การศึกษาและพัฒนาการจัดการขยะที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน : กรณีศึกษา ตำบลนาราชควาย จังหวัดนครพนม
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
จากปัญหาการเพิ่มขึ้นของปริมาณขยะในชุมชนนาราชควาย ส่งผลกระทบต่อชุมชนเช่น ขยะล้นถัง การร้องเรียนของประชาชนในพื้นที่ น้ำเสีย ส่งกลิ่นเหม็นช่วงหน้าฝน เป็นต้น สาเหตุมาจากหน่วยงานท้องถิ่นยังไม่มีระบบการจัดการขยะที่ดี และภาคประชาชนยังขาดการมีส่วนร่วมที่ชัดเจนในการจัดเก็บก่อนทิ้ง ดังนั้น ผู้วิจัยจึงสนใจจะศึกษาและพัฒนาการจัดการขยะที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมด้วยกระบวนการมีส่วนร่วม ของคนในชุมชน ตำบลนาราชควาย จังหวัดนครพนม ด้วยการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participation Action Research: PAR) โดยมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาและออกแบบระบบการจัดการขยะที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม กรณีศึกษาตำบลนาราชควาย 2) เพื่อศึกษาและพัฒนาต้นแบบระบบการจัดการขยะที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมในพื้นที่นำร่อง เพื่อก้าวสู่การจัดการขยะอย่างยั่งยืน 3) เพื่อการถ่ายทอดความรู้ความเข้าใจระบบการจัดการขยะที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ให้แก่หน่วยงาน หมู่บ้านที่สนใจ เพื่อให้เกิดกระบวนการทำงานเชิงบูรณาการที่มีเป้าหมายการจัดการขยะเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน ประชากรและกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ประกอบด้วย ประชากรในพื้นที่ทั้ง 11 หมู่บ้าน ผู้นำชุมชน ผู้บริหาร/พนักงาน อบต.นาราชควาย พนักงานข้าราชการในสถานศึกษาพื้นที่นำร่อง เป็นต้น การเก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้กระบวนการ สำรวจความคิดเห็นของคนในชุมชน การสังเกต สัมภาษณ์ คนในชุมชน ขณะลงพื้นที่ไปสำรวจสภาพปัญหาจริงกับรถเก็บขนขยะ ข้อมูลจากการจัดเวที ประชุมเชิงปฏิบัติการ ในการสร้างแบบจำลองระบบการจัดการขยะที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เก็บข้อมูลจากการสังเกต แบบบันทึก ประเมินผลในการนำแบบจำลองระบบการจัดการขยะ ไปทดลองปฏิบัติจริงในพื้นที่ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้เชิงปริมาณและคุณภาพ ผลการศึกษาโครงการ พบว่าได้แบบจำลองระบบการจัดการขยะที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ ซึ่งได้จากการระดมสมอง และใช้หลักการทางวิชาการมาอ้างอิงเพื่อให้ได้แบบจำลองที่ถูกต้อง และเหมาะสมกับพื้นที่ ได้พื้นที่นำร่องจากการลงประชามติและใช้หลักเกณฑ์การพิจารณามาสนับสนุนข้อมูล หลังทดลองปฏิบัติใช้แบบจำลองระบบการจัดการขยะในพื้นที่นำร่องหมู่ที่ 11 บ้านนาราชควาย ผลลัพธ์ที่ได้คือ 1) ด้านปริมาณขยะปริมาณขยะทั่วไปลดลงเฉลี่ยจาก 2.41 ตันต่ออาทิตย์ เหลือเฉลี่ย 1.57 ตันต่ออาทิตย์ คิดเป็นร้อยละ 34.85 และในขณะเดียวกัน สมาชิกธนาคารขยะเพิ่มขึ้น จาก 180 คน เป็น 216 คน คิดเพิ่มเป็นร้อยละ 20 นั่นแสดงว่า ปริมาณขยะลดลงจากประชาชนส่วนหนึ่งในพื้นที่นำร่อง ได้ตระหนักในปัญหาขยะและได้เข้าร่วมเป็นสมาชิกธนาคารขยะ พร้อมทำกิจกรรมต่าง ๆ ที่ทางโครงการจัดทำ เพื่อให้ปริมาณขยะทั่วไปลดลง 2) ด้านการจัดการขยะ หมู่บ้านนำร่องมีรูปแบบการจัดการขยะ ที่ชัดเจนมากขึ้น มีจุดทิ้งขยะทั่วไป เพียง 13 จุด มีจุดทิ้งขยะอันตราย มีจุดรับขยะประเภทเศษใบไม้ เป็นต้น มีการประชาสัมพันธ์ในคนในพื้นที่รับทราบข้อมูล ประชาชนในพื้นที่เห็นความสำคัญของขยะที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ 3) ด้านเศรษฐศาสตร์ ชุมชนนำร่องสามารถเพิ่มรายได้จากการขายขยะ และลดรายจ่ายจากการนำขยะกลับมาใช้ใหม่ สามารถเกิดขึ้นได้ทุกเพศทุกวัย ไม่จำกัดอายุ 4) ด้านความยั่งยืน ชุมชนนาราชควาย ได้ดำเนินกิจกรรมจนนำไปสู่ความยั่งยืน เช่น การขยายภาคีสู่ชุมชนข้างเคียง สู่สถานศึกษา เป็นต้น การประกวดแข่งขันชนะเลิศระดับตำบล มีหน่วยงานต่าง ๆ เข้าศึกษาดูงาน ด้านการจัดการขยะ 5) ด้านชุมชน ชุมชนบ้านนาราชควายหมู่ที่ 11 เกิดความรัก ความสามัคคี หวงแหนสิ่งแวดล้อมของชุมชน สามารถแก้ปัญหาข้อร้องเรียนจากประชาชนในพื้นที่ 6) ด้านสิ่งแวดล้อม หลังจากมีการจัดการขยะแล้ว สิ่งแวดล้อมในบ้านเรือน ในชุมชน ย่อมมีความสะอาด ลดปัญหาด้านกลิ่นเหม็นเน่า ทัศนอุดจาด ลดปัญหาขยะล้นถัง เป็นต้น