การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์โดยการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่องเสื่อใบเตยป่า ของโรงเรียนประถมศึกษา ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4

บทคัดย่อ

การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่า อำเภอสำโรง จังหวัดอุบลราชธานี 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่า ในระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4-6 และ 3) เพื่อศึกษาผลทดลองใช้รูปแบบการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อจากใบเตยป่า ด้านความสามารถของครูผู้สอน และนักเรียนด้านความรู้ ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เจตคติทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนและ ความคิดเห็นของนักเรียนที่มีต่อการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์โดยการใช้ภูมิปัญญา ท้องถิ่น เรื่องเสื่อใบเตยป่า โดยใช้กระบวนการวิจัยและพัฒนา แบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การศึกษา ภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่องเสื่อใบเตยป่า ในอำเภอสำโรง จังหวัดอุบลราชธานี ระยะที่ 2 การพัฒนาการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่าระยะที่ 3 การทดลองใช้รูปแบบการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่า ระยะที่ 4 การศึกษาผลของการพัฒนาการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่า กลุ่มตัวอย่างเป็นชุดโครงการวิจัยย่อย จำนวน 4 ชุด ประกอบด้วย โครงการวิจัยย่อยที่ 1 การพัฒนาชุดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่า สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนบ้านโคกสว่าง อำเภอสำโรง สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาการประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 โครงการวิจัยย่อยที่ 2 การพัฒนาชุดการเรียนการรู้วิทยาศาสตร์ท้องถิ่น เรื่อง การเสื่อใบเตยป่า สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนบ้านโคกสว่าง อำเภอสำโรง สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 โครงการวิจัยย่อยที่ 3 การพัฒนาชุดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่า สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนบ้านโคกสว่าง อำเภอสำโรง สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 โครงการวิจัยย่อยที่ 4 ผลของการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จาก ภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่า สำหรับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4-6 โดยการใช้รูปแบบการจัดการเรียนการสอนแบบบูรณาการ ของโรงเรียนบ้านห่องขอน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุบลราชธานี เขต 4 ซึ่งเป็นครูผู้สอนระดับประถมศึกษา ปีที่ 4-6 ในโรงเรียนบ้านโคกสว่าง จำนนวน 3 คน โรงเรียนบ้านห่องขอน จำนวน 1 คน นักเรียน โรงเรียนบ้านโคกสว่าง ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 จำนวน 34 คน ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 จำนวน 19 คน และชั้นประถมศึกษาปีที่ จำนวน 19 คน นักเรียนโรงเรียนบ้านห่องขอนชั้นประถมศึกษา ปีที่ 4-6 จำนวน 14 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบบันทึกการดำเนินกิจกรรม แบบบันทึกการสอนของผู้สอน แบบสังเกตพฤติกรรมการจัดการเรียนการสอนของครู แบบประเมินการจัดการเรียนการสอน แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน แบบประเมินทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ แบบประเมินพฤติกรรมด้านเจตคติทางวิทยาศาสตร์ แบบสอบถามความคิดเห็นของนักเรียน และสถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบ The Wilcox on Matched Pairs Signed – Rank Test ผลการวิจัยพบว่า ความเหมาะสมของรูปแบบการพัฒนาการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อใบเตยป่า เหมาะสมมากที่สุดทุกข้อ โดยมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.88 และ ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.10 รูปแบบการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่องเสื่อใบเตยป่า ประกอบด้วย หลักการ วัตถุประสงค์ ลักษณะของรูปแบบ วิธีการใช้รูปแบบ โครงสร้างของรูปแบบ ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลัก 7 องค์ประกอบย่อย คือ 1.ขั้นเตรียมความพร้อม ประกอบด้วย 1) สำรวจภูมิปัญญาในท้องถิ่น 2) การศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่น 3) ขั้นบูรณาการ 4) พัฒนาหน่วยการเรียนรู้ และ5) การพัฒนาสื่อนวัตกรรมการเรียนการสอน 2.ขั้นกระบวนการเรียนการสอน ประกอบด้วย 6) การจัดกิจกรรมการเรียนการสอน และ3.ขั้นการประเมินผล องค์ประกอบย่อยคือ7) การประเมินผล การศึกษาผลของการพัฒนาการจัดการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่อง เสื่อจากใบเตยป่า โครงการวิจัยย่อยทั้ง 4 ชุด ด้านความสามารถของครูผู้สอนพบว่าผลการประเมินคุณภาพของการจัดทำหน่วยการจัดการเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่องเสื่อใบเตยป่าพบว่าอยู่ในระดับเหมาะสมมาก ผลการประเมินความสามารถในการสร้างชุดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ท้องถิ่น เรื่องเสื่อใบเตยป่า พบว่าอยู่ในระดับเหมาะสมมาก และ ผลการประเมินความสามารถการจัดการเรียนการสอนของครู พบว่าครูมีพฤติกรรมการสอนอยู่ในระดับมาก ผลการการพัฒนาที่เกิดกับนักเรียนพบว่า ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 – 6 ของโครงการวิจัยย่อยทั้ง 4 โครงการ มีคะแนนผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังเรียนแตกต่างจากหลังเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ .01 คะแนนทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ทั้ง 8 ทักษะ โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก คะแนนเจตทางวิทยาศาสตร์ทั้ง 6 ด้าน โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก และความคิดเห็นต่อการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์จากภูมิปัญญาท้องถิ่น เรื่องเสื่อใบเตยป่า โดยภาพรวมอยู่ในระดับดี

คำสำคัญ