ผลกระทบด้านเศรษฐกิจของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ต่อชุมชนท้องถิ่นในจังหวัดสมุทรสาคร

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลด้านเศรษฐกิจของชุมชนท้องถิ่นในจังหวัดสมุทรสาคร ซึ่งได้รับผลกระทบจากการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ปริมาณและการกระจายของผลกระทบด้านเศรษฐกิจจากการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและศึกษาระดับความพึงพอใจของชุมชนท้องถิ่นต่อประโยชน์ที่ได้รับทางเศรษฐกิจจากการท่องเที่ยวเชิงโดยใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือในการสอบถามกลุ่มตัวอย่างจำนวน 550 คน คือ ภาคประชาชน ภาคเอกชนและหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในพื้นที่จังหวัดสมุทรสาคร ทำการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้นำชุมชนท้องถิ่นหรือผู้ที่สถานภาพทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว จำนวน 50 คน และการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมกับกลุ่มแกนนำเครือข่ายที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวในจังหวัดสมุทรสาคร จำนวน 30 คน สถิติที่ใช้ในการวิจัยได้แก่สถิติเชิงพรรณนา คือ ร้อยละ ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนสถิติวิเคราะห์ คือ t-test การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว (ANOVA) ทดสอบหาความแตกต่างรายคู่โดยใช้ Duncan’ s new multiple range test และการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยวิธีอธิบายรายละเอียด (descriptive) ผลการวิจัยพบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีจำนวนสมาชิกในครัวเรือน 4-6 คน (56.2%) ส่วนใหญ่ มีจำนวนสมาชิกในครัวเรือนที่หารายได้ให้ครอบครัว จำนวน 1-2 คน (48.4%) มีระยะเวลาที่อาศัยอยู่ ในชุมชน 24-48 ปี มากที่สุด (72.2%) การประกอบอาชีพรับจ้างทั่วไปมากที่สุด (36.5%) รองลงมาได้แก่ อาชีพค้าขาย/ธุรกิจส่วนตัว (24.2%) มีรายได้จากการประกอบอาชีพ 10,000-14,999 บาทต่อเดือน มากที่สุด (44.91%) รองลงมาได้แก่ มีรายได้ 15,000-19,999 บาทต่อเดือน (24.0%) ภายหลังมีการส่งเสริมท่องเที่ยวในชุมชนพบว่ากลุ่มตัวอย่าง มีหนี้สินลดลง 13.5% และมีสภาพการว่างงานลดลง (92.36%) ผลกระทบทางเศรษฐกิจด้านบวกจากการส่งเสริมการท่องเที่ยว พบว่า เศรษฐกิจชุมชน ปริมาณและ การกระจายตัวทางด้านเศรษฐกิจด้านบวกอยู่ในระดับปานกลาง ได้แก่ รายได้ของครัวเรือนเพิ่มมากขึ้น เกิดการสร้างงานสร้างอาชีพในชุมชนเพิ่มมากขึ้น เกิดการกระจายรายได้ไปยังส่วนต่างๆที่มีความเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว มีการเก็บออมทรัพย์บางส่วนไว้ในธนาคารเพื่อเก็บไว้ใช้ในยามฉุกเฉิน ฐานะทางเศรษฐกิจที่ดีขึ้น มีการขยายการลงทุนในด้านต่างๆเพื่อรองรับการบริการทางด้านการท่องเที่ยว มีการพัฒนาคุณภาพของสินค้าและบริการ มาตรฐานการครองชีพของครัวเรือนอยู่ในระดับที่ดีขึ้น เกิดการกระตุ้นการผลิตของชุมชน ขายผลผลิตได้มากขึ้นและ พัฒนาเทคนิควิธีการใหม่ๆในการผลิตสินค้า ผลกระทบทางเศรษฐกิจด้านลบจากการส่งเสริมการท่องเที่ยว พบว่า การท่องเที่ยวส่งเกิดผลกระทบ ต่อเศรษฐกิจชุมชน ปริมาณและการกระจายตัวทางด้านเศรษฐกิจด้านลบอยู่ในระดับปานกลาง ได้แก่ ปัญหาราคาที่ดินสูงขึ้น การอพยพแรงงานมาจากท้องถิ่นอื่นเข้าสู่ชุมชน การนำเข้าแรงงานจากต่างถิ่นหรือหมู่บ้านอื่น รายได้เป็นฤดูกาลไม่มีความแน่นอน การว่างงานนอกฤดูกาลท่องเที่ยว ภาวะหนี้สินของครอบครัว ค่าครองชีพสูงขึ้น สินค้ามีราคาสูงขึ้นเกิด ปัญหาเกี่ยวกับส่วนแบ่งผลประโยชน์อันควรมีควรได้ การครอบงำทางเศรษฐกิจของคนต่างถิ่น การท่องเที่ยวทำให้เกิดการสูญเสียการพึ่งพาตนเองได้ของชุมชน การท่องเที่ยวต้องการแรงงานที่มีทักษะทำให้ผู้ที่ไม่มีทักษะในการทำงานด้านการท่องเที่ยวไม่มีงานทำ เศรษฐกิจของชุมชนต้องพึ่งพารายได้จากการท่องเที่ยวเท่านั้น การศึกษาระดับความพึงพอใจของชุมชนท้องถิ่นต่อประโยชน์ที่ได้รับทางเศรษฐกิจจากการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ อยู่ในระดับความพึงพอใจมากที่สุด (40.4%) โดยระดับการศึกษาต่างกันมีความพึงพอใจต่อประโยชน์ที่ได้รับทางเศรษฐกิจจากการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 เมื่อนำมาวิเคราะห์โดยวิธี Duncan’s new multiple range test พบว่า กลุ่มตัวอย่างที่มีระดับการศึกษา อนุปริญญา/ปวช./ปวส. การศึกษาระดับอื่นๆ และระดับประถมศึกษา มีความพึงพอใจต่อประโยชน์ที่ได้รับทางเศรษฐกิจจากการส่งเสริม การท่องเที่ยวเชิงนิเวศอยู่ในกลุ่มเดียวกัน และมีความแตกต่างจากกลุ่มตัวอย่างที่มีระดับการศึกษามัธยมศึกษา ไม่ได้ศึกษา และปริญญาตรี อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ข้อเสนอแนะจากผลการวิจัยครั้งนี้ คือ ควรพัฒนาระบบสหกรณ์หรือวิสาหกิจชุมชนเพื่อการพัฒนาธุรกิจการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนและควรสร้างเครือข่ายพันธมิตรเชื่อมโยงกับชุมชนอื่นให้กับผู้ประกอบการที่อยู่ในธุรกิจเดียวกัน เช่น กลุ่มผู้ประกอบการรถเช่า เรือเช่า ที่พัก บริษัททัวร์และนำเที่ยว และร้านของฝาก ร้านขายอาหารทะเล

คำสำคัญ