ศักยภาพการใช้ภูมิปัญญาเพื่อสร้างรายได้ของกลุ่มผู้สูงอายุ จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

ศักยภาพการใช้ภูมิปัญญาเพื่อสร้างรายได้ของกลุ่มผู้สูงอายุจังหวัดเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการจัดการภูมิปัญญาของผู้สูงอายุ ภายหลังการเข้าร่วมโครงการส่งเสริมศักยภาพการใช้ภูมิปัญญาของผู้สูงอายุ จังหวัดเชียงใหม่และเพื่อศึกษาศักยภาพการใช้ภูมิปัญญาเพื่อสร้างรายได้ของผู้สูงอายุ จังหวัดเชียงใหม่ เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพผนวกกับเชิงปริมาณ การวิจัยใช้เครื่องมือเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถาม การสัมภาษณ์ การจัดเวทีสาธารณะเพื่อระดมความคิดเห็นจากนักวิจัยและกลุ่มผู้สูงอายุในจังหวัดเชียงใหม่ การฝึกอบรมและการศึกษาดูงาน ผลการศึกษา พบว่าผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง มีอายุระหว่าง 61 -65 ปี การศึกษาอยู่ในระดับประถมศึกษา อาศัยอยู่ในเขตอำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ มีภูมิปัญญาด้านการนวดแผนโบราณ และใช้ภูมิปัญญาในการทำธุรกิจเพื่อสร้างอาชีพและรายได้อยู่ระหว่าง 5 -10 ปี ตามลำดับ เคยมีการรวมกลุ่มสมาชิกในการประกอบธุรกิจมาก่อน ซึ่งเป็นลักษณะการรวมกลุ่มที่มีการผลิตสินค้าประเภทเดียวกัน ได้รับความช่วยเหลือจากการรวมกลุ่มในเรื่องการจัดหาวัตถุดิบ การจัดกิจกรรมการฝึกอบรมพัฒนาฝีมือแรงงาน และ การเป็นกรรมการบริหารกลุ่มสมาชิก เหตุผลในการรวมกลุ่มเพื่อสร้างความเข้มแข็ง การเสริมสร้างรายได้และในปัจจุบันถ้าจะต้องมีการรวมกลุ่มกันเพื่อสร้างอาชีพและรายได้ควรจะมีลักษณะเป็นวิสาหกิจชุมชน ซึ่งคิดว่าจะมีรายได้ของสมาชิกในกลุ่มเพิ่มขึ้น และต้องการความช่วยเหลือจากภาครัฐในด้านกองทุนหรือเงินสนับสนุน ที่ผ่านมาในกลุ่มสมาชิกผู้สูงอายุมีปัญหาที่เกิดจากการไม่ได้รวมกลุ่มสมาชิก ในด้านการจัดการคู่แข่งขันมีมากขึ้น ขาดความเข้าใจในการบริหารด้านการเงินต้นทุนการผลิตสูงขึ้น งานไม่เป็นระบบ ตามลำดับ ความคาดหวังต่อความสำเร็จในการรวมกลุ่มผู้สูงอายุทั้งในด้านการจัดการ ด้านการผลิต ด้านการตลาด และด้านการเงินบัญชี ตามลำดับ สรุปผลศึกษาการใช้ภูมิปัญญาในการสร้างรายได้ และการตระหนักถึงคุณค่าต่อตนเอง ต่อครอบครัว และต่อสังคมของผู้สูงอายุ จังหวัดเชียงใหม่ ประกอบด้วยปัญหาด้านสังคม ผู้สูงอายุที่มีภูมิปัญญา ส่วนใหญ่เป็นผู้ที่อยู่ในภูมิลำเนาห่างไกลในอำเภอต่างๆ ของจังหวัดเชียงใหม่, ปัญหาด้านสุขภาพ ส่วนใหญ่มีสุขภาพที่ทรุดโทรมไปตามกาลเวลา ปัญหาด้านรายได้คือไม่ได้ประกอบอาชีพที่ตนเองถนัด ซึ่งปัญหาด้านความทรงจำส่วนใหญ่จะไม่สามารถถ่ายทอดภูมิปัญญาได้ครบถ้วน และดีเหมือนเมื่อวัยทำงาน ปัญหาด้านการร่วมมือกันเกิดจากการไม่รู้จักกัน หรือไม่เคยมีกิจกรรมสัมพันธ์ร่วมกันเลยทำให้ไม่รู้จักและคุ้นเคย ปัญหาด้านการศึกษาผู้สูงอายุได้รับการศึกษาในระดับประถมศึกษาเท่านั้น ผลการสัมภาษณ์ปราชญ์ผู้สูงอายุที่มีภูมิปัญญาและใช้ภูมิปัญญาเพื่อสร้างอาชีพและรายได้ ในด้านการตลาดจะให้ความสำคัญต่อการสร้างความแตกต่าง สร้างจุดเด่น หรือวิธีการถ่ายทอดภูมิปัญญาที่โดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์ไม่ซ้ำกับใคร ไม่มีการกำหนดค่าตอบแทนการถ่ายทอดภูมิปัญญาของตนเอง ไม่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการถ่ายทอดภูมิปัญญาผ่านช่องทางการหารายได้รูปแบบต่าง ๆ มีเพียงแต่ได้รับการร้องขอจากหน่วยงานภาครัฐให้มาถ่ายทอดภูมิปัญญาตามวาระต่าง ๆ และไม่เคยมีการวางแผนเกี่ยวกับการถ่ายทอดภูมิปัญญาเพื่อสร้างเป็นอาชีพและหารายได้ อีกทั้งในด้านการผลิตจะใช้แรงงานตนเองในการถ่ายทอดภูมิปัญญาให้กับผู้ที่สนใจจะสืบสานภูมิปัญญาเฉพาะด้าน ไม่มีแหล่งเงินทุนและแหล่งสนับสนุนใด ๆ ไม่ใช้อุปกรณ์ เครื่องจักร ใด ๆ ในการถ่ายทอดภูมิปัญญา มีเพียงแต่เครื่องมือแบบพื้นบ้านที่ทำขึ้นเพื่อให้เกิดความสะดวกต่อการถ่ายทอดภูมิปัญญา ด้านการเงิน ผู้สูงอายุที่มีภูมิปัญญาส่วนใหญ่กู้หนี้ยืมสินจากคนใกล้ชิด ครอบครัว และเพื่อน ๆ ในชุมชน โดยต้องแบกรับภาระดอกเบี้ยค่อนข้างสูง และต้องถ่ายทอดภูมิปัญญาให้มากเพียงพอต่อการจ่ายเงินคืนแหล่งกู้ยืมได้ทันกำหนดเวลา ไม่เคยมีการทำระบบบัญชีประเภทใดเลย และไม่เคยคิดคำนวณและ /หรือ จัดทำประมาณการค่าใช้จ่าย และต้นทุน สำหรับการถ่ายทอดภูมิปัญญา ด้านการจัดการ ส่วนใหญ่ไม่มีองค์ความรู้เกี่ยวกับการบริหารทรัพยากรบุคคลเพื่อรับการถ่ายทอดภูมิปัญญา ไม่มีรูปแบบการถ่ายทอดภูมิปัญญาที่แน่นอน สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามสภาพการณ์ที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ไม่ได้มีการจัดตั้งรูปแบบองค์กรใด ๆ เพื่อถ่ายทอดภูมิปัญญาของตนเอง มีเพียงแต่การพูดคุยกันเกี่ยวกับการรวมกลุ่มเพื่อถ่ายทอดภูมิปัญญานำมาสร้างรายได้และอาชีพให้คนในกลุ่มผู้สูงอายุด้วยกันเองแบบไม่เป็นทางการและไม่เคยมีรูปแบบหรือกฎเกณฑ์การประเมินผลการถ่ายทอดภูมิปัญญาของตนเองเลย ประเด็นความคิดเห็นของผู้สูงอายุที่มีภูมิปัญญาเกี่ยวกับลักษณะการรวมกลุ่มที่เหมาะสมกับกลุ่มของผู้สูงอายุ โดยมีการรวมกลุ่มกันในรูปแบบกลุ่มพ่อบ้าน/แม่บ้าน ไม่มีองค์ความรู้เกี่ยวกับการวางแผนจัดตั้งและบริหารกลุ่ม ไม่มีความรู้ ความเข้าใจ และข้อมูลการเข้าร่วมเป็นสมาชิกสหกรณ์ใด ๆ เลย เคยได้รับข้อมูลเกี่ยวกับการจัดตั้งกลุ่มวิสาหกิจชุมชน และวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ความคิดเห็นของผู้สูงอายุที่มีภูมิปัญญาเกี่ยวกับจุดเด่น และข้อจำกัดที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการรวมกลุ่มผู้สูงอายุในลักษณะวิสาหกิจชุมชน มีจุดเด่น ด้านความน่าเชื่อถือ ภาครัฐให้การสนับสนุน มีตัวอย่างความสำเร็จ เป็นรากฐานของการรวมกลุ่มเพื่อสร้างอาชีพและรายได้ มีข้อจำกัด บุคลากรต้องมีความรู้เฉพาะด้านมีขั้นตอนการจัดตั้งกลุ่มและไม่สามารถขยายไปต่างประเทศได้

คำสำคัญ