โครงการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล

บทคัดย่อ

โครงการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีการมาตรฐานระดับสากล มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อพัฒนา 1) คุณสมบัติของนักวิจัยที่ควรมีสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากลใน 3 กลุ่มงานวิจัย ได้แก่ ด้านวิทยาศาสตร์ ด้านสังคมศาสตร์ และงานวิจัยแบบบูรณาการ 2) แนวทางในการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล 3) กลไกการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล และ 4) ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล โดยมีขั้นการดำเนินงาน 5 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ 1) การรวบรวมและสังเคราะห์คุณสมบัติสำหรับนักวิจัย ในประเทศและต่างประเทศ และวิเคราะห์เปรียบเทียบคุณสมบัติที่ควรมี ใน 3 กลุ่มงานวิจัย ได้แก่ ด้านวิทยาศาสตร์ ด้านสังคมศาสตร์ และงานวิจัยแบบบูรณาการ 2) การประชุมสนทนากลุ่ม (Focus Group) เพื่อกำหนดคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่มาตรฐานสากล และจัดทำร่างคู่มือการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัย สู่มาตรฐานระดับสากล 3) การจัดประชุมสนทนากลุ่ม (Focus Group) กับกลุ่มผู้เชี่ยวชาญที่เป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อตรวจสอบร่างคู่มือการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล 4) การจัดประชุมรับฟังความคิดเห็น/ประชาพิจารณ์ (Public Hearing) กับกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และ 5) การจัดประชุมเพื่อชี้แจงให้เกิดกระบวนการมีส่วนร่วมในการส่งเสริมกลไกการดำเนินงาน เพื่อส่งเสริมระบบการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล ผลการศึกษามีดังนี้ 1) กรอบคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล พัฒนาจากการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวกับคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยและการสังเคราะห์กรอบคุณสมบัติจากองค์กรในและต่างประเทศจำนวน 10 แหล่ง โดยผลการสังเคราะห์ข้อมูลนำมากำหนดกรอบคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยที่ประกอบด้วย คุณสมบัติ 5 โดเมนหลัก ได้แก่ โดเมน 01 จริยธรรมการวิจัย ระเบียบปฏิบัติ ความซื่อสัตย์และรับผิดชอบ (Research ethics, regulation, integrity and responsibility) โดเมน 02 ความรู้และความสร้างสรรค์ (Knowledge and creativity) โดเมน 03 การจัดการวิจัย (Research organization) โดเมน 04 การเผยแพร่และผลกระทบของการวิจัย (Research dissemination and impact) และ โดเมน 05 ประสิทธิผลบุคคล (Personal effectiveness) จากนั้นนำกรอบคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยมาแบ่งเป็นระดับนักวิจัย 3 ระดับ นักวิจัยระดับต้น ระดับกลาง และระดับสูง เพื่อให้เป็นขั้นบันไดของการพัฒนา ช่วยสะท้อนภาพนักวิจัยที่มีคุณลักษณะตามหน้าที่รับผิดชอบและคุณลักษณะเชิงพฤติกรรม เพื่อให้สามารถสร้างผลงานวิจัยที่ตอบโจทย์การวิจัยและนวัตกรรม จากระดับข้อมูลเชิงวิชาการสู่ต้นแบบ และต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ นำไปใช้ประโยชน์เชิงใช้เชิงพาณิชย์ เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และอื่น ๆ หรือนำไปเผยแพร่สู่สาธารณะ แล้วจึงการกำหนดกรอบการพัฒนาวิชาชีพสำหรับนักวิจัยและตัวชี้วัดแยกตามโมเมนย่อย เพื่อให้นักวิจัยมีความเข้าใจและตระหนักถึงคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยที่พึงมีเพื่อสร้างผลงานวิจัยและพัฒนานวัตกรรมที่สามารถต่อยอดเชิงพาณิชย์ สังคม และสิ่งแวดล้อม ทั้งในส่วนของงานวิจัยต้นน้ำ กลางน้ำ หรือปลายน้ำ รวมถึงเอื้อให้นักวิจัยที่มีความสนใจในการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยและมีกรอบในการประเมินตนเองตามตัวชี้วัดในเบื้องต้น 2) ข้อมูลความคิดเห็นในการประชุมสนทนากลุ่ม (Focus Group) ของนักวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์ ด้านสังคมศาสตร์ และงานวิจัยแบบบูรณาการ สะท้อนความคิดเห็นต่อนิยามคำว่านักวิจัยและคุณสมบัตินักวิจัย ร่างกรอบคุณสมบัติสำหรับนักวิจัย นิยามคุณสมบัตินักวิจัยและตัวชี้วัดแยกตามระดับนักวิจัย ร่างกรอบการพัฒนาวิชาชีพสำหรับนักวิจัย และข้อคิดเห็นต่อกลไกการส่งเสริมคุณสมบัตินักวิจัย ทั้งนี้ผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนทั้งสิ้น 32 คนให้เห็นความคิดเห็นผ่านแบบประเมินคำจำกัดความคุณสมบัตินักวิจัย โดยมีค่าดัชนีความสอดคล้องของชื่อและ คำจำกัดความของคุณสมบัตินักวิจัยอยู่ในช่วง 0.83-1.00 และพิจารณาความเหมาะสมของภาษาและการนำไปใช้ของแต่ละโดเมนย่อยอยู่ในระดับมาก-มากที่สุด (ค่าเฉลี่ยอยู่ในช่วง 4.08-4.75) และเสนอให้เพิ่มเติมรายละเอียดต่างๆ เกี่ยวกับโดเมนย่อยและคำจำกัดความ เช่น ประเด็นจริยธรรมวิจัยในคน จริยธรรมวิจัยในสัตว์ ความเป็น ผู้นิพนธ์ ทรัพย์สินทางปัญญา การรักษาและจัดสรรประโยชน์ของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่ายอย่างยุติธรรมตามบทบาทหน้าที่ ความรับผิดชอบ รู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงองค์ความรู้ปัจจุบันและอนาคต การคิดเชิงออกแบบ การตั้งโจทย์วิจัยเพื่อแก้ปัญหาตรงกับสภาพจริง ตรงกับความต้องการของผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย การร่วมกันสร้างงานวิจัย ทำงานวิจัย และใช้ทรัพยากรร่วมกัน ความมีมนุษย์สัมพันธ์ และการคิดเชิงระบบ ทำให้กรอบคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยมีความครบถ้วนและสอดคล้องกับบริบทของระบบนิเวศน์การวิจัยของประเทศไทยมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้ผู้ทรงคุณวุฒิได้พิจารณาความสอดคล้องของคุณสมบัตินักวิจัยและกรอบการพัฒนาวิชาชีพนักวิจัย แยกตัวชี้วัดตามระดับนักวิจัยในแต่ละหัวข้อที่ประเมิน โดยมีค่าดัชนีความสอดคล้องอยู่ในช่วง 0.83-1.00 และพิจารณาความเหมาะสมของภาษาและการนำไปใช้ของแต่ละโดเมนย่อยอยู่ในระดับมาก-มากที่สุด (ค่าเฉลี่ยอยู่ในช่วง 4.4-4.9) ในส่วนของความคิดเห็นต่อกลไกการส่งเสริมคุณสมบัตินักวิจัยภาพรวม ข้อคิดเห็นต่อกลไก การส่งเสริมคุณสมบัตินักวิจัยที่ผู้ทรงคุณวุฒิให้สามารถจำแนกประเด็นเกี่ยวกับกลไกการส่งเสริมคุณสมบัตินักวิจัย ออกเป็น 6 ประเด็น ได้แก่ ระบบวัฒนธรรมองค์การวิจัย ระบบนักวิจัยพี่เลี้ยง และการสร้างประสบการณ์การวิจัย ระบบเครือข่ายนักวิจัยและกลไกการส่งเสริมการทำงานเป็นทีม การสร้างหลักสูตรเพื่อพัฒนาคุณสมบัตินักวิจัย ระบบการส่งเสริมความรู้เชิงธุรกิจและผู้ประกอบการแก่นักวิจัย และระบบ One stop service เพื่อสนับสนุนการจัดการงานวิจัย โดยภาพรวม ข้อมูลความคิดเห็นของนักวิจัยในแต่ละกลุ่มนักวิจัยด้านวิทยาศาสตร์ ด้านสังคมศาสตร์ และด้านบูรณาการ ที่มีต่อกรอบคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล ไม่ปรากฏคุณสมบัติ ที่แตกต่างกันชัดเจนตามกรอบ 5 โดเมนที่ผู้วิจัยนำเสนอ โดยส่วนใหญ่เป็นการพิจารณาเพิ่มเติมคุณสมบัติของนักวิจัยในภาพรวม เมื่อพิจารณาจุดต่างระหว่างนักวิจัยทั้ง 3 ด้านกล่าวถึงเป็นด้านจริยธรรมวิจัยในคน จริยธรรมวิจัยในสัตว์ และมาตรการวิจัย ซึ่งถือเป็นรายละเอียดภายใต้โดเมน 01 จริยธรรมการวิจัย ระเบียบปฏิบัติ ความซื่อสัตย์และรับผิดชอบ ดังนั้นคณะวิจัยจึงได้กำหนด “ร่างคู่มือการพัฒนาคุณสมบัติสำหรับนักวิจัยสู่การปฏิบัติการที่มีมาตรฐานระดับสากล” โดยไม่จำแนกตามกลุ่มวิจัยทั้ง 3 กลุ่ม และเนื้อหาในคู่มือฉบับนี้สามารถนำไปใช้ในภาพรวมของนักวิจัยทุกสาขา

คำสำคัญ