การขยายผลต้นแบบการจัดการขยะและการสร้างนโยบายสาธารณะด้านการจัดการขยะ ในพื้นที่ตำบลกุตาไก้ ตำบลศรีสงคราม ตำบลธาตุพนม จังหวัดนครพนม

บทคัดย่อ

<p> ปัญหาด้านการจัดการขยะมูลฝอยเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่สำคัญประการหนึ่งของประเทศ จะเห็นได้จากการกำหนดแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 ยุทธศาสตร์ที่ 4 การเติบโตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน ซึ่งให้ความสำคัญกับเป้าหมายในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อม และลดมลพิษ เพื่อให้ขยะมูลฝอยชุมชนได้รับการจัดการอย่างถูกต้องและนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ การกำหนดแผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ.2560 - 2564 ยุทธศาสตร์ที่ 2 การจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมที่ดีได้รับการป้องกัน บำบัด และฟื้นฟู มุ่งเน้นการป้องกัน ลด และขจัดมลพิษ โดยการนำเครื่องมือและกลไกทางเศรษฐศาสตร์มาใช้ในการจัดการสิ่งแวดล้อม และจังหวัดนครพนมมีเป้าหมายในการพัฒนาจังหวัดให้เป็นเมืองน่าอยู่ มุ่งสู่การเป็น &ldquo;เมืองพัฒนาที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมปลอดมลพิษ&rdquo; แต่ปัจจุบันจังหวัดนครพนม ยังประสบปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมเช่น เดียวกัชุมชน อื่นทั่วไป กล่าวคือ เมื่อประชากรเพิ่มขึ้นทำให้มีการขยายตัวของเมืองเพิ่มขึ้น เกิดการเร่งและการเพิ่มการผลิตที่สูงขึ้น แต่ขาดการวางแผนด้านการจัดการขยะ ส่งผลให้เกิดวิกฤตปัญหาขยะสะสมในแต่ละวันสูงมาก ซึ่งปัญหาที่ตามมาคือ สถานที่ทิ้งขยะ ที่มีอย่างจำกัด หากไม่มีกระบวนการจัดการขยะที่ดี จังหวัดนครพนมก็จะไม่สามารถหลุดพ้นจากจังหวัดที่ประสบปัญหาด้านขยะมูลฝอยสูงสุดของประเทศได้ </p> <p> จากประเด็นการพัฒนาของจังหวัดนครพนม ในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยมีวัตถุประสงค์และเป้าหมายการพัฒนาจังหวัดนครพนม คือ นครพนมเมืองแห่งสิ่งแวดล้อมที่ดี Green Growth, Green City and Green Forest และจากแบบสรุปประเด็นปัญหาและความต้องการตามแนวทางการเชื่อมโยงและบูรณาการแผนในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2563 ปัญหาที่พบด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของจังหวัดนครพนมสรุปดังนี้ 1) ปัญหาการเพิ่มขึ้นของขยะมูลฝอย 2)ขาดระบบการบริหารจัดการขยะที่มีประสิทธิภาพ 3) ขาดการบูรณาการร่วมกันในการจัดการขยะ 4) ประชาชนขาดองค์ความรู้ด้านการคัดแยกขยะ เป็นต้น ซึ่งพื้นที่ที่ประสบปัญหามีหลายแห่ง เช่น อำเภอเมือง อำเภอ ศรีสงคราม อำเภอธาตุพนม อำเภอปลาปาก ฯลฯ เป็นต้น (กลุ่มงานยุทธศาสตร์และข้อมูลเพื่อการพัฒนาจังหวัด สำนักงานจังหวัดนครพนม ,2561) ซึ่งหากหน่วยงานท้องถิ่นไม่มีระบบการจัดการขยะที่ดี ปัญหาเหล่านี้ย่อมส่งผลเสียหายในหลายมิติทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สุขภาพ และสิ่งแวดล้อม เป็นต้น โดยในปี พ.ศ. 2562 ทีมวิจัยได้มีการแก้ไขปัญหาด้านการจัดการขยะในพื้นที่ ตำบลนาราชควาย 10 แห่ง ตำบลขามเฒ่า 1 แห่ง ตำบลโพนสวรรค์ 1 แห่ง จากโครงการการขยายผลต้นแบบการจัดการขยะฯ ซึ่งผลลัพธ์จากการดำเนินโครงการมาระยะหนึ่งพบว่า ชุมชนเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างเป็นรูปธรรมดังนี้ 1. มิติทางด้านเศรษฐกิจ คือเกิดรายได้ขึ้นในชุมชน ผ่านกิจกรรมธนาคารขยะ 2. มิติทางด้านสังคมคือเกิดความสามัคคี พูดคุยกันมากขึ้น เกิดทัศนคติที่ดีต่อขยะมูลฝอย เช่นแต่เดิมทัศนคติต่อขยะมูลฝอยคือสิ่งที่น่ารังเกียจ แต่ปัจจุบันขยะคือของมีค่า เด็ก เยาวชน เกิดพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงคือเด็กๆเก็บขยะเอาไว้ตามไหล่ทางเพื่อขายในวันที่ชุมชนกำหนด 3.มิติด้านสิ่งแวดล้อม คือชุมชนสะอาดขึ้น จากรางวัลชนะเลิศการประกวด &ldquo;ตำบลสะอาด&rdquo; และมีการขอคืนถังขยะให้กับหน่วยงานท้องถิ่นคิดเป็นร้อยละ 50 ของชุมชน เนื่องจากขยะลดลงมาก ผ่านกิจกรรมบ้านใส่ใจสิ่งแวดล้อม ธนาคารขยะ ผ้าป่าขยะ ส่งเสริมการใช้ปุ๋ยจากเศษอาหาร นอกจากนี้ยังเกิดความภูมิใจของคนทำงาน ของผู้นำ และคนในชุมชน เช่นรางวัลผู้ใหญ่บ้านยอดเยี่ยม &ldquo;แหนบทองคำ&rdquo; ปีพ.ศ. 2562 เป็นต้น และเป็นพื้นที่สำหรับการศึกษาดูงานให้กับชุมชนอื่นๆทั้งในจังหวัดเดียวกัน จังหวัดใกล้เคียง และจังหวัดอื่นๆทั่วประเทศ 4. เกิดวิทยากร นักวิจัยท้องถิ่นขึ้นในชุมชน </p> <p> ดังนั้นหากมีการขยายผลต้นแบบการจัดการขยะของหมู่ 11 บ้านนาราชควาย ออกไปในชุมชนข้างเคียงอีก 3 แห่งใน 3ตำบลคือตำบลกุตาไก้ ตำบลศรีสงคราม และตำบลธาตุพนม ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการสนับสนุนการท่องเที่ยวของจังหวัดนครพนม และประสบปัญหาขยะมูลฝอยที่มีมากขึ้น ด้วยวิธีการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการจัดการขยะเช่นการคัดแยกขยะ และการหาองค์ประกอบขยะ ถ่ายทอดวิธีการและขั้นตอนการจัดตั้งธนาคารขยะในรูปสวัสดิการ การทำผ้าป่าขยะ การทำปุ๋ยหมักและไบโอแก๊ส การวางจุดทิ้งขยะอันตรายร่วมกัน เป็นต้น ร่วมกับการใช้เครื่องมือชุมชน เช่นtime line การจัดการขยะในพื้นที่ การคืนข้อมูล การระดมสมองร่วมกัน เพื่อให้ได้ ผลลัพธ์ที่ได้หลังเสร็จสิ้นโครงการคือ 1) ชุมชนต้นแบบด้านการจัดการขยะเพิ่มขึ้นอีก 3 แห่งในจังหวัดนครพนม ซึ่งจะมีระบบการบริหารจัดการขยะที่ชัดเจน และมีประสิทธิภาพ สามารถเป็นแหล่งเรียนรู้ให้คนที่สนใจได้เป็นอย่างดี 2) เกิดนโยบายสาธารณะด้านการจัดการขยะ</p> <p> </p>

คำสำคัญ