วิถีชีวิตและวัฒนธรรมพื้นบ้านกับการสืบสานเพื่ออนุรักษ์และส่งเสริมพลังทางสังคมในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
งานวิจัย เรื่อง วิถีชีวิตและวัฒนธรรมพื้นบ้านกับการสืบสานเพื่ออนุรักษ์และส่งเสริมพลังทางสังคมในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ มีวัตถุประสงค์จำนวน 5 ประการ ดังนี้ 1. เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างวัด ชุมชน ครอบครัว กับการมีส่วนร่วมพัฒนาผู้สูงอายุให้อยู่ดีมีสุข ของหมู่บ้านหนองสอ อ. เมือง จ.กาฬสินธุ์ 2. เพื่อศึกษาและนำเสนอการสืบทอดตำนานชาติพันธ์ วิถีชีวิต กระบวนการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น และความต้องการของชุมชนบ้านกลางหมื่น ต. กลางหมื่น อ. เมือง จ. กาฬสินธุ์ 3. เพื่อศึกษาและนำเสนอแนวทางการจัดการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม การรื้อฟื้นความทรงจำ และการฟื้นฟูวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมของชุมชน อ. สหัสขันธ์ จ. กาฬสินธุ์ 4. เพื่อศึกษาและนำเสนอแผนการพัฒนาชุมชนกลุ่มลุ่มน้ำลำปาว และ 5.เพื่อศึกษาและนำเสนอแนวทางการสร้างมูลค่าเพิ่มต่อสินค้าที่ผลิตขึ้นจากทุนทางวัฒนธรรมของข้าวเหนียวเขาวง มีผลการศึกษา ดังนี้ด้านความสัมพันธ์ระหว่างวัด ชุมชน ครอบครัว กับการมีส่วนร่วมพัฒนาผู้สูงอายุให้อยู่ดีมีสุข ของหมู่บ้านหนองสอ อ. เมือง จ.กาฬสินธุ์ พบว่า ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนหนองสอพัฒนาผู้สูงอายุให้อยู่ดี มีสุข โดยใช้ทุนทางวัฒนธรรมของชุมชน 4 ด้าน มาพัฒนาผู้สูงอายุ ดังนี้ 1. วัด วัดประสิทธิ์ไชยาราม มีพระครูสิทธิชยาภิวัฒน์เป็นเจ้าอาวาส ร่วมมือกับชุมชนพัฒนาผู้สูงอายุโดยใช้ 5 แนวทางคือ วัดเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจ วัดให้โอกาสร่วมงานบุญประเพณี วัดเป็นที่พักพิงยามยาก วัดเกื้อหนุนคราลำบากป่วยติดเตียง และวัดพัฒนาอาชีพเลี้ยงชีพตน 2. ปราชญ์ชาวบ้าน แบ่งออกได้ 9 กลุ่ม คือด้านผู้นำทางความคิด ด้านพิธีกรรม ด้านอาชีพช่างไม้ ช่างปูน การเกษตร สมุนไพร การตีมีด การทอผ้า ทอเสื่อกก และด้านการจักสาน 3. เครือข่ายนักวิชาการจากหน่วยงานสาธารณสุข คณาจารย์และนักศึกษาจิตอาสาจากมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม เครือข่ายสถานประกอบการการทำน้ำปลา 4. เด็กและเยาวชนจิตอาสาในชุมชน ทุนทางวัฒนธรรมทั้ง 4 กลุ่มร่วมกันประสานองค์ความรู้ ประสบการณ์ ก่อให้เกิดพลังภูมิปัญญาในการพัฒนาผู้สูงอายุชุมชนหนองสอมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นด้านการสืบทอดตำนานชาติพันธ์ วิถีชีวิต กระบวนการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น และความต้องการของชุมชนบ้านกลางหมื่น ต. กลางหมื่น อ. เมือง จ. กาฬสินธุ์ พบว่าหมู่บ้านกลางหมื่นมีส่วนเกี่ยวข้องกับการก่อตั้งเมืองกาฬสินธุ์และจังหวัดกาฬสินธุ์ ทำให้มีตำนานและความเชื่อที่หลากหลาย สภาพความเป็นอยู่ในปัจจุบัน คนหนุ่มสาวนิยมไปทำงานในเมือง หรือในพื้นที่อื่น จะกลับมาในหมู่บ้านก็จะเป็นช่วงเทศกาลสำคัญ ๆ คนในหมู่บ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม คือ ทำนา ทำไร่อ้อย ทำไร่มันสำปะหลัง รวมถึงมีการทำงานฝีมือในรูปแบบงานหัตถกรรมต่าง ๆ หรืออาชีพอื่น เช่น การทอเสื่อกก การทอผ้าไหม การทำไข่เค็ม เป็นต้น ความสัมพันธ์ระหว่างวัด บ้าน โรงเรียน มีความเกื้อกูลและมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน สำนักสงฆ์ มีการจัดกิจกรรมยึดเหนี่ยวจิตใจคนในหมู่บ้านเป็นอย่างดี เป็นที่เคารพศรัทธาด้านการรื้อฟื้นความทรงจำ และการฟื้นฟูวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมของชุมชน อ. สหัสขันธ์ จ. กาฬสินธุ์ พบว่าด้านการรื้อฟื้นความทรงจำพบว่าอำเภอสหัสขันธ์ได้รื้อฟื้นความทรงจำผ่านการผลิตสินค้า OTOP และมีการจัดประเพณีจำนวนทั้งสิ้น 6 กิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมขึ้นปีใหม่ กิจกรรมสงกรานต์ กิจกรรมรำวงคองก้า กิจกรรมตักบาตรเทโวโรหณะ กิจกรรมประเพณีบุญข้าวจี่ และกิจกรรมถนนสายบุญ ส่วนการฟื้นฟูวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมพบว่าอำเภอสหัสขันธ์มีหลักคิดในการฟื้นฟูวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมผ่านการใช้พุทธสถาน ทำให้ชุมชนเกิดแนวทางในการฟื้นฟูวัฒนธรรมแบบดั้งเดิมที่เป็นรูปธรรมขึ้นด้านการพัฒนาชุมชนกลุ่มลุ่มน้ำลำปาว พบว่านิเวศวัฒนธรรมของผู้คนในชุมชน ซึ่งมีองค์ประกอบดังนี้ 1) ด้านสังคม 2) ด้านเศรษฐกิจ 3) ด้านสิ่งแวดล้อม ผลการวิจัยเกี่ยวกับทุนทางวัฒนธรรมของผู้คนและชุมชนในลุ่มน้ำลำปาว ทั้ง 3 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองกาฬสินธุ์ อำเภอยางตลาด และอำเภอร่องคำ ในจังหวัดกาฬสินธุ์ พบว่า ทุนทางวัฒนธรรมในอดีตมีความเจริญและมีผู้คนเข้ารวมประเพณีประจำเดือนมากหมาย มีความเชื่อในเรื่องของตำนานและยึดถือความเชื่อเป็นอย่างมาก แต่ในปัจจุบันนี้ ทุกอย่างมีการเปลี่ยนไป เนื่องจากเกิดจากการเปลี่ยนแปลง การปรับตัว ของสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนไป ดังนั้น สิ่งที่จะช่วยให้ประชาชนในเขตพื้นที่ทั้ง 3 แห่งมีทุนทางวัฒนธรรมให้มากยิ่งขึ้น ควรมีการส่งเสริมจากหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน มีกลุ่มนักวิชาการช่วยส่งเสริมและพัฒนาในด้านต่างๆ ให้ประชาชนเข้าร่วมและสามารถอยู่ในพื้นที่ได้อย่างมีความสุข ด้านแนวทางการสร้างมูลค่าเพิ่มต่อสินค้าที่ผลิตขึ้นจากทุนทางวัฒนธรรมของข้าวเหนียวเขาวงพบว่าอัตลักษณ์ของชาวจังหวัดกาฬสินธุ์ในมิติของข้าวเขาวง ได้แก่ ข้าวเหนียวเขาวงกับอัตลักษณ์ด้านการนิยามตัวตน ข้าวเหนียวเขาวงกับอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ผ่านผ้าแพรวา และอัตลักษณ์ด้านการทำนาปลูกข้าวเหนียวเขาวง มีการใช้ข้าวเหนียวเขาวงในการสร้างพื้นที่ทางสังคมภายใต้บริบทของสังคมปัจจุบัน พบว่ามีการใช้ข้าวเหนียวเขาวงเพื่อในภาพตัวแทนในการสร้างพื้นที่ทางกายภาพ การสร้างพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ การสร้างเครือข่าย และการสร้างพื้นที่ปฏิบัติการทางสังคม ข้าวเหนียวเขาวงกับเศรษฐกิจสร้างสรรค์ พบว่าข้าวเนียวเขาวงได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ทำให้มีชื่อเสียงและและเป็นที่รู้จักทั่วไป ในขณะเดียวกันการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ก็เป็นภาพที่สะท้อนให้เห็นคุณภาพและการตรวจสอบย้อนกลับได้ นอกจากนี้การนำข้าวเหนียวเขาวงไปแปรรูปเป็นสินค้า โดยมากจะอยู่ในรูปแบบของอาหาร