การใช้ประโยชน์จากเยื่อกล้วยเหลือทิ้งภายหลังกระบวนการแยกเส้นใย สำหรับพัฒนาบรรจุภัณฑ์ เพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชนอำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

เยื่อกล้วยเหลือทิ้งภายหลังกระบวนการแยกเส้นใย เป็นขยะมูลฝอยที่รอการจำกัดอย่างเหมาะสม ซึ่งวัสดุมีทั้งส่วนที่เป็นเยื่อและเส้นใยที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการผลิตกระดาษสำหรับพัฒนาบรรจุภัณฑ์สินค้าชุมชนได้ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาวะที่เหมาะสมสำหรับการฟอกขาวเยื่อกล้วยเหลือทิ้งภายหลังกระบวนการแยกเส้นใย 2) ศึกษาวิธีการทำกระดาษจากเยื่อต้นกล้วย สำหรับใช้ขึ้นต้นแบบบรรจุภัณฑ์ 3) ศึกษาคุณสมบัติของกระดาษจากเยื่อต้นกล้วย สำหรับใช้ขึ้นต้นแบบบรรจุภัณฑ์ และ 4) พัฒนาบรรจุภัณฑ์สำหรับสร้างอัตลักษณ์ของวิสาหกิจชุมชนอำเภอแม่ริมจังหวัดเชียงใหม่ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย คือ 1) ผู้เชี่ยวชาญในการประเมินแบบร่างบรรจุภัณฑ์ จำนวน 6 คน 2) กลุ่มเป้าหมายในการคัดเลือกแบบร่าง จำนวน 12 คน 3) ผู้เชี่ยวชาญในการประเมินคุณภาพต้นแบบบรรจุภัณฑ์ จำนวน 6 คน 4) ชุมชนเป้าหมายที่ใช้ในการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ชุมชน จำนวน 2 ชุมชน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบสอบถามต้องการบรรจุภัณฑ์ 2) แบบประเมินต้นแบบบรรจุภัณฑ์สินค้าชุมชน โดยผู้เชี่ยวชาญ วิเคราะห์ข้อมูลคุณสมบัติทางกายภาพและเชิงกล โดยใช้ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว และเปรียบเทียบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยโดยใช้ Duncan’s Multiple Range Test ส่วนข้อมูลจากแบบสอบถามต้องการบรรจุภัณฑ์ และแบบประเมินต้นแบบบรรจุภัณฑ์สินค้าชุมชน วิเคราะห์หาค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลของการศึกษา พบว่า การฟอกขาวเยื่อกล้วยด้วยสารละลาย H2O2 ที่ความเข้มข้น 8 10 12 14 16% มีค่าความสว่าง (L*) เฉลี่ยมากกว่า 60 สำหรับการฟอกขาวที่ความเข้มข้น 8-10% ได้ผลผลิตร้อยละทั้งกระบวนการแห้งและกระบวนการเปียกมากกว่า 50% ขึ้นไป มีความคุ้มค่ามากที่สุดในแง่ของปริมาณผลผลิตร้อยละที่ได้ภายหลังการฟอกขาว จึงเป็นสภาวะที่เหมาะสมของการฟอกขาวสำหรับการผลิตกระดาษจากเยื่อกล้วย ส่วนการทำกระดาษขนาด 200 300 400 แกรม พบว่า น้ำหนักของกระดาษมีความคลาดเคลื่อนตามปริมาณเยื่อที่หายไปในกระบวนการผลิต แต่อยู่ในเกณฑ์ที่กำหนด คือ ? 2 กรัม กระดาษที่ได้มีสีขาว ผิวขรุขระ และสามารถโค้งงอได้ คุณสมบัติของกระดาษที่ฟอกขาวด้วยไฮโดเจนเปอร์ออกไซด์ พบว่า ความเข้มข้น H2O2 10% 12% มีความต้านแรงดึงมากที่สุด ความเข้มข้น H2O2 14% มีความต้านแรงฉีกขาดมากที่สุด และความเข้มข้น H2O2 16% มีความต้านแรงดันทะลุมากที่สุด สำหรับต้นแบบบรรจุภัณฑ์ที่ได้นำอัตลักษณ์เด่นของอำเภอแม่ริมมาประยุกต์ใช้ในการออกแบบ พบว่า การนำรูปแบบวิถีชีวิตแบบล้านนามาใช้ในการสร้างอัตลักษณ์ของบรรจุภัณฑ์สินค้าชุมชน ส่งผลให้มีค่าคะแนนเฉลี่ยสูงที่สุด 4.34 อยู่ในระดับดีมาก รองลงมา ได้แก่ รูปแบบกอัตลักษณ์ศูนย์กลางศาสนา วัฒนธรรม และประเพณีแบบรูปธรรม มีค่าคะแนนเฉลี่ย 4.30 อยู่ในระดับดีมาก สำหรับรูปแบบอัตลักษณ์ธรรมชาติ พื้นที่ต้นน้ำ และเกษตรเชิงดอยแบบรูปธรรม มีค่าคะแนนเฉลี่ย 3.90 ตามลำดับ นอกจากนี้ผู้ประเมินยังได้ให้ข้อเสนอแนะไว้ว่าประเด็นเรื่องสีสามารถสื่อให้เข้ากับเรื่องราวได้ดีมาก แสดงถึงอัตลักษณ์ทั้ง 3 ด้านได้ดี ลวดลายที่ใช้ในการออกแบบเข้าใจง่ายสามารถสื่อสารได้ตรงรับรู้ว่าเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชน ส่วนวัสดุที่ใช้ในการออกแบบสามารถเพิ่มมูลมูลค่าผลิตภัณฑ์มากขึ้น และความแข็งแรงสามารถปกป้องสินค้าได้ดี ประเด็นเรื่องขนาดเหมาะสมมากในการใช้งานผู้บริโภคสะดวกในการแกะเพื่อใช้งาน

คำสำคัญ