การวิจัยเพื่อพัฒนาเทคโนโลยีกระบวนการผลิต และพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนบนฐานความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในจังหวัดนนทบุรี

บทคัดย่อ

การศึกษาคร้ังน้ีมีวตัถุประสงค์เพื่อส ารวจวิถีชีวติสภาพทวั่ ไปของชุมชนเพื่อน ามาวิเคราะห์ และสร้างรูปแบบเพื่อน ารูปแบบไปสู่การปฏิบัติในกระบวนการผลิตเพื่อพัฒนาเทคโนโลยี กระบวนการผลิต และบรรจุภัณฑ์ผลิตภัณฑ์ชุมชน บนฐานความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยใช้ กระบวนการมีส่วนร่วม ตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในจงัหวดันนทบุรี ประชากรที่ศึกษาไดแ้ก่กลุ่มผผู้ลิตสินคา้ OTOP ที่ข้ึนทะเบียนคดัสรรกบักรมพฒั นาชุมชน จงัหวดันนทบุรีมีจา นวน 52 ตา บล6อา เภอรวมจา นวน 176 รายคดัเลือกกลุ่มผผู้ลิตดว้ยวธิีการสุ่ม ตวัอย่างแบบเจาะจง (Purposive Sampling) ได้จา นวนกลุ่มตวัอย่าง ของชุมชนที่เข้าร่วมที่ใช้ใน การศึกษาในคร้ังน้ีจา นวน 91 ราย แลว้นา กลุ่มตวัอย่างมาทดลองในการประเมินความสูญเสียได้ จ านวน 2 ราย เพื่อจะหาต้นแบบที่เป็นเลิศ ผูว้ิจัยได้เลือกใช้วิธีการวิจัยแบบชุมชนมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) โดยใช้การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ (qualitative research method) เชิงปริมาณ (quantitative research- method)และเทคนิคกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วน ร่วม (Participatory learning technical) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย แบ่งออกเป็น 2 ข้ันตอน ได้แก่ 1.การวิจัยเชิงส ารวจ เครื่องมือที่ใช้เป็ น แบบสอบถาม การสัมภาษณ์ 2.การพัฒนาทดลอง เครื่องมือ ที่ใชเ้ป็น แบบสัมภาษณ์การประชุมกลุ่มยอ่ ยการสนทนากลุ่ม ผลการวิจัยพบว่า 1. ด้านสภาพทั่วไปของกลุ่มผูผ้ลิตสินค้า OTOP พบว่า มีเพศหญิงมากที่สุด มีอายุเฉลี่ย ประมาณ 49 ปีมีประสบการณ์ในการทา งาน มีค่าเฉลี่ย6-7 ปี ผู้ปฏิบัติงานท างานเฉลี่ย 7-8 ชวั่ โมง/วนั 2. ปัญหาการผลิตและการออกแบบ ของกลุ่มผูผ้ลิตสินค้า OTOPในด้านการผลิต พบว่า มีความต้องการด้านแรงงานถึงร้อยละ 50.50 รองลงมาขาดเงินหมุนเวียนที่ใช้ในการผลิตคิดเป็ นร้อย ละ49.50และนอ้ยที่สุดมีเครื่องมือที่ใชใ้นการผลิตไม่เพียงพอคิดเป็นร้อยละ24.20 ในส่วนของใน ด้านการออกแบบ พบว่าผลิตภณั ฑ์มีการบรรจุหีบห่อคิดเป็นร้อยละ 76.90 แต่เมื่อวิเคราะห์ถึง อุปสรรคของผลิตภัณฑ์ที่มีการออกแบบเอง คิดเป็ นร้อยละ 63.70และรูปทรงของผลิตภณั ฑ์ต่อการ ออกแบบผลิตภัณฑ์ คิดเป็ น ร้อยละ53.80 3. ลักษณะเทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อมในการท างาน ของกลุ่มผูผ้ลิตสินคา้ OTOPในด้าน - เทคโนโลยีการจัดการ พบวา่ มีการวางแผนล่วงหนา้ในการทา งาน คิดเป็นร้อยละ84.60 - เทคโนโลยีการผลิต พบว่า หนึ่ งปีที่ผ่านมาได้มีการปรับปรุงกระบวนการผลิต คิดเป็น ร้อยละ 75.80 - เทคโนโลยีคุณภาพและมาตรฐาน พบว่า มีการตรวจสอบผลิตภณั ฑ์ก่อนการจดัจา หน่ายทุก คร้ังคิดเป็นร้อยละ95.60 - เทคโนโลยีการบ ารุงรักษา พบว่า ไม่มีการจดบนั ทึกความถี่ในการซ่องบา รุงเครื่องมือ/ เครื่องจักร - เทคโนโลยีสารสนเทศ พบวา่ มีการจา หน่ายสินคา้โดยวธิีขายตรงคิดเป็นร้อยละ83.50 - เทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัยในการท างาน พบว่า แสงสว่างและ แรงสั่นสะเทือนไม่ส่งผลกระทบต่อการทา งาน คิดเป็นร้อยละ92.3 4.การประเมินความรู้ทักษะและเจตคติในการท างาน ของกลุ่มผูผ้ลิตสินค้า OTOPในด้าน ความรู้ในการทา งานพบวา่ มีประสบการณ์ในการทา งาน มีค่าเฉลี่ย4.53ในดา้นทกัษะความสามารถใน การท างาน พบว่า มีความช านาญในงานที่ท า มีค่าเฉลี่ย 4.55 ในด้านเจตคติในการท างาน พบว่า มีความรู้สึกพึงพอใจในงานที่ท า 4.62 5. รูปแบบการปฏิบัติที่เป็ นเลิศ (Best Practice) ที่จะส่งผลในการปฏิบัติให้ประสบ ความสา เร็จมีบนัได 6ข้นั ดงัน้ี ข้นั ที่1 มีการวางแผนล่วงหน้า จดั สถานที่ให้เหมาะสม มอบหมายงานความรับผิดชอบ มีวัตถุดิบส ารอง ข้นั ที่2 มีการวางแผนใหเ้หมาะสมกบัวตัถุดิบและนา คอมพิวเตอร์มาช่วยในการผลิต ข้นั ที่3 มีการกา หนดมาตรฐานและตรวจสอบผลิตภณั ฑก์ ่อนการจดัจา หน่าย ข้นั ที่4 มีการกา หนดตารางเวลาตรวจเช็คและ จดบนั ทึกความถี่ในการซ่อมบา รุง ข้นั ที่5 ผผู้ลิตมีการจดัจา หน่ายเอง เขา้ร่วมแสดงสินคา้หรือนิทรรศการ ข้นั ที่6 มีการอนุรักษส์ ิ่งแวดลอ้ ม และความปลอดภัยในการท างาน 6. ต้นแบบการพัฒนาเทคโนโลยีกระบวนการผลิตและพัฒนาบรรจุภัณฑ์ชุมชน ได้รูปแบบ ที่เป็ นเลิศมีรายละเอียดดงัน้ี รูปแบบที่ 1 การผลิตเครื่องล าเลียงผลิตภัณฑ์น้ าผลไม้จากการประเมินทักษะและ ความสามารถในการท างานด้านเวลาของเครื่องล าเลียง และการสูญเสียของผลิตภัณฑ์ชุมชน ด้าน เวลาในการทา งาน พบว่า เรื่องความสมบูรณ์ของผลิตภณั ฑ์มีมากข้ึน หรือเวลาในการตรวจสอบ ง ผลิตภณั ฑ์ให้มีความสมบูรณ์และมีคุณภาพ ลา ดบั สุดทา้ย ระยะเวลาในการผลิตมีเพิ่มมากข้ึนส่งผล ถึงกา ไรที่จะได้ก่อนการใช้เครื่องล าเลียงผลิตภัณฑ์ ใช้เวลา 8.40 นาที/ขวด และหลังจากการใช้ เครื่องล าเลียงผลิตภัณฑ์ ใช้เวลา 7.00 นาที/ขวดประหยัดเวลาในการผลิต 1.40 นาที/ขวด รูปแบบที่ 2 การออกแบบบรรจุภัณฑ์และตราผลิตภัณฑ์จากการประเมินทัศนคติ และ ความตอ้งการของผบู้ริโภคเกี่ยวกบัการออกแบบกล่องและตราผลิตภณั ฑ์เพื่อการพฒั นาสู่ช่องทาง การตลาด พบว่า มีความคิดเห็นเกี่ยวกบั รูปแบบในการออกแบบบรรจุภณั ฑ์และตราผลิตภณั ฑ์ที่มี ความเหมาะสมและดีที่สุด คือ ตวัอยา่ งที่3 ( X = 5.00) รองลงมาดีในระดบั ปานกลางคือ ตวัอยา่ งที่ 2และตวัอยา่ งที่1 มีค่าเฉลี่ยเท่ากนั ( X = 2.10) และตวัอยา่ งแบบเดิม ( X = 1.00)

คำสำคัญ