การพัฒนากระบวนการเตรียมและย้อมสีธรรมชาติสำหรับเส้นใยกล้วย

บทคัดย่อ

โครงการการพัฒนากระบวนการเตรียมและย้อมสีธรรมชาติสำหรับเส้นใยกล้วยเป็นการปรับปรุงคุณภาพของเส้นใยกล้วยก่อนการย้อมด้วยกระบวนการเตรียมเส้นใยเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการติดสีธรรมชาติ รวมถึงทำการเตรียมสีธรรมชาติจากพืชในพื้นที่ให้อยู่ในรูปแบบผงที่เหมาะสำหรับควบคุมคุณภาพการย้อมซ้ำ จากการศึกษา วิสาหกิจชุมชนในจังหวัดน่านผลิตเส้นใยกล้วยจากกล้วยน้ำว้า เส้นใยกล้วยที่ได้มีสีเหลือง มีความแข็งกระด้าง เส้นใยกล้วยมีลักษณะเป็นกลุ่มของเส้นใย (fibril) อยู่รวมกัน ประกอบด้วยเซลลูโลสร้อยละ 54.61 โดยน้ำหนัก เฮมิเซลลูโลส เพกติน และลิกนินซึ่งทำหน้าที่เสมือนกาวยึดเส้นใยหรือเซลลูโลสไว้ด้วยกัน ร้อยละ 20 โดยน้ำหนัก นอกจากนี้ประกอบด้วย สารกลุ่มไขมันและสีธรรมชาติของเส้นใยกล้วย ทำให้เส้นใยกล้วยดูดซึมน้ำและสีย้อมได้ยาก ใช้เวลาในการดูดซึมน้ำประมาณ 45 วินาที การเตรียมเส้นใยกล้วยด้วยการแช่น้ำ 1 คืน สามารถพัฒนาสมบัติด้านการดูดซึมน้ำ ความแข็งแรง และค่าการยืดตัวให้กับเส้นใยกล้วย แต่ถ้าต้องการเพิ่มความขาวให้กับเส้นใยกล้วย ควรทำการฟอกเส้นใยกล้วยด้วยสารละลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซค์ความเข้มข้นร้อยละ 30 โดยน้ำหนัก ปริมาณ 80%owf ร่วมกับสารช่วยเปียก (wetting agent) 5 %owf และโซเดียมซิลิเกต (Na2SiO3) 10 %owf ทำการฟอกที่อุณหภูมิ 100?C เป็นเวลา 60 นาที หรือ อาจเปลี่ยนมาใช้สารฟอกตามบ้านกลุ่มของสารฟอกผ้าสี (ไฮเตอร์คัลเลอร์) ประมาณ 280 มิลลิลิตรต่อของเหลว 1 ลิตร ทำการฟอกในน้ำเดือด 60 นาทีแทนได้ สามารถทำให้เส้นใยกล้วยขาวขึ้นได้มากกว่าร้อยละ 44 ภาวะที่ควรหลีกเลี่ยงในการเตรียมเส้นใยกล้วย คือ การต้ม การใช้สารละลายด่างและการใช้สารฟอกกลุ่มโซเดียมไฮโปคลอไรท์ เนื่องจากทำให้เส้นใยมีความเหลืองเพิ่มขึ้นและอาจส่งผลต่อความแข็งแรงของเส้นใยได้ สารให้สีในท้องถิ่นที่ที่หาได้ในจังหวัดน่านและถูกเลือกมาทำการเตรียมเป็นผงสี ได้แก่ ครั่ง เปลือกสะเดา และเมล็ดมะขาม โดยนำวัตถุดิบมาสกัดน้ำสี กรองและนำน้ำสีที่สกัดได้ไปอบที่อุณหภูมิ 70?C หรือตากแดดให้แห้ง ผลการศึกษา พบว่า ผงสีจากครั่งมีสารแอนทราควิโนนและแทนนินเป็นองค์ประกอบ ร้อยละผลผลิตเท่ากับ 10 เมื่อนำมาย้อมบนเส้นใยกล้วยจะให้เฉดสีม่วง ผงสีจากเปลือกสะเดาและผลสีจากเมล็ดมะขาม ร้อยละผลผลิตเท่ากับ 17-20 มีแทนนินเป็นองค์ประกอบจำนวนมาก เมื่อนำมาย้อมบนเส้นใยกล้วยจะให้เฉดน้ำตาล กระบวนการเตรียมเส้นใยก่อนการย้อมทำให้ความเข้มสีหลังการย้อมของเส้นใยกล้วยเพิ่มขึ้น จึงสามารถช่วยพัฒนาสมบัติด้านการติดสีธรรมชาติให้กับเส้นใยกล้วยได้ การเตรียมเส้นใยด้วยการฟอกนอกจากช่วยเพิ่มสมบัติด้านการติดสีธรรมชาติให้กับเส้นใยกล้วยแล้ว ยังสามารถเพิ่มความหลากหลายของเฉดสีบนเส้นใยกล้วยได้อีกด้วย

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ