โครงการศึกษาการมีส่วนร่วมของชุมชน เยาวชน และภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการติดตามและอนุรักษ์ ความหลากหลาย และทรัพยากรน้ำในพื้นที่ลุ่มน้ำปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

การศึกษาการติดตามตรวจความหลากหลายทางชีวภาพ และภูมิปัญญาท้องถิ่น และการใช้เป็น ดัชนีสอบคุณภาพน้ำและความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศ โดยใช้สิ่งมีชีวิตประกอบไปด้วย ไดอะตอม พื้นท้องน้ำ สาหร่ายขนาดใหญ่ แพลงก็ตอนพืช แพลงก์ตอนสัตว์ และแมลงน้ำ ร่วมกับป้จจัยทาง กายภาพและเคมีอย่างง่ายในพื้นที่ลุ่มน้ำปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ทำการเลือกจุดเก็บตัวอย่างจำนวน 5 จุด ทำการศึกษา คือ จุดที่ 1 PR1 บ้านแม่นะ จุดที่ 2 PR2 บ้านตาลเจ็ดต้น จุดที่ 3 MR3 บ้านโฮ่ง จุดที่ 4 PR4 บ้านเมืองแพร่ จุดที่ 5 PR5 บ้านท่าปาย พบสาหร่ายขนาดใหญ่ทั้งหมด 30 ชนิด ไดอะตอมพื้นท้องน้ำ 27 ชนิด แพลงก์ตอนพืช 37 ชนิด ส่วนแพลงก์ตอนสัตว์ 44 ชนิด พบแมลง น้ำทั้งหมดจำนวน 108 ตัว 16 วงศ์ 7 อันดับ คุณภาพน้ำทางกายภาพเคมี และชีวภาพแสดงให้เห็นว่า จุด PR 1 เป็นแหล่งน้ำประเภทที่ 2 คือ เทียบเท่า oigotrophic status จุด PR 2 และPR 3 เป็นแหล่งน้ำ ประเภทที่ 3 คือ เทียบเท่า mesotrophic status และจุด PR 4 และ PR 5 จัดเป็นแหล่งน้ำประเภทที่ 4 เทียบเท่า mesotrophic- eutrophic status ส่วนค่าการใช้ สาหร่ายขนาดใหญ่ แพลงก์ตอนพืช และ แมลงน้ำ เป็นดัชนีบ่งชี้ความอุดมสมบูรณ์และคุณภาพน้ำของแม่น้ำปาย พบว่ามีความหลากหลายใน ระดับปานกลางค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับแหล่งน้ำอื่นในพื้นที่ภาคเหนือ ส่วนคุณภาพน้ำซึ่งประเมิน คุณภาพน้ำทางชีวภาพ สามารถสรุปได้ว่า จุด PR1, PR2 จัดเป็นแหล่งน้ำที่มีความอุดมสมบูรณ์และ คุณภาพปานกลางค่อนข้างดี จุด PR3, PR4, PR5 มีคุณภาพน้ำและความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง ค่อนข้างน้อย ได้ทำการสำรวจ อบรม และเผยแพร่ความรู้ให้กับท้องถิ่นโดยเน้นหนักถึงกลุ่มเยาวชน นักเรียน ครู-อาจารย์ และตัวแทนชุมชน และผู้มีหน้าที่รับผิดชอบ พบว่าความหลากหลายทางชีวภาพ เป็นองค์ความรู้ชุมชนสมใจ รวมถึงสามารถคิดตามตรวจสอบสภาพแวดล้อมได้ด้วยตัวเอง จากข้อมูล ของผู้ร่วมโครงการ ผลการศึกษาจากพบว่าพื้นที่เก็บตัวอย่างในลุ่มน้ำแม่ปายส่วนใหญ่คุณภาพน้ำปาน กลาง พบว่าการใช้สาหร่ายขนาดใหญ่และแมลงน้ำสอดคล้องกับวิถีชีวิตและที่มีแนวโน้มสามารถนำมาใช้ เป็นดัชนีบ่งชี้คุณภาพน้ำอย่างได้

คำสำคัญ