สำรวจพื้นที่สวนทุเรียน GAP & PGS ในเขต EEC

บทคัดย่อ

ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตและผู้ส่งออกสินค้าเกษตรและอาหารที่สำคัญ แต่ที่ผ่านมาผลผลิตสินค้าเกษตรและอาหารยังไม่ปลอดภัยต่อผู้บริโภคเท่าที่ควร เนื่องจากมีสารเคมีตกค้าง มีศัตรูพืชและจุลินทรีย์ปนเปื้อน ทำให้คุณภาพและความปลอดภัยของผลผลิตไม่เป็นไปตามมาตรฐานสากลและมาตรฐานของประเทศผู้นำเข้า ซึ่งหากผู้ผลิตได้รับการรับรองมาตรฐานการผลิต เช่น มาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (Good Agricultural Practices: GAP) หรือมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม (Participatory Guarantee System: PGS) ก็จะเป็นการป้องกันหรือลดความเสี่ยงของอันตรายที่จะเกิดขึ้นในสินค้าเกษตรและอาหารได้ วัตถุประสงค์ของการวิจัยในครั้งนี้คือ 1) เพื่อสำรวจพื้นที่สวนทุเรียน GAP หรือ PGS ในเขต EEC 2) เพื่อพัฒนากระบวนการและให้คำปรึกษาแก่เกษตรกรที่ต้องการรับรองมาตรฐาน GAP หรือ PGS และ 3) เพื่อพัฒนาระบบการตรวจสอบย้อนกลับทุเรียน (Durian traceability) โดยการสัมภาษณ์เกษตรกรผู้ทำสวนทุเรียนในจังหวัดระยอง ปราจีนบุรีและสระแก้ว ผลการวิจัยพบว่า โดยเกษตรกรผู้ทำสวนทุเรียนส่วนใหญ่เป็นเพศชาย มีอายุอยู่ในช่วง 45-50 ปี ระดับการศึกษาอยู่ในระดับอนุปริญญา หรือปริญญาตรี หรือเทียบเท่า และมีประสบการณ์ในการทำสวนทุเรียนมากกว่า 15 ปีขึ้นไป สายพันธุ์ทุเรียนที่ปลูกมากที่สุดในจังหวัดระยองและสระแก้วคือ สายพันธุ์หมอนทอง รองลงมาคือ ชะนี แต่สายพันธุ์ทุเรียนที่ปลูกมากที่สุดในจังหวัดปราจีนบุรีคือ สายพันธุ์ชะนี รองลงมาคือ หมอนทอง พื้นที่ในการปลูกทุเรียนซึ่งรวมพื้นที่ทั้งหมดของเกษตรกรที่ให้สัมภาษณ์ในจังหวัดระยอง ปราจีนบุรี และสระแก้ว คือ 136 75 และ 213 ไร่ ตามลำดับ เกษตรผู้ปลูกทุเรียนในพื้นที่จังหวัดระยอง ปราจีนบุรีและสระแก้ว ที่ต้องการขอรับรองมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี (GAP) มีการปฏิบัติตามข้อกำหนดในหัวข้อ น้ำที่ใช้ในแปลงปลูกทุเรียน พื้นที่ปลูกทุเรียน วัตถุอันตรายทางการเกษตร การจัดการคุณภาพในกระบวนการผลิตก่อนการเก็บเกี่ยว การเก็บเกี่ยวและการปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว การพักผลิตผล การขนย้ายในแปลงปลูกและการเก็บรักษา สุขลักษณะส่วนบุคคล และบันทึกข้อมูลและการตามสอบ ได้ร้อยละ 38.46 30.77 38.46 69.23 100.00 69.23 61.54 และ 46.15 ตามลำดับ และสำหรับเกษตรผู้ปลูกทุเรียน ที่ต้องการขอรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม (PGS) มีการปฏิบัติตามข้อกำหนดในหัวข้อ พื้นที่ปลูกทุเรียน พืช/ผลผลิตทุเรียน การจัดการแนวกันชน วัตถุอันตรายทางการเกษตร การขนส่ง เกษตรกรผู้ปลูกทุเรียน และการบันทึก/การจัดการข้อมูล ได้ร้อยละ 50.00 25.00 50.00 25.00 100.00 25.00 และ 50.00 ตามลำดับ โดยปัญหาที่เกษตรกรผู้ปลูกทุเรียนในทั้ง 3 จังหวัดพบมากที่สุดคือ ปัญหาเรื่องต้นทุนการผลิต เช่น ต้นทุนค่าแรงงาน ค่าสารชีวภัณฑ์ ค่าปุ๋ยชีวภาพ และค่าวัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องในการผลิตและการเก็บเกี่ยวผลผลิต เป็นต้น สำหรับการพัฒนากระบวนการและให้คำปรึกษาแก่เกษตรกร ทั้งที่ต้องการขอรับรองมาตรฐาน GAP และมาตรฐาน PGS โดยกระบวนการที่สำคัญมากที่สุดคือ 1) การให้เกษตรกรผู้ปลูกทุเรียนมีความรู้ความเข้าใจในมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีและมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม 2) กระบวนการประสานงานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการรับรองทั้ง 2 ระบบมาตรฐานเพื่อให้การดำเนินการของเกษตรกรเป็นไปด้วยความรวดเร็ว และ 3) กระบวนการให้คำปรึกษาในการเตรียมและจัดทำเอกสารตามข้อกำหนดของมาตรฐาน GAP หรือ PGS นอกจากนี้ การวิจัยในครั้งนี้ยังได้พัฒนาระบบการตรวจสอบย้อนกลับทุเรียน (Durian traceability) ต้นแบบ โดยมีข้อมูลต่างๆ เช่น สวนทุเรียน ผลทุเรียน ข้อมูลพ่อค้ารับซื้อทุเรียน เป็นต้น เพื่อสร้างความมั่นใจในคุณภาพของทุเรียนต่อผู้บริโภค และสามารถตรวจสอบย้อนกลับมายังต้นทางการผลิตทุเรียนได้ ซึ่งผู้วิจัยจะทดสอบระบบการตรวจสอบย้อนกลับทุเรียนต้นแบบกับเกษตรผู้ปลูกทุเรียนในจังหวัดระยอง ปราจีนบุรีและสระแก้วในการศึกษาระยะถัดไป

ระดับความพร้อมของโครงการ