นวัตกรรมการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกร เพื่อลดความเหลื่อมล้ำตามแนวทางฟื้นฟูเศรษฐกิจฐานรากประชารัฐโมเดล จังหวัดลำพูน

บทคัดย่อ

รายงานการวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ คือ ๑. เพื่อศึกษาปัจจัยที่เป็นสาเหตุทำให้เกษตรกรไม่สามารถจัดการหนี้ครัวเรือนได้ ๒. เพื่อสร้างนวัตกรรมในการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกรอย่างมีประสิทธิภาพ และ ๓. เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้และนวัตกรรมการจัดการหนี้ครัวเรือนสู่กลุ่มเป้าหมายและสาธารณะ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสานของการวิจัย ๓ ประเภท คือ การวิจัยในเชิงปริมาณ (Quantitative Research) โดยเป็นการสุ่มกลุ่มตัวอย่างจำนวน ๔๐๐ ราย การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้ผู้ให้ข้อมูลหลักแบบเจาะจง ๒ กลุ่ม จำนวน ๒๐ คน คือ กลุ่มที่ ๑ เป็นเกษตรกรที่ประสบความสำเร็จในการจัดการหนี้ของตนเอง และปราชญ์ชาวบ้าน โดยมีคุณสมบัติตามที่คณะผู้วิจัยกำหนดขึ้น จำนวน ๑๐ คน และกลุ่มที่ ๒ ผู้บริหารระดับสูง ตัวแทนหน่วยงานภาครัฐ ซึ่งเป็นผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องและดูแลด้านหนี้สินเกษตรกรโดยตรง จำนวน ๑๐ คน และการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) เป็นการนำเสนอผลงานชุดนวัตกรรมการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกร ซึ่งเป็นการประชุมสัมมนาในระดับจังหวัด และภาคีที่เกี่ยวข้องในภาคส่วนต่างๆ จำนวน ๕๐ ราย การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ ทำการวิเคราะห์โดยใช้วิธีหาค่าความถี่ (Frequency) ค่าร้อยละ (Percentage) คะแนนเฉลี่ย (x ?) ค่าความเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) และเชิงคุณภาพ จัดทำโดยการรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกมาจัดกลุ่มข้อมูล (Data Grouping) ตามสาระสำคัญของประเด็นการสัมภาษณ์ จากนั้นทำการวิเคราะห์ข้อมูลโดยวิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis Technique) พร้อมทั้งนำเสนอโดยวิธีการพรรณนาอ้างอิงคำพูดบุคคลผลการวิจัยพบว่า ๑. สาเหตุการก่อหนี้ของเกษตรกรส่วนใหญ่แล้วมีสาเหตุมาจากรายได้ไม่พอกับรายจ่าย รวมไปถึงค่านิยมในการบริโภค การแต่งตัว ข้าวของเครื่องใช้ ทำให้เกิดแรงจูงใจเพื่อบริโภคและเปล่าประโยชน์ โดยมีปัจจัยที่หนุนเสริมคือ ด้านโครงสร้างทางเศรษฐกิจ ด้านโครงสร้างทางสังคมและวัฒนธรรม ด้านนโยบายการเมือง ด้านความรู้และทักษะในการประกอบการชีพ ด้านความสามารถในการปรับตัว และด้านความสามารถในการบริหารจัดการ ๒. การสร้างนวัตกรรมในการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกรอย่างมีประสิทธิภาพ พบว่าการสร้างนวัตกรรมการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกรอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยกระบวนการ ๗ ขั้นตอน คือ ๑) การวิเคราะห์ข้อมูล เกี่ยวกับปัญหาการเป็นหนี้ครัวเรือนของเกษตรกรและความสามารถในการจัดการหนี้ของเกษตรกร ๒) การสร้างกรอบแนวคิดนวัตกรรม โดยการประยุกต์ใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงตามหลัก ๓ ห่วง ๒ เงื่อนไข ประกอบกับการหนุนเสริมจากภาครัฐที่มีนโยบายและยุทธศาสตร์ที่เอื้อประโยชน์ต่อเกษตรกร ๓) การสร้างต้นแบบนวัตกรรม โดยการสร้างเสริมองค์ความรู้ใหม่ๆ และข้อมูลสารสนเทศให้กับเกษตรกร และยังมีการนำหลักธรรมทางพุทธศาสนามาประยุกต์ใช้ คือ หลักทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ ๔) การพัฒนาตัวแบบนวัตกรรม โดยได้มีการนำเอาแนวทาง ประสบการณ์ วิธีการในการบริหารจัดการหนี้ของเกษตรกรผู้ประสบความสำเร็จในการจัดการหนี้ มาวิเคราะห์และสังเคราะห์เพื่อให้ได้แนวทางในการจัดการหนี้ และประยุกต์ใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ประกอบกับการหนุนเสริมจากภาครัฐ พร้อมทั้งการให้ความรู้แก่เกษตรกรในเรื่องของการประยุกต์ใช้สื่อเทคโนโลยีด้านการเกษตร และการประยุกต์ใช้หลักธรรมทางพุทธศาสนาในการบริหารจัดการหนี้สินและชีวิตของเกษตรกร ๕) การปรับปรุงแก้ไขนวัตกรรม คือการเสริมข้อมูลเกี่ยวกับหลักเศรษฐกิจพอเพียงและหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาให้มีความเหมาะสมมากยิ่งขึ้น ซึ่งหลักธรรมสำคัญคือ หลักอริยสัจธรรม ๖) การส่งเสริมการใช้นวัตกรรม คือการสร้างความตระหนักรู้ให้เกิดขึ้นกับเกษตรกรเกี่ยวกับการหาสาเหตุและปัจจัยของการก่อหนี้ การประยุกต์ใช้วิธีคิดและแนวทางการบริหารจัดการหนี้ ซึ่งผู้วิจัยได้นำเสนอโมเดลการจัดการหนี้ คือ WITHOUT Model ได้แก่ W = Wherefore มีเหตุผล, I = Inventory การทำรายการบัญชีทรัพย์สิน, T = Target มีเป้าหมาย, H = Honest ความซื่อสัตย์, O = Orientation การปรับตัว, U = Understanding การสร้างความเข้าใจ และ T = Thrifty ความประหยัดมัธยัสถ์ และ ๗) การเรียนรู้นวัตกรรม คือการสร้างการเรียนรู้ด้วยตนเองด้วยการนำเอานวัตกรรมการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกรไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน ๓. การเผยแพร่องค์ความรู้และนวัตกรรมการจัดการหนี้ครัวเรือนสู่กลุ่มเป้าหมายและสาธารณะ ได้ดำเนินการ ๒ รูปแบบคือ ๑) การเผยแพร่องค์ความรู้และนวัตกรรมผ่านการจัดเวทีอบรมเชิงปฏิบัติการ โดยการประยุกต์ใช้แนวคิดของ เอเวอร์เร็ต เอ็ม โรเจอร์ ๒ ประการคือ ๑) นวัตกรรม (Innovation) และ ๒) การสื่อสาร (Communication) ซึ่งกระบวนการจัดกิจกรรมอบรมเชิงปฏิบัติการกับกลุ่มเป้าหมาย คือ กิจกรรมการสร้างการเรียนรู้นวัตกรรมการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกร และการลงมือปฏิบัติการค้นหาสาเหตุการเกิดหนี้ รูปแบบการเป็นหนี้ และวิธีบริหารจัดการหนี้ พร้อมทั้งเรียนรู้การทำบัญชีครัวเรือน หรือการบันทึกรายรับรายจ่ายครัวเรือน ๒) การเผยแพร่องค์ความรู้และนวัตกรรมผ่านสื่อสารสนเทศฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ โดยจัดทำเป็นนวัตกรรมเชิงสารสนเทศสาธารณะ รูปแบบระบบฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งจะช่วยในเรื่องของระบบข้อมูลสารสนเทศด้านการจัดการหนี้ครัวเรือนของเกษตรกรและผู้สนใจทั่วไปผ่านเวปไซด์ - https://sites.google.com/mcu.ac.th/without-model

คำสำคัญ