การเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตชุมชนเข้าสู่ธุรกิจการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา ผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถิ่นจากการส่งเสริมการท่องเที่ยว ศึกษาการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของชุมชนจากการส่งเสริมการท่องเที่ยว และศึกษาปัจจัยภายในและภายนอกที่เอื้ออำนวยต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในชุมชนโดยใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือในการสอบถามกลุ่มตัวอย่างจำนวน 500 คน คือ ภาคประชาชน ภาคเอกชนในพื้นที่ 5 ชุมชน ได้แก่ ชุมชนชาวประมงพื้นบ้าน ตำบลโคกขาม และตำบลพันท้ายนรสิงห์ ชุมชนแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ตำบลท่าฉลอม อำเภอเมือง ชุมชนศิลปกรรมเบญจรงค์ ตำบลดอนไก่ดี อำเภอกระทุ่มแบน และชุมชนการท่องเที่ยวเชิงเกษตรตำบลบ้านแพ้ว อำเภอบ้านแพ้ว และหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในพื้นที่จังหวัดสมุทรสาคร ทำการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้นำชุมชนท้องถิ่นหรือผู้ที่สถานภาพทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว จำนวน 50 คน และการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมกับกลุ่มแกนนำเครือข่ายที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวในจังหวัดสมุทรสาคร จำนวน 30 คน สถิติที่ใช้ในการวิจัยได้แก่สถิติเชิงพรรณนา คือ ร้อยละ ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนสถิติวิเคราะห์ คือ สถิติไคสแควร์ (Chi-Square) และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยวิธีอธิบายรายละเอียด (descriptive) ผลการศึกษาพบว่าการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตต่อชุมชนท้องถิ่นอยู่ในระดับปานกลาง เมื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยศึกษา ได้แก่ เพศ อายุ ระดับการศึกษา ระยะเวลาที่อาศัยในพื้นที่ การประกอบอาชีพ ภูมิลำเนา จำนวนสมาชิกในครัวเรือนและจำนวนสมาชิกที่หารายได้ในครัวเรือนกับผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตของชุมชนจากการส่งเสริมการท่องเที่ยว พบว่า อาชีพ ภูมิลำเนาและระยะเวลาที่อาศัยอยู่ในพื้นที่มีความสัมพันธ์กับผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และเมื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของชุมชนจากการส่งเสริมการท่องเที่ยวพบว่า การส่งเสริมการท่องเที่ยวส่งผลให้ชุมชนท้องถิ่นมีวิถีชีวิตเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม โดยก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในด้านเศรษฐกิจสังคม โดยเฉพาะด้านเศรษฐกิจจะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางด้านอาชีพ โดยเปลี่ยนจากอาชีพประมงชายฝั่งเข้าสู่ธุรกิจเรือรับจ้าง ล่องเรือชมปาโลมา ล่องเรือบริเวณคลองโคกขามศึกษาวิถีชีวิตชุมชนประมงพื้นบ้าน เปลี่ยนจากอาชีพ เกษตรกรรมสู่อาชีพหัตถกรรมเพื่อผลิตเป็นสินค้าที่ระลึกในชุมชนดอนไก่ดีเพื่อผลิตศิลปกรรมเบญจรงค์ เปลี่ยนแปลงจากการหัตถกรรมในครัวเรือนเป็นอุตสาหกรรมการผลิตเพื่อการส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศ ทำให้เกิดการสร้างงานสร้างอาชีพและทำให้สมาชิกในวัยแรงงานมีงานทำมากขึ้นส่งผลให้ระดับรายได้ต่อปีสูงขึ้นซึ่งเศรษฐกิจหลักมีการเปลี่ยนแปลงกรรมวิธีการผลิตในเชิงธุรกิจมากขึ้น ผลการศึกษาปัจจัยภายในและภายนอกที่เอื้ออำนวยต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในชุมชนพบว่า ปัจจัยภายในที่เอื้ออำนวยต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ได้แก่ความเข้มแข็งของผู้นำชุมชนหรือแกนนำเครือข่ายชุมชน การมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่างๆ และทรัพยากรการท่องเที่ยวในชุมชน ส่วนปัจจัยภายนอกที่เอื้ออำนวยต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในชุมชน ได้แก่ งบประมาณสนับสนุน การประชาสัมพันธ์ และนโยบายรัฐบาลในการส่งเสริมและพัฒนาการท่องเที่ยว ข้อเสนอแนะจากผลการวิจัยครั้งนี้ คือ ควรจัดทำแผนแม่บทการท่องเที่ยวเชิงนิเวศจังหวัดและแผนการท่องเที่ยวโดยใช้ชุมชนเป็นแกน