การจัดการความรู้: การจัดกิจกรรมนันทนาการเพื่อพัฒนาสุขภาพและป้องกันการใช้สารเสพติด แก่นักเรียน นักศึกษา ในสถาบันการศึกษาจังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

ในการวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อการจัดการความรู้ด้านการจัดกิจกรรมนันทนาการ ให้กับเจ้าหน้าที่ ผู้รับผิดชอบด้านการจัดกิจกรรมนันทนาการของสถาบันการศึกษา เพื่อพัฒนาความรู้และให้มีความรู้ ความชำนาญ รวมทั้งมีแนวทางในการจัดกิจกรรมนันทนาการ พัฒนาสุขภาพและป้องกันการใช้สารเสพติดแก่ นักเรียน นักศึกษา ในสถาบันการศึกษาให้มีประสิทธิภาพ และเกิดประสิทธิผลสูงสุด กลุ่มตัวอย่างที่ใช้เป็น ครู-อาจารย์ ที่เป็นผู้รับผิดชอบในการจัดกิจกรรมนันทนาการพัฒนานักเรียน นักศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา 5 แห่งของจังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 50 คน เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถาม มาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ และจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ การจัดการความรู้ด้านการจัดกิจกรรมนันทนาการในรูปแบบปลาทู เป็นลักษณะของการเสวนา (Dialogue) และการเล่าเรื่อง (Story telling) แล้วนำข้อมูลที่ได้มาสังเคราะห์ วิเคราะห์ หาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า 1. กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ เป็นหญิง มีอายุระหว่าง 35-40 ปี มีระดับการศึกษาระดับปริญญาตรี เคยเข้าร่วมกิจกรรมนันทนาการประเภทค่ายพักแรม และเคยปฏิบัติหน้าที่ผู้นำนันทนาการ 2. ด้านความรู้และทัศนคติด้านกิจกรรมนันทนาการ กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีความรู้ด้านนันทนาการและมีทัศนคติต่อกิจกรรมนันทนาการ ทั้งโดยรวมและแต่ละรายการ อยู่ในระดับมาก ยกเว้นรายการที่ 1 กิจกรรมเพลง เกม กีฬา ช่วยพัฒนาสุขภาพร่างกายและจิตใจให้แข็งแรงได้ รายการที่ 3 กิจกรรมค่ายพักแรมส่งเสริมความรัก ความสามัคคีในหมู่คณะได้ รายการที่ 4 กิจกรรมการร้องเพลง ส่งเสริมให้ทุกคนเกิดความสนุกสนาน ผ่อนคลายความตึงเครียดและเป็นสื่อกลางสร้างความเข้าใจกันได้เป็นอย่างดี รายการที่ 13 กิจกรรมนันทนาการช่วยพัฒนาความเป็นผู้นำและผู้ตามของบุคคลได้ และรายการที่ 14 กิจกรรมนันทนาการที่จัดขึ้นควรคำนึงถึงความต้องการและความสนใจของผู้เข้าร่วมเป็นหลักสำคัญ อยู่ในระดับมากที่สุด 3. จากการจัดการความรู้ พบว่า สถาบันการศึกษาทุกแห่งมีบริบทในการจัดกิจกรรมนันทนาการ ตามโครงสร้างและพันธกิจ ซึ่งเป็นบทบาทหน้าที่ของฝ่ายกิจกรรมนักเรียนหรือฝ่ายกิจการนักศึกษา ที่มีหน้าที่จัดกิจกรรมนันทนาการพัฒนานักเรียน นักศึกษา ในทุกด้าน และมีศักยภาพในการจัดกิจกรรมนันทนาการได้ แต่ประสบความสำเร็จน้อย เนื่องจาก สถาบันการศึกษายังขาดบุคลากรผู้รับผิดชอบที่มีความรู้ ความชำนาญด้านนันทนาการ อัตรากำลังมีน้อย ไม่เพียงพอต่อจำนวนนักเรียน นักศึกษา และงบประมาณสนับสนุนมีน้อย ไม่เพียงพอ ในส่วนของกิจกรรมนันทนาการที่จัด เพื่อพัฒนานักเรียน นักศึกษาที่สำคัญพอสรุปได้คือ การแข่งขันกีฬาภายใน กีฬากลุ่มโรงเรียน กีฬาพื้นบ้าน กีฬาอนุบาล ชมรมกีฬา และเกมต่างๆ กิจกรรมด้านหัตถกรรม ได้แก่ การประดิษฐ์จากวัสดุหรือของเหลือใช้ การทอผ้า การแกะสลัก การจักสานต่างๆ ประดิษฐ์เครื่องดนตรี ผลิตภัณฑ์จากขยะรีไซเคิล เป็นต้น กิจกรรมงานอดิเรกที่ควรส่งเสริม ได้แก่ การประดิษฐ์ดอกไม้ การสะสมแสตมป์ การอ่านหนังสือ การเล่นดนตรี เป็นต้น กิจกรรมเข้าจังหวะส่วนใหญ่เป็นประเภทการเต้นรำพื้นเมือง การเต้นประกอบเพลง แม่ไม้มวยไทย การฟ้อนเจิง แอร์โรบิคด๊านซ์ ลีลาศ กิจกรรมดนตรี ได้แก่ แข่งขันดนตรีลูกทุ่ง ดนตรีสากล ดนตรีไทย วงโยธาวาทิต จัดลานดนตรีต้านภัยยาเสพติด จัดตั้งชมรมดนตรีต้านภัยยาเสพติด จัดตั้งชมรมดนตรีร้องเพลงต่างๆ การแสดงละครก็จะเป็นลักษณะการแสดงบทบาทสมมุติ ละครโรงเล็ก แสดงวิพัธทัศนา ละครวรรณคดี กิจกรรมประเภทวรรณกรรม การพูด การอ่าน การเขียน ส่วนใหญ่จะเป็นการเล่านิทานคุณธรรม การโต้วาที การประกวดเรียงความ จัดรายการวิทยุเสียงตามสาย การอ่านบทร้อยแก้วร้อยกรอง ประกวดคัดลายมือ เรื่องสั้นธรรมรุ่งอรุณ เป็นต้น กิจกรรมกลุ่มสัมพันธ์ กิจกรรมรับขวัญน้องใหม่ กิจกรรมลูกเสือ-เนตรนารี กิจกรรมพัฒนาจิต จัดนั่งสมาธิก่อนเรียน ค่ายคุณธรรม จริยธรรม บวชภาคฤดูร้อน กิจกรรมแห่เทียนเข้าพรรษา กิจกรรมพัฒนาสุขภาพ ได้แก่ วิ่งการกุศล ชมรมกีฬาต่างๆ ออกกำลังกาย เพื่อสุขภาพ แข่งกีฬาเพื่อสุขภาพ วิ่งเฉลิมพระเกียรติ เป็นต้น กิจกรรมพิเศษ เช่น กิจกรรมวันสำคัญ กิจกรรมวันลอยกระทง วันยี่เป็ง กิจกรรมตามวัฒนธรรมท้องถิ่น กิจกรรมปฐมนิเทศ ปัจฉิมนิเทศ เป็นต้น กิจกรรมอาสาสมัคร ได้แก่ กิจกรรมสารวัตรนักเรียน กิจกรรมสร้างเครือข่ายบัณฑิต กิจกรรมปลูกป่า กิจกรรมลดสภาวะโลกร้อน กิจกรรมบำเพ็ญประโยชน์ เป็นต้น และกิจกรรมการศึกษานอกสถานที่ เช่น จัดทัศนศึกษาดูงาน ศึกษานอกเมือง ออกค่ายจริยธรรมคุณธรรม โรงเรียนเคลื่อนที่ ออกค่ายลูกเสือ-ยุวกาชาด ค่ายเยาวชนต้นน้ำ เป็นต้น