รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยที่มีประสิทธิภาพตามบริบทชุมชนแบบมีส่วนร่วมอย่างยั่งยืน อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันในการจัดการขยะมูลฝอย และพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมตามบริบทชุมชนตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ ซึ่งประชากรในการวิจัยนี้ ได้แก่ ตัวแทนครัวเรือน และตัวแทนหน่วยงานราชการ ซึ่งเป็นผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย(Stakeholder)ในพื้นที่ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสานวิธี(Mixed- Methodology Research) ซึ่งวิธีการเก็บข้อมูลเชิงปริมาณ (Quantitative Research) ประกอบด้วยการศึกษาปริมาณ องค์ประกอบขยะโดยใช้เทคนิค Quartering Sampling และใช้แบบสอบถาม (Questionnaire) เป็นเครื่องมือในการศึกษาสภาพปัจจุบันการจัดการขยะมูลฝอย โดยกลุ่มตัวอย่างคือตัวแทนครัวเรือน จำนวน 400 ครัวเรือน ทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมสำเร็จรูป โดยใช้สถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนวิธีการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ใช้กระบวนการสนทนากลุ่มย่อย(Focus Group Discussion) วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา(Content Analysis) ผลการศึกษาสรุปได้ดังนี้ 1. สภาพปัจจุบันในการจัดการขยะมูลฝอยชุมชนตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ พบว่า ตำบลนาฝายมีปริมาณมูลฝอยเกิดขึ้น และสะสมในพื้นที่จำนวนมาก เนื่องจากจำนวนประชาชนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยแหล่งกำเนิดขยะที่สำคัญคือครัวเรือน และหอพัก ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบคือ มีขยะตกค้างล้นชุมชน ไม่สามารถจัดเก็บได้หมด รวมทั้งประชาชนมีพฤติกรรมการจัดการขยะที่ไม่เหมาะสมโดยไม่ได้มีการคัดแยกมูลฝอย ซึ่งตำบลนาฝายมีปริมาณขยะเกิดขึ้น ประมาณ 3,260 กิโลกรัมต่อวัน อัตราเกิดขยะมูลฝอยเฉลี่ยคิดเป็น 1.21 กิโลกรัมต่อคนต่อวัน โดยส่วนใหญ่เป็นขยะรีไซเคิลร้อยละ 30.3 รองลงมาเป็นขยะอินอินทรีย์ร้อยละ 26.11 และ ขยะทั่วไปร้อยละ 20.41และขยะอันตรายร้อยละ 13.10 2. แนวทางในการพัฒนารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมตามบริบทชุมชนตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ พบว่า รูปแบบการจัดการขยะที่เหมาะสมตามบริบทชุมชนตำบลนาฝายควรให้มีการร่วมมือกันจากผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ได้แก่ เจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นักวิชาการ เอกชน และประชาชน ในการวางแผน กำหนดมาตรการและดำเนินการในการจัดการขยะ ซึ่งได้แนวทางในการจัดการขยะมูลฝอยชุมชนตำบลนาฝายประกอบด้วย 9 แนวทาง ดังนี้ 1) กำหนดให้ทุกหมู่บ้านมีการคัดแยกขยะที่ต้นทาง 2) เพิ่มระยะเวลาในการเก็บขนขยะในชุมชน 3) มีกิจกรรมอบรมให้ความรู้แก่ประชาชนในเรื่องการคัดแยกขยะ 4) มีกิจกรรมสร้างจิตสำนึกและวินัยในการทิ้งขยะแก่เยาวชนเป็นประจำอย่างต่อเนื่อง 5) ศึกษาดูงานการจัดการขยะจากพื้นที่ต้นแบบอื่น 6) มีการดำเนินการจัดการขยะอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การคัดแยก รวบรวม ขาย ใช้ประโยชน์ แยกกำจัด ขยะอันตราย พลาสติก 7) มีธนาคารขยะ และกรรมการดำเนินงาน 8) สร้างกติกาหมู่บ้าน มีมาตรการสำหรับคนที่ทิ้งขยะในที่สาธารณะ 9) การดำเนินการจัดการขยะต้องมีการร่วมมือกันจากผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ได้แก่ เจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ได้แก่ เจ้าหน้าที่องค์การบริหารส่วนตำบล นักวิชาการ เจ้าหน้าที่หน่วยงานเอกชน และหน่วยราชการที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งประชาชนในท้องถิ่น ซึ่งการยืนยันรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมตามบริบทชุมชนตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิโดยใช้กระบวนการของเทคนิคเดลฟาย (Delphi Technique) พบว่ารูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยโดยการมีส่วนร่วมตามบริบทชุมชนตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ ผู้ทรงคุณวุฒิมีความคิดเห็นสอดคล้องกันว่ามีความความเหมาะสมระดับมากที่สุด มีเพียงเพิ่มระยะเวลาในการเก็บขนขยะในชุมชนที่มีความคิดเห็นสอดคล้องกันมีความเหมาะสมในระดับมาก ส่วนความพึงพอในการจัดการขยะมูลฝอยตามรูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยแบบมีส่วนร่วมที่มีประสิทธิภาพตามบริบทชุมชนอย่างยั่งยืน อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ พบว่า ประชาชนส่วนใหญ่มีความพึงพอใจในการจัดการขยะมูลฝอย ในระดับมาก มีค่าเฉลี่ย เท่ากับ 2.41 ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เท่ากับ 0.51

คำสำคัญ