โครงการศึกษาการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากสัตว์น้ำมูลค่าน้อยเพื่อเพิ่มมูลค่าทรัพยากรท้องถิ่น ของชุมชนประมงพื้นบ้านจังหวัดปัตตานี

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาข้อมูลการผลิตสัตว์น้ำที่มีมูลค่าน้อยเพื่อพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ที่เพิ่มมูลค่า และเพื่อศึกษาการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับทรัพยากรสัตว์น้ำมูลค่าน้อยของชุมชนประมงพื้นบ้าน จ.ปัตตานีวิธีการดำเนินการวิจัย คณะผู้วิจัยได?กำหนดระเบียบวิธีการวิจัย โดยการใช?กระบวนวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ(qualitative research) ประกอบด้วย การวิจัยเชิงเอกสาร การบันทึกข้อมูล การสำรวจ การสังเกต การสัมภาษณ์เชิงลึก/การเก็บข้อมูลแบบมีส่วนร่วม การสร้างปฏิบัติการจริงระหว่างการวิจัย กลุ่มตัวอย่างในการวิจัย ประกอบด้วย กลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการ ซึ่งหมายถึง ชาวประมงพื้นบ้านในพื้นที่เป้าหมายที่จับสัตว์น้ำมูลค่าน้อย จำนวน 50 % จากกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด และกลุ่มผู้ไม่เข้าร่วมโครงการ หมายถึง ชาวประมงพื้นบ้านในพื้นที่เป้าหมายที่จับสัตว์น้ำขายให้กับแพปลาชุมชนหรือแปรรูปสัตว์น้ำและนำไปจำหน่ายเองผ่านช่องทางต่างๆ จำนวน 50 % จากกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด โดยมีเครื่องมือในการวิจัยและการเก็บรวบรวมข้อมูลผ่านแบบสำรวจ การสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตการวิจัยและการสร้างปฏิบัติการในการวิจัย เป็นต้นผลการวิจัย พบว่า การพัฒนาผลิตภัณฑ์ปลาเส้นทอดสุญญากาศรีดน้ำมันก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงรายได้ของชาวประมงพื้นบ้าน กล่าวคือ เกิดการเปลี่ยนแปลงรายได้ระหว่างก่อนดำเนินโครงการและหลังดำเนินโครงการ ผู้เข้าร่วมโครงการมีรายได้เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนใน เช่น กลุ่มตัวอย่างที่เข้าร่วมโครงการ ก่อนดำเนินโครงการนั้น กลุ่มตัวอย่างอยู่ในกลุ่มที่ไม่ยากจนแต่ต่ำกว่า 40% มีจำนวน 65% กลุ่มที่อยู่ในเกณฑ์ยากจน มีจำนวน 35 %หลังดำเนินโครงการ ผู้เข้าร่วมโครงการ ที่เคยอยู่ในเกณฑ์ยากจน จำนวน 35 % ขยับไปอยู่ในเกณฑ์กลุ่มไม่ยากจนแต่ต่ำกว่า 40% เพิ่มจาก 65 % เป็นจำนวน 90 % นอกจากนั้น ยังพบจำนวนกลุ่มตัวอย่างในกลุ่มที่สูงกว่า 40% แต่ยังต่ำกว่าค่ามัธยฐานจำนวน 10 % จากก่อนดำเนินโครงการไม่มีกลุ่มตัวอย่างในกลุ่มเกณฑ์รายได้นี้เลย เนื่องจากผู้เข้าร่วมโครงการมีรายได้เพิ่มขึ้นกว่าเดิม สามารถนำเงินไปลงทุนจัดหาเครื่องมือประมงพื้นบ้านเพิ่มขึ้น ทำให้จับสัตว์น้ำได้มากขึ้น และมีรายได้จากการนำสัตว์น้ำมูลค่าน้อยมาจำหน่ายให้กับวิสาหกิจฯในราคาที่สูงกว่าแพปลา เช่นเดียวกับกลุ่มตัวอย่างที่เป็นผู้หญิงที่เดิมไม่มีรายได้เลย เมื่อได้มาปฏิบัติงานด้านการแปรรูปอาหารทะเลส่งผลให้มีรายได้เพิ่มขึ้น เมื่อเปรียบเทียบก่อนและหลังดำเนินโครงการ พบว่า ผู้เข้าร่วมโครงการ มีรายได้เพิ่มขึ้นจากทุกแหล่งรายได้ รวมทั้งแหล่งรายได้จากการทำประมง/แปรรูปด้วย ในส่วนของ กลุ่มตัวอย่างที่ไม่เข้าร่วมโครงการ ก่อนดำเนินโครงการส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มไม่ยากจนแต่ต่ำกว่า 40% มีจำนวน 60% กลุ่มที่อยู่ในเกณฑ์ยากจน มีจำนวน 35 % และกลุ่มที่สูงกว่า 40% แต่ยังต่ำกว่าค่ามัธยฐาน มีจำนวน 5 % เมื่อเปรียบเทียบรายได้ก่อนและหลังดำเนินโครงการ พบว่า ก่อนดำเนินโครงการ มีรายได้เฉลี่ยต่อปีมากกว่ากลุ่มตัวอย่างที่เข้าร่วมโครงการ หลังดำเนินโครงการ กลุ่มตัวอย่างที่ไม่เข้าร่วมโครงการ มีรายได้เพิ่มขึ้นจากหมวดค่าตอบแทนจากการทำงานและเงินช่วยเหลือ/สวัสดิการต่างๆ ส่งผลให้กลุ่มตัวอย่างที่ไม่เข้าร่วมโครงการสามารถขยับจากกลุ่มที่ต่ำกว่าเส้นยากจนมาเป็นกลุ่มไม่ยากจนแต่ต่ำกว่า 40%ได้เพิ่มขึ้นจำนวน 15% ในขณะที่แหล่งรายได้จากหมวดรายได้สุทธิการประมง/แปรรูปน้อยลงจากก่อนดำเนินโครงการ เนื่องจาก กลุ่มตัวอย่างที่ไม่เข้าร่วมโครงการนำสัตว์น้ำที่จับมาได้ไปขายตามแพปลาที่ตนเองมีภาระหนี้สินผูกพันอยู่ ซึ่งราคาสัตว์น้ำที่แพปลารับซื้อมักผันผวน ในขณะที่ในส่วนของอาหารทะเลแปรรูปกลุ่มตัวอย่างที่ไม่เข้าร่วมโครงการก็ประสบปัญหาจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโควิด 19ในช่วงที่ผ่านมา ส่งผลให้ตลาดนัดปิด รวมทั้งมีการควบคุมจำนวนประชาชนในการเข้าไปจับจ่ายใช้สอยในตลาด ทำให้กลุ่มผู้หญิงมีรายได้ลดลง

คำสำคัญ