิทรรศการเผยแพร่ผลงาน มีความพึงพอใจมาก (x ? = 4.37 , SD = 0.30) จากนั้นได้จัดเตรียมเอกสารสำหรับขอเข้ารับมาตรฐานผลิตชุมชน ให้กลุ่มตัวอย่างทั้งสิ้น 30 กลุ่ม ได้ดำเนินเขียนร่างคำขอและจัดเตรียมเอกสาร โดยได้รับการตรวจสอบความถูกต้องจากทีมผู้วิจัย และผลการประเมินคุณภาพของสื่อออนไลน์ โดยผู้ทรงคุณวุฒิผู้ทรงคุณวุฒิด้านการผลิตสื่อออนไลน์ จำนวน 5 คน ต่อการผลิตสื่อออนไลน์ที่นำไปใช้บูรณาการกับการเรียนการสอนในรายวิชาที่เกี่ยวข้อง รวมผลประเมินทั้ง 4 รายวิชา มีความพึงพอใจมาก (x ? = 4.15, SD = 0.21) จากผลการวิเคราะห์ข้อมูลข้างต้นนั้นผู้วิจัยได้สังเคราะห์ข้อมูลที่ได้มา เป็นโมเดลทางการออกแบบ (Clover’s model) สำหรับใช้เป็นแนวทางในการออกแบบผลิตภัณฑ์ส่งเสริมสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุผู้สูงอายุ โดยประกอบไปด้วยแนวคิด ทฤษฎีที่เกี่ยวข้องทั้ง 4 เรื่องดังต่อไปนี้ Maslow’s Hierarchy of Needs ทฤษฎีลำดับขั้น ความต้องการของมาสโลว์ , Universal Design การออกแบบเพื่อคนทั้งมวล , Health belief model แบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ และ Activity Theory ทฤษฏีกิจกรรม ซึ่งหมายถึงว่าในการทำงานแต่ละครั้งผู้ออกแบบควรคำนึงถึงทั้ง 4 ปัจจัยนี้เพื่อให้ได้ผลงานที่ดีและเหมาะสมที่สุด แต่ถ้าหากว่าบางชิ้นงานใช้เพียงแค่ 3 ด้านนั้นก็ไม่ได้เป็นเรื่องที่ผิดหรือไม่เหมาะสมแต่อย่างใด และผู้เข้าร่วมโครงการบางส่วนได้ทดลองทำสิ่งใหม่ ทำให้ได้พบความสามารถของตนเอง เช่นกลุ่มคนทำงานที่เตรียมตัวเกษียณได้พบว่าสามารถวาดรูปและทำงานประดิษฐ์ได้ จึงได้มีการริเริ่มที่จะทำงานอดิเรกที่สามารถสร้างรายได้ให้กับตนเองได้ ผู้เข้าร่วมอบรมส่วนมากมีความตั้งใจที่จะพัฒนาและสร้างอาชีพ สร้างรายได้จากผลิตใหม่ที่ได้จากการอบรมครั้งนี้ แม้ว่าทางผู้วิจัยได้มีการสอนวางแผนการตลาด หรือช่องทางการขาย แต่ทางผู้เข้าร่วมอบรมก็ยังคาดหวังที่จะให้ทีมวิจัยได้จัดโครงการเพื่อต่อยอดกิจกรรมในครั้งนี้ต่อไป เพราะเมื่อกลับไปชุมชน พบว่ามีสมาชิกสนใจอยากมาสมัครและร่วมกิจกรรมอีกเป็นจำนวนมากคำสำคัญ : การออกแบบเพื่อคนทั้งมวล, ส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ, พัฒนาศักยภาพผู้ผลิต และ สินค้าชุมชน

คำสำคัญ