การพัฒนาวิธีการวิเคราะห์ดินและพืชด้วยเทคนิคเนียร์อินฟราเรดสเปกโตรมิเตอร์ และโปรแกรมสำเร็จรูปในการแปลผลเพื่อแนะนำการใส่ปุ๋ยอย่างแม่นยำในการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและคุณภาพของทุเรียนหมอนทอง

บทคัดย่อ

การใส่ปุ๋ยในทุเรียนอย่างถูกต้องและแม่นยำ นอกจากจะช่วยให้ได้ผลผลิตและคุณภาพผลผลิตที่ดีแล้ว ยังช่วยลดต้นทุนการใช้ปุ๋ยได้อย่างมากด้วย ที่ผ่านมาได้มีการนําผลการวิเคราะห์ดินและวิเคราะห์พืช มาเป็นแนวทางในการแนะนําการใช้ปุ๋ยเคมีให้ได้เหมาะสม แต่การวิเคราะห์ดินและพืชในห้องปฏิบัติการใช้เวลานาน และเสียค่าใช้จ่ายสูงมาก ดังนั้นหากสามารถประยุกต์วิธีการวิเคราะห์ดินและใบทุเรียนด้วยเทคนิคเนียร์อินฟราเรดสเปกโตรมิเตอร์ (Near Infrared Spectroscopy; NIR) ที่ไม่ทำลายตัวอย่าง ไม่ใช้สารเคมี วัดได้อย่างรวดเร็ว วัดได้ทั้งในห้องปฏิบัติการและในสนาม ยิ่งไปกว่านั้นถ้าหากสามารถใช้ข้อมูลร่วมกับโปรแกรมสำเร็จรูปในการแปลผลการวิเคราะห์ดินและพืชและแนะนำการใส่ปุ๋ยได้ ก็จะเป็นประโยชน์กับเกษตกรในการวางแผนการจัดการธาตุอาหารได้อย่างถูกต้องและแม่นยำ ตรงตามระยะเวลาการผลิตของทุเรียน การทดลองในครั้งนี้มีจุดประสงค์คือ 1) ให้ได้แนวทางการจัดการธาตุอาหารที่เหมาะสมในแต่ละช่วงการเจริญเติบโตของทุเรียนตามเขตการใช้พื้นที่ดินพืชเศรษฐกิจทุเรียน 2) ให้ได้วิธีเหมาะสมในการวิเคราะห์ดินและใบทุเรียนด้วยเทคนิค NIR 3) ให้ได้โปรแกรมสำเร็จรูปสำหรับแปลผลการวิเคราะห์ดินและพืชเพื่อแนะนำการใส่ปุ๋ยในสวนทุเรียนหมอนทองการศึกษาดำเนินการสำรวจสมบัติดิน และปริมาณธาตุอาหารในใบทุเรียนหมอนทอง โดยเลือกสวนทุเรียนตามเขตการใช้พื้นที่ดินพืชเศรษฐกิจทุเรียนจำนวน 6 สวน คือสวนที่มีความเหมาะสมมาก 2 สวนในจังหวัดระยอง สวนที่มีความเหมาะสมปานกลาง 2 สวนในจังหวัดจันทบุรี และสวนที่มีความเหมาะสมต่ำ 2 สวนในจังหวัดตราด แต่ละสวนเลือกต้นทุเรียน 5 ต้น เก็บตัวอย่างดิน 2 ครั้ง และเก็บตัวอย่างใบ 6 ครั้ง คือระยะสร้างใบรุ่นที่ 1 (ส.ค. 63) สร้างใบรุ่นที่ 2 (ต.ค. 63) ออกดอก (ธ.ค. 63) ผลอ่อน (ก.พ. 64) ผลพัฒนาเต็มที่ (เม.ย. 64) และหลังเก็บเกี่ยว (มิ.ย. 64) ขณะเดียวกันทำการสแกนตัวอย่างดินและตัวอย่างใบทุเรียนทั้งในสนามและในห้องปฏิบัติการด้วยเครื่อง Micro NIR และ FT-NIR spectrometer หลังจากนั้นหาความสัมพันธ์ระหว่างผลการวิเคราะห์ดินและพืชในห้องปฏิบัติการกับเส้นสเปกตรัมที่ได้จาก NIR เพื่อสร้างแบบจำลอง (model) ในการทำนายสมบัติของดินและความเข้มข้นของธาตุอาหารในใบทุเรียน นอกจากนี้ยังได้พัฒนาโปรแกรมการแปลผลการวิเคราะห์ดินและพืชเพื่อแนะนำการใส่ปุ๋ยในสวนทุเรียนด้วยภาษา React Native ทำงานได้บนระบบปฏิบัติการแอนดรอย์ผลการทดลองพบว่าการแบ่งพื้นที่ตามเขตการใช้พื้นที่ดินพืชเศรษฐกิจทุเรียน อาจจะยังไม่เหมาะสมในการประยุกต์ใช้ในระดับสวน เนื่องจากเกษตรกรมีแนวทางการจัดการธาตุอาหารพืชที่แตกต่างกัน และมีการนำดินจากบริเวณอื่นมาทำเป็นเนินดินสำหรับปลูกทุเรียน ผลการวิเคราะห์ดินพบว่าดินเป็นกรดจัด มี K Ca และ Mg ต่ำ แต่พบ avail. P สูงมาก OM ค่อนข้างสูง สำหรับ S พบสูงทั้ง total S และ ext. S จุลธาตุพบค่อนข้างผันแปร ส่วนความเข้มข้นของธาตุอาหารในทุเรียนพบว่า N สูงกว่าค่าวิกฤติ แต่ K ต่ำกว่าค่าวิกฤติส่วน P และ Mg อยู่ในระดับค่าวิกฤติ ธาตุ Ca Fe และ B ขึ้นกับการฉีดพ่น Fe Ca-B ทางใบ ธาตุ S สูงกว่าค่าวิกฤติ นอกจากนี้ยังพบว่า C N P K และ S มีความเข้มข้นในใบสูงสุดในระยะออกดอก และผลอ่อน จากการประเมินงบดุลธาตุอาหารพบว่าควรลดการใส่ปุ๋ย P ลงประมาณ 50-70% ส่วนการพัฒนาแบบจำลองด้วย NIR เพื่อทำนายผลการวิเคราะห์ใบพบว่า N, K,Ca และ Mg สามารถแบ่งกลุ่ม (ต่ำกว่า เหมาะสม สูงกว่าระดับวิกฤติ) ได้แม่นยำมากกว่า 80% ส่วน P, Mn และ Zn สามารถแบ่งกลุ่มได้แม่นยำมากกว่า 55% แต่ S, Cu, B และ Fe ยังไม่มีความแม่นยำ ส่วนแบบจำลองสำหรับทำนายผลการวิเคราะห์ดินพบว่า OM C, N, Ca และ Fe สามารถแบ่งกลุ่มได้ (ต่ำ กลาง สูง) แม่นยำมากกว่า 60% ส่วน P, Mg, Mn, Cu และ Zn สามารถแบ่งกลุ่มได้อย่างหยาบมีแม่นยำมากกว่า 40% แต่ pH, S, K และ Na ยังไม่มีความแม่นยำ สำหรับการพัฒนาโปรแกรมสำเร็จรูปสำหรับแปลผลการวิเคราะห์ดินและพืช แบ่งการใช้งานออกเป็น 2 ส่วนคือ (1) ส่วนของผู้ใช้งานและผู้ดูแลระบบ และ (2) ผู้ใช้งานหรือเกษตรกรที่ต้องการใช้งานแอปพลิเคชัน

คำสำคัญ