การพัฒนาการท่องเที่ยวเพื่อรองรับนักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อศึกษาศักยภาพขององค์ประกอบทางการท่องเที่ยวสำหรับรองรับนักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดจังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ (2) เพื่อศึกษาพฤติกรรมและความต้องการของนักท่องเที่ยวผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตจังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ (3) เพื่อเสนอแนะแนวทางในการพัฒนาศักยภาพขององค์ประกอบทางการท่องเที่ยวให้สอดคล้องกับพฤติกรรมและความต้องการของนักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดจังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ และ (4) เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาการตลาดสำหรับนักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในจังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ เป็นการวิจัยแบบผสมผสานระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ โดยมีพื้นที่การวิจัยในอำเภอเขมราฐ อำเภอนาตาล อำเภอโพธิ์ไทร อำเภอโขงเจียม และอำเภอสิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี ประชากร คือ หน่วยงานภาคเอกชน นักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุชาวไทย และชุมชนท่องเที่ยวในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี 5 แห่ง ได้แก่ (1) ชุมชนเทศบาลเมืองเขมราฐ อำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี (2) ชุมชนบ้านปากแซง ตำบลปากแซง อำเภอ นาตาล จังหวัดอุบลราชธานี (3) ชุมชนบ้านสองคอน อำเภอโพธิ์ไทร จังหวัดอุบลราชธานี (4) ชุมชนเทศบาลเมืองโขงเจียม อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี และ (5) ชุมชนเทศบาลตำบลช่องเม็ก อำเภอสิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี สุ่มตัวอย่างแบบไม่อาศัยความน่าจะเป็น โดยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงด้วย เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ การสังเกตแบบมีส่วนร่วม การประชุมกลุ่มย่อย และแบบสอบถาม การวิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูปทางสังคมศาสตร์ ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า (1) ข้อมูลทั่วไปของนักท่องเที่ยว พบว่า นักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดจังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ ส่วนใหญ่นักท่องเที่ยวเป็นเพศหญิง มีอายุระหว่าง 55 - 60 ปี สถานภาพสมรส ระดับการศึกษาอยู่ในระดับปริญญาตรี อาชีพเกษียณ ภูมิลำเนาคือ อุบลราชธานี มีรายได้ 20,001 – 30,000 บาท สุขภาพแข็งแรง คิดเป็นร้อยละ อาศัยอยู่กับคู่สมรสและบุตรหลาน (2) พฤติกรรมการเดินทางและความต้องการของนักท่องเที่ยวผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตจังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ พบว่า นักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดจังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ ส่วนใหญ่เดินทางท่องเที่ยว 3 ครั้งต่อปี รับรู้ข้อมูลทางการท่องเที่ยวผ่านสื่อเฟซบุ๊ก นิยมเดินทางท่องเที่ยววันเสาร์ – อาทิตย์ นิยมเดินทางท่องเที่ยวช่วงเดือนตุลาคม – เดือนมกราคม เดินทางท่องเที่ยวกับครอบครัว/ญาติ บุคคลที่ร่วมเดินทางท่องเที่ยวจำนวน 2-5 คน บุคคลที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเดินทางท่องเที่ยว คือ ครอบครัว กิจกรรมระหว่างเดินทางท่องเที่ยว คือ ไหว้พระ/ทำบุญ วัตถุประสงค์ในการเดินทางมายังเมืองท่องเที่ยว คือ เพื่อพักผ่อน นิยมเดินทางท่องเที่ยวแหล่งท่องเที่ยวแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ ค่าใช้จ่ายในการเดินทางท่องเที่ยวต่อครั้ง 5,001 – 10,000 บาท มีค่าใช้จ่ายในการเดินทางท่องเที่ยว คือ ค่าอาหารและเครื่องดื่ม ระยะเวลาในการเดินทางท่องเที่ยวแต่ละครั้ง 1 วัน – 2 วัน นิยมพักค้างคืนโรงแรม/รีสอร์ท/อพาร์ทเม้นท์ ยานพาหนะที่นิยมใช้เดินทางท่องเที่ยว คือ ยานพาหนะส่วนตัว มีการวางแผนล่วงหน้าก่อนการเดินทางท่องเที่ยว 1 สัปดาห์ – 1 เดือน มีบุตรหลาน/ญาติ/เพื่อนจัดการการเดินทางท่องเที่ยวให้ และมีการเดินทางมาท่องเที่ยวเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ (3) ความต้องการเกี่ยวกับองค์ประกอบทางการท่องเที่ยวในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ของนักท่องเที่ยวผู้สูงอายุ พบว่า ด้านสิ่งดึงดูดใจทางการท่องเที่ยว (Attraction) โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า แหล่งท่องเที่ยวมีชื่อเสียง มีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.60 ด้านการเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยว (Accessibility) โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า มีบริการขนส่งสาธารณะและสถานีขนส่งที่สามารถเข้าถึงได้สะดวก ปลอดภัย อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.61 และด้านสิ่งอำนวยความสะดวกในการท่องเที่ยว (Amenity) โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า มีสิ่งอำนวยความสะดวกในแหล่งท่องเที่ยวที่มีความเหมาะสมกับผู้สูงอายุ เช่น ทางลาด ทางรถเข็น หรือราวจับ อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.41 (4) ปัจจัยส่วนประสมทางการตลาดท่องเที่ยวที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจของนักท่องเที่ยวผู้สูงอายุในการเดินทางท่องเที่ยวในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ พบว่า ด้านผลิตภัณฑ์ โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า แหล่งท่องท่องเที่ยวให้บริการอย่างมีคุณภาพ อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.40 ด้านราคา โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า ราคาสินค้าและบริการมีความหลากหลาย สามารถเลือกใช้บริการได้ อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.24 ด้านช่องทางการจัดจำหน่าย โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อ แสดงให้เห็นว่า แหล่งท่องเที่ยวมีความสะดวกสบายในการเดินทาง อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.17 ด้านบุคคล โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่าบุคลากรมีความสุภาพและมีน้ำใจในการให้บริการแก่นักท่องเที่ยว อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.31 ด้านการส่งเสริมการตลาด โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า การโฆษณาและประชาสัมพันธ์ผ่านสื่อต่าง ๆ อย่างหลากหลาย เช่น หนังสือท่องเที่ยว Website Facebook Line แผ่นพับ ใบปลิว อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.08 ด้านกระบวนการให้บริการ โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า มีการบริการที่ตรงตามความต้องการหรือสอดคล้องกับความต้องการเฉพาะบุคคล อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.22 ด้านกายภาพและการนำเสนอ โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า มีสถานบริการ เช่น โรงพยาบาล สถานีตำรวจ ศูนย์ช่วยเหลืออยู่ใกล้เคียงหรือภายในแหล่งท่องเที่ยว อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.29 และด้านการตัดสินใจเดินทางท่องเที่ยว โดยภาพรวมมีอิทธิพลอยู่ในระดับมากที่สุด เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อแสดงให้เห็นว่า ท่านตัดสินใจเดินทางมาท่องเที่ยวที่เมืองท่องเที่ยวชายแดนเนื่องจากท่านรับรู้ว่าเมืองท่องเที่ยวที่ท่านเดินทางมานี้มีภาพลักษณ์ที่โดดเด่นด้านความเป็นมิตรของผู้คน อยู่ในระดับมากที่สุด ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.41 และต่ำที่สุด คือ ท่านตัดสินใจเดินทางมาท่องเที่ยวที่เมืองท่องเที่ยวชายแดนเนื่องจากท่านรับรู้ว่าเมืองท่องเที่ยวชายแดนที่ท่านเดินทางมานี้มีภาพลักษณ์ที่โดดเด่นด้านการเป็นแหล่งซื้อของ ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.22 (5) แนวทางในการพัฒนาศักยภาพขององค์ประกอบทางการท่องเที่ยวให้สอดคล้องกับพฤติกรรมและความต้องการของนักท่องเที่ยวกลุ่มผู้สูงอายุในเขตพัฒนาการท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขงในเขตพื้นที่จังหวัดจังหวัดอุบลราชธานีเชื่อมโยงลาวใต้ พบว่า ด้านสิ่งดึงดูดใจทางการท่องเที่ยว ควรมีกิจกรรมที่เหมาะสม ตรงกับความต้องการของนักท่องเที่ยวผู้สูงอายุ และมีความหลากหลายเพื่อให้การจัดการแหล่งท่องเที่ยวประเภทวัดเป็นแหล่งเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์ ด้านการเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยว ควรมีรถรับ-ส่งสำหรับนักท่องเที่ยวผู้สูงอายุ ป้ายสัญลักษณ์ หรือข้อมูลของแหล่งท่องเที่ยวควรมีตัวอักษรขนาดใหญ่กว่าปกติ ด้านสิ่งอำนวยความสะดวกในการท่องเที่ยว อยากให้มีอุปกรณ์ไว้สำหรับอำนวยความสะดวกสำหรับผู้สูงอายุในสถานที่ท่องเที่ยวทุกแห่ง เช่น ราวจับในห้องน้ำ ด้านผลิตภัณฑ์ ควรทำให้แหล่งท่องเที่ยวมีเอกลักษณ์ มีจุดดึงดูดใจนักท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้น และอยากให้มีบริษัทนำเที่ยวในลักษณะจอยทัวร์ในกรณีที่เดินทางคนเดียวเพื่อนำเที่ยวเอกลักษณ์ของจังหวัดอุบลราชธานี เช่น ผาแต้ม สามพันโบก และขอให้คงวัฒนธรรมดั้งเดิมไว้ให้มากที่สุดและเพิ่มความสะดวกสำหรับผู้สูงวัย ด้านราคา มีการระบุราคาสินค้าที่ระลึก ควรมีความเป็นมาตรฐานเดียวกัน มีการระบุราคาสินค้าอย่างชัดเจนเพื่อการตัดสินใจซื้อ ด้านพนักงาน อยากให้มีเจ้าหน้าที่ให้ข้อมูลต่าง ๆ เกี่ยวกับแหล่งท่องเที่ยวหลาย ๆ ท่าน เพื่ออำนวยความสะดวกแก่รักท่องเที่ยว และอยากให้มีการปรับปรุงการให้บริการของเจ้าหน้าที่ในเรื่องของการสนทนากับนักท่องเที่ยวในน้ำเสียงที่สุภาพอ่อนโยน ด้านการส่งเสริมการตลาดมีการโฆษณา ประชาสัมพันธ์ทางการท่องเที่ยวหลากหลายช่องทาง โดยข้อมูลทางการท่องเที่ยวเป็นปัจจุบัน และมีการจัดโปรโมชั่นต่าง ๆ ในร้านอาหาร ที่พักคำสำคัญ: นักท่องเที่ยวผู้สูงอายุ การพัฒนาการท่องเที่ยว การตลาดการท่องเที่ยว การท่องเที่ยววิถีชีวิตลุ่มแม่น้ำโขง การท่องเที่ยวเชื่อมโยง

คำสำคัญ