การจำแนกชนิดและการใช้ประโยชน์จากแมลงในพื้นที่เกษตรอินทรีย์ ใน 3 จังหวัดภาคใต้ตอนบน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การตรวจสอบชนิดและการใช้ประโยชน์จากแมลงในพื้นที่เกษตร 3 จังหวัดภาคใต้ตอนบน มี วัตถุประสงค์ 1) สำรวจและรวบรวมตัวอย่างแมลงในพื้นที่เกษตรอินทรีย์และพื้นที่เกษตรเคมี จังหวัด สุราษฎร์ธานี จังหวัดชุมพรและจังหวัดระนอง 2) ตรวจสอบชนิดแมลงที่พบในพื้นที่ เกษตรอินทรีย์และพื้นที่เกษตรเคมี 3) ศึกษาการใช้ประโยชน์จากแมลงที่มีประโยชน์ของคนในท้องถิ่น 4) ถ่ายทอดความรู้ให้กับเกษตรกรและนักเรียนระดับขั้นพื้นฐานโดยมีการดำเนินงาน 3 ขั้นตอนคือ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาชนิดของแมลงโดยการสำรวจและรวบรวมตัวอย่างแมลงในพื้นที่เกษตรอินทรีย์และพื้นที่เกษตรเคมี 3 จังหวัด โดยสุ่มเลือกพื้นที่เกษตรอินทรีย์และพื้นที่เกษตรเคมีจังหวัดละ 5 แห่ง ตรวจสอบชนิดแมลงจากกุญแจ (Key) จำแนกชนิดเมลงแต่ละอันดับ (Order) นำตัวอย่างเทียบกับตัวอย่างในพิพิธภัณฑ์แมลงขอคำยืนยันชนิดจากผู้เชี่ยวชาญ และ จำแนกประเภทแมลงเป็นพวกที่มีประโยชน์และพวกที่ก่อให้เกิดปัญหา ขั้นตอนที่ 2 ศึกษาการใช้ประโยชน์จากแมลงของคนในท้องถิ่นโดยการสัมภาษณ์และศึกษา การเลี้ยงของแมลงมีประโยชน์บางชนิดและขั้นตอนที่ 3 การถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับแมลงและการใช้ประโยชน์จากแมลงที่เป็นผลจากการศึกษาในขั้นตอนที่ 1 และ 2 ให้กับบุคคล 2 กลุ่มโดยมีวัตถุประสงค์ต่างกัน คือ 1) การถ่ายทอดความรู้โดยการจัดทำชุดฝึกอบรมตามความสนใจของเกษตรกร โดยจัดอบรมให้กับเกษตรกรและผู้สนใจจำนวน 33 คน และ 2) การถ่ายทอดความรู้โดยจัดทำหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ สำหรับนักเรียนระดับขั้นพื้นฐานช่วงชั้นที่ 1 โดยประเมินผลความเหมาะสมในการนำไปใช้ประกอบการสอนของครูจำนวน 15 คน ผลการวิจัยพบว่า 1. แมลงในพื้นที่สำรวจมี 12 อันดับ 73 วงศ์ 138 สกุล 175 ชนิดแมลงในอันดับLepidoptera พบมากชนิดที่สุดคือ 47 ชนิดแต่แมลงอันดับ Dermaptera, Neuroptera และPhasmida พบอันดับละ 1 ชนิด แมลงทั้ง 175 ชนิดจัดเป็นแมลงที่มีประโยชน์ 140 ชนิด เป็นแมลงตัวห้ำ แมลงเบียน ที่ช่วยควบคุมแมลงศัตรูพืช เป็นอาหารของคนและสัตว์เลี้ยง เป็นแมลงช่วยผสมเกสร บางชนิดเป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของสภาพแวดล้อม ส่วนแมลงที่ก่อปัญหามี 123 ชนิด ส่วนใหญ่เป็นแมลงศัตรูพืช และแมลงที่ก่อปัญหากับสุขภาพของคนและสัตว์เลี้ยง 2. ผลการสัมภาษณ์คนในท้องถิ่นมีการใช้ประโยชน์จากแมลง 3 รูปแบบคือ 1) เลี้ยงเพื่อจำหน่ายและเป็นอาหารได้แก่ด้วงสาคู (Rhynchophorus sp.) มอดรำข้าวสาลี (Tenebrio molitor) ผึ้งพันธุ์ (Apis sp.) ชันโรง (Tetragonula pegdeni) จิ้งหรีด (Gryllus bimaculata) 2) เสาะหาในธรรมชาติเพื่อใช้เป็นอาหาร ได้แก่ ด้วงงวงมะพร้าว (Rhynchophorus ferrugineus) จักจั่น (Dundubia intermerata) หนอนผีเสื้อต้นตาตุ่มทะเล (Achaea janata) และ3) เลี้ยงหรือย้ายรังมาเพื่อช่วยเพิ่มผลผลิตในพื้นที่เกษตรได้แก่ มดแดง (Oecophylla smaragdina) ต่อหัวเสือ (Vespa affinis) และผลสรุปจากการสัมภาษณ์ประการหนึ่งพบว่าคนในท้องถิ่นไม่รู้จักแมลงอีกหลายชนิดจะสรุปรวมเป็นแมลงที่มีโทษหรือไม่มีประโยชน์ดังนั้นจึงควรมีการอบรมให้ความรู้เรื่องแมลงในท้องถิ่นและการใช้ประโยชน์ให้กับเกษตรกรและคนทั่วไป 3. ผลการสนทนากลุ่ม (focus group) ของตัวแทนเกษตรกรและผู้เกี่ยวข้องได้นำผลมาจัดทำชุดฝึกอบรมเรื่องการใช้ประโยชน์จากแมลงในท้องถิ่นของเกษตรกรจังหวัดสุราษฎร์ธานีซึ่งประกอบด้วยเนื้อหา 5 เรื่อง คือ 1) ความรู้เกี่ยวกับแมลงในท้องถิ่น 2) การป้องกันและกำจัดแมลงศัตรูพืชโดยชีววิธี (Biological control) 3) การกำจัดแมลงศัตรูพืชโดยใช้กับดัก 4) การเลี้ยงชันโรง (Tetragonula sp.) 5) การเลี้ยงหนอนนก (Tenebrio molitor) และนำชุดฝึกอบรมที่ได้ไปใช้กับเกษตรกรและผู้สนใจจำนวน 33 คน พบว่าผู้เข้ารับการฝึกอบรมทุกคนมีคะแนนความรู้ ความเข้าใจหลังการฝึกอบรมเพิ่มขึ้น เมื่อเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างคะแนนก่อนและหลังการฝึกอบรม พบว่าแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 แสดงว่าชุดฝึกอบรมเรื่องการใช้ประโยชน์จากแมลงในท้องถิ่นของเกษตรกรจังหวัดสุราษฎร์ธานีที่สร้างขึ้นทำให้เกษตรกรผู้เข้ารับการฝึกอบรมมีความรู้ ความเข้าใจและทักษะ เกี่ยวกับการใช้ประโยชน์จากแมลงในท้องถิ่นเพิ่มขึ้น 4. ผลการสร้างหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ เรื่อง “แมลง” ทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่นที่สร้างขึ้นประกอบด้วยเนื้อหา 5 เรื่องคือ 1) แมลงและอันดับของแมลง 2) รูปร่างของแมลง 3) ความสำคัญของแมลงในท้องถิ่น 4) แมลงในท้องถิ่นและ 5) การใช้ประโยชน์จากแมลงของคนในท้องถิ่น โดยหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ที่สร้างขึ้นได้รับการประเมินความเหมาะสมและความสอดคล้องเชิงเนื้อหาจากผู้เชี่ยว ชาญและนำไปให้ครูผู้สอนวิชาวิทยาศาสตร์ในเนื้อหาที่เกี่ยวข้องใช้ประกอบการสอนจำนวน 15 คน ผลการประเมินความเหมาะสมในการนำไปใช้ประกอบการสอนในภาพรวมครูมีความเห็นว่ามีความเหมาะสมอยู่ในระดับมาก คำสำคัญ : การตรวจสอบชนิดแมลง การใช้ประโยชน์จากแมลงพื้นที่เกษตร ชุดฝึกอบรม หนังสืออิเล็กทรอนิกส์