นวัตกรรมการบริหารจัดการขยะต้นทางจากครัวเรือนโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายจังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1.เพื่อพัฒนาศักยภาพชุมชนในการบริหารจัดการขยะต้นทางอย่างมีประสิทธิภาพโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายจังหวัดชัยภูมิ 2.เพื่อการถ่ายทอดนวัตกรรมการแปรรูปขยะและสร้างรูปแบบการบริหารจัดการขยะต้นทางโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายจังหวัดชัยภูมิ 3.เพื่อการบริหารจัดการข้อมูลสารสนเทศเพื่อการจัดการขยะต้นทางอย่างยั่งยืน ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) โดยเลือกพื้นที่การวิจัยแบบเจาะจง (Purposive Sampling) คือชุมชนตำบลโคกมั่งงอยกลุ่ม ประชากรผู้ให้ข้อมูลเป็นประชาชนผู้เป็นตัวแทนครัวเรือนที่อยู่ในพื้นที่ แกนนำชุมชน เก็บรวบรวมข้อมูลการวิจัยทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยใช้แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง แนวทางการสนทนากลุ่ม แบบบันทึกการสังเกต และแบบบันทึกภาคสนาม การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้สถิติร้อยละและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยแบ่งตามวัตถุประสงค์ ของงานวิจัย ดังนี้ 1.การพัฒนาศักยภาพชุมชนในการบริหารจัดการขยะต้นทางอย่างมีประสิทธิภาพโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายจังหวัดชัยภูมิ และผลการวิจัยพบว่า ผลจากการวิจัยพบว่า การพัฒนาศักยภาพชุมชนในการบริหารจัดการขยะต้นทางอย่างมีประสิทธิภาพโดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย 1) การสร้างความตระหนักและพฤติกรรมการจัดการขยะชุมชนคือ กิจกรรมการมีส่วนร่วมในการค้นหาปัญหาขยะและจัดการขยะชุมชน 2) การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันกับหน่วยงานและชุมชนอื่นเพื่อเสริมสร้างการเรียนรู้ในระดับชุมชน 3) การรณรงค์ลดปริมาณขยะในชุมชน ในรูปแบบต่างๆ คือ การคัดแยกขยะ การทำปุ๋ยน้ำชีวภาพจากขยะอินทรีย์ในครัวเรือน ในการทำเกษตรอินทรีย์ และ4) การขยายเครือข่ายกลุ่มการจัดการขยะในรูปแบบ ขยะกองบุญ ผลการประเมินรูปแบบการจัดการขยะแบบมีส่วนร่วมของชุมชนทำให้ความรู้ความเข้าใจจากผลกระทบของขยะมากขึ้นถึงร้อยละ 87 ปริมาณขยะโดยรวมลดลงเหลือเพียงร้อยละ 11.09 ชุมชนเกิดความตระหนักร่วมกันจัดการขยะ และมีความพึงพอใจในกิจกรรมที่ดำเนินการร่วมกันตั้งแต่เริ่มต้นจนสิ้นสุดโครงการร้อยละ 85.47 ทำให้ชุมชนมีการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้นเรื่องของการคัดแยกขยะ การนำขยะอินทรีย์ไปทำปุ๋ยน้ำชีวภาพสำหรับการปลูกพืชผักสวนครัว เกิดการขยายเครือข่ายเข้าไปสู่ชุมชนเพิ่มขึ้น 2.นวัตกรรมการแปรรูปขยะ พลาสติก โฟม และรูปแบบการบริหารจัดการขยะต้นทางอย่างยั่งยืน ผลการวิจัยพบว่า ผลการวิจัยพบว่า ในพื้นที่ตำบลโคกมั่งงอย จังหวัดชัยภูมิ มีปริมาณมูลฝอย เกิดขึ้น ประมาณ 1,559.2 กิโลกรัมต่อวัน มีอัตราเกิดขยะมูลฝอยเฉลี่ยคิดเป็น 4.31 กิโลกรัมต่อคนต่อวัน และองค์ประกอบขยะมูลฝอยในพื้นที่ตำบลโคกมั่งงอย ส่วนใหญ่เป็นขยะอินทรีย์ร้อยละ 51.2 รองลงมาเป็นขยะทั่วไปร้อยละ 28.0 ขยะรีไซเคิลร้อยละ 21.7 และขยะอันตรายร้อยละ 3.60 ภายหลังจากหลังจากการหลังกระบวนการถ่ายทอดเทคโนโลยีและนวัตกรรมการแปรรูปขยะพลาสติก โฟม โดยกระบวนการอบรม และศึกษาดูงานในพื้นที่ต้นแบบ กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความรู้ ทัศนคติการจัดการขยะมูลฝอยสูงมากกว่าก่อนการทดลอง และกลุ่มเปรียบเทียบ แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ส่วนบริหารจัดการขยะต้นทางอย่างยั่งยืนฯ ประกอบไปด้วย 5 กิจกรรม ดังนี้ 1) มีกิจกรรมอบรมให้ความรู้แก่ประชาชนในเรื่องการคัดแยกขยะ 2) กำหนดให้ทุกครัวเรือนมีการคัดแยกขยะที่ต้นทาง 3) กำหนดวิธีจัดการขยะที่คัดแยกแล้ว 4) มีโครงการกองบุญขยะและ5) โครงการสวัสดิการขยะชุมชน การประเมินประสิทธิผลของรูปแบบฯ โดยความพึงพอใจต่อการดำเนินโครงการ โดยภาพรวมแล้วประชาชนผู้เข้าร่วมโครงการมีความพึงพอใจต่อการเข้าร่วมโครงการในระดับมากที่สุด มีค่าเฉลี่ย 4.51 คิดเป็นร้อยละ 90.20 จากกระบวนการและผลการวิจัยที่ค้นพบเป็นวัตกรรมทางสังคมในการจัดการขยะที่ยั่งยืนตามบริบทชุมชน 3.การบริหารจัดการข้อมูลสารสนเทศเพื่อการจัดการขยะต้นทางอย่างยั่งยืน มีผลการวิจัย ดังนี้ 3.1 พัฒนาระบบข้อมูลการจัดการขยะต้นทางผ่านระบบสารสนเทศอย่างยั่งยืน พบว่า ผลการสร้างฐานข้อมูล มีความเชื่อมโยงกันในเชิงพื้นที่ และมีโครงสร้างการจัดเก็บข้อมูลที่เป็นมาตรฐาน ประกอบด้วยฐานข้อมูลเชิงพื้นที่ในรูปแบบ Shapefile จำนวน 12 แฟ้มข้อมูล 3.2. จัดตั้งศูนย์บริหารจัดการข้อมูลสารสนเทศจัดการขยะต้นทางอย่างยั่งยืน พบว่ามีความต้องการจัดตั้งศูนย์บริหารจัดการข้อมูลสารสนเทศจัดการขยะต้นทางอย่างยั่งยืน เพราะศูนย์จัดการขยะในปัจจุบัน ยังไม่มีการจัดทำข้อมูลสารสนเทศ และโปรแกรมโซเชียลมีเดีย (Social Media) 3.3. ประเมินประสิทธิผลของการบริหารจัดการขยะต้นทางโดยระบบแอพพิเคชั่น พบว่า กลุ่มตัวอย่างในการศึกษาครั้งนี้มีจำนวน 400 คน ระดับความพึงพอใจต่อประเมินประสิทธิผลของการบริหารจัดการขยะต้นทางโดยระบบแอพพิเคชั่นอยู่ในระดับมาก ค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 4.15 ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.75 และเมื่อพิจารณาเป็นรายการเรียงลำดับมากไปหาน้อย พบว่า ด้านประสิทธิผลของผู้ใช้งานระบบอยู่ในระดับมาก ค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 4.30 ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.71 ด้านการรับผลประโยชน์อยู่ในระดับมาก ค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 4.16 ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.71 ด้านการปฏิบัติการอยู่ในระดับมาก ค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 4.14 ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.78 ด้านการตัดสินใจอยู่ในระดับมาก ค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 4.07 ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.77 และด้านการประเมินผลอยู่ในระดับมาก ค่าเฉลี่ยรวมเท่ากับ 4.07 ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.76 คำสำคัญ : ขยะต้นทาง ขยะครัวเรือน นวัตกรรม การมีส่วนร่วม ภาคีเครือข่าย

คำสำคัญ