ความเป็นผู้นำของพระเวสสันดรในทศชาติชาดก

บทคัดย่อ

ชื่อรายงานการวิจัย : ความเป็นผู้นำของพระเวสสันดรในทศชาติชาดก ผู้วิจัย : นายชนิศร์ ชูเลื่อน หน่วยงาน : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ห้องเรียนปัตตานี ปีงบประมาณ : ๒๕๕๐ ทุนอุดหนุนการวิจัย : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย บทคัดย่อ วิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะการบำเพ็ญบารมีของพระเวสสันดรที่สอดคล้องกับความเป็นผู้นำและเพื่อศึกษาพฤติกรรมที่แสดงออกถึงความเป็นผู้นำของพระเวสสันดร วิจัยฉบับนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์ชั้นปฐมภูมิ ( primary source ) อันได้แก่ คัมภีร์พระไตรปิฎกและจากคัมภีร์ชั้นทุติยภูมิ ( secondary source ) อันได้แก่ คัมภีร์อรรถกถาและหนังสือหรืองานเขียนของผู้รู้ทางพระพุทธศาสนารวมทั้งเอกสารทางวิชาการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง จากการศึกษาวิจัยในครั้งนี้พบว่า ลักษณะการบำเพ็ญบารมีและการแสดงพฤติกรรมความเป็นผู้นำ ของพระเวสสันดรมีความสอดคล้องกับแนวคิดเรื่องความเป็นผู้นำทั้ง ๒ แนวคิด คือทั้งแนวคิดทฤษฎีภาวะผู้นำโดยทั่วไปและทั้งแนวคิดเกี่ยวกับภาวะผู้นำทางพระพุทธศาสนา สำหรับทฤษฎีภาวะผู้นำโดยทั่วไปแล้วการแสดงออกถึงภาวะผู้นำของพระเวสสันดรมีความสอดคล้องเพียงบางส่วนเท่านั้น แต่การแสดงออกถึงภาวะผู้นำของพระเวสสันดรจะมีความสอดคล้องกับแนวคิดภาวะผู้นำทางพระพุทธศาสนาที่ได้เน้นถึงการมีคุณธรรมเป็นสำคัญ และจากการที่พระพุทธศาสนาได้เน้นประเด็นการที่ผู้นำมีคุณธรรมนี้เองจึงเป็นเหตุให้เกี่ยวเนื่องกับแนวคิดเรื่องการปกครองแบบธรรมาธิปไตย คือการปกครองแบบถือเอาธรรม คือความดีงาม ความถูกต้องเป็นใหญ่ และผลของการศึกษาก็พบว่า ลักษณะการปกครองหรือการทำหน้าที่เป็นผู้นำของพระเวสสันดรก็มีความสอดคล้องกับแนวคิดการปกครองแบบธรรมาธิปไตย แม้ว่าในบางช่วงเวลาจะเห็นเป็นว่าพระเวสสันดรทรงปกครองแบบอัตตาธิปไตยคือการถือเอาพระองค์เองเป็นใหญ่ แต่เมื่อศึกษาวิเคราะห์ให้เห็นจริงแล้ว ก็จะเห็นได้ว่าการถือเอาพระองค์เป็นใหญ่ในการตัดสินพระทัยกระทำอย่างใดอย่างหนึ่งนั้นแท้จริงแล้ว ทรงกระทำไปก็ด้วยทรงเห็นแก่ประโยชน์สุขของประชาชนเป็นสำคัญซึ่งมีลักษณะที่สอดคล้องกับหลักการปกครองแบบธรรมาธิปไตยนั่นเอง จากการศึกษาได้พบอีกว่า คุณธรรมที่ทำให้พระเวสสันดรทำหน้าที่เป็นผู้นำได้อย่างสมบูรณ์จนเกิดเป็นภาวะผู้นำนั้นมีหลายประการ แต่สามารถสรุปรวบยอดได้เป็น ๒ ประการสำคัญ ๆ คือ ปัญญาและกรุณา ซึ่งโดยความเป็นจริงแล้วคุณธรรม ๒ ประการนี้ เป็นคุณธรรมหลักของพระเวสสันดรในฐานะที่พระองค์ทรงเป็นพระโพธิสัตว์ แต่ด้วยความที่พระองค์ทรงดำรงพระองค์อยู่ในฐานะเป็นพระราชาซึ่งเป็นนักปกครองหรือผู้นำด้วย ผนวกกับคุณธรรมสำหรับพระราชากับคุณธรรมสำหรับพระโพธิสัตว์เป็นประเด็นที่สงเคราะห์ให้เข้ากันได้ ดังนั้น การที่พระองค์ทรงดำรงพระองค์หรือทรงทำหน้าที่ในฐานะพระโพธิสัตว์โดยการที่ทรงมีปัญญาและกรุณานั้น จึงเอื้อต่อการที่พระองค์ทรงทำหน้าที่ในฐานะเป็นผู้นำได้อย่างสมบูรณ์ด้วย เพราะคุณธรรมดังกล่าวเมื่อพิจารณาถึงสาระสำคัญแล้วก็มีความจำเป็นสำหรับผู้นำด้วยเช่นกัน

คำสำคัญ