การศึกษาและพัฒนาต้นแบบการลดปริมาณขยะอาหาร ภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน ในชุมชนวัดมหาธาตุ เขตเทศบาลเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม

บทคัดย่อ

โครงการศึกษาและพัฒนาต้นแบบการลดปริมาณขยะอาหารภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน ในชุมชนวัดมหาธาตุ เขตเทศบาลเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม มีวัตถุประสงค์ (1) ศึกษาและพัฒนาต้นแบบการลดปริมาณขยะอาหารภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน ในชุมชนวัดมหาธาตุ เขตเทศบาลเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม (2) ถ่ายทอดความรู้ความเข้าใจรูปแบบการลดปริมาณขยะอาหารให้แก่บุคลากรของเทศบาลเมืองนครพนมและผู้เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดกระบวนการทำงานเชิงบูรณาการภายใต้แนวคิดเดียวกันคือเศรษฐกิจหมุนเวียนสู่ความยั่งยืน โดยกำหนดกรอบ 3 ประเด็นหลัก คือ (1) การลดปริมาณขยะอาหารที่จะต้องนำไปกำจัดกับขยะทั่วไป (2) การนำขยะอาหารมาแปรรูปให้เกิดประโยชน์และมีมูลค่าภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน และ(3) การลดผลกระทบสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะกลิ่นเหม็นเน่าของขยะประเภทอาหาร ซึ่งได้ดำเนินการตามหลักแนวคิดปิรามิดลำดับขั้นของการบริหารจัดการห่วงโซ่อาหารเพื่อลดปริมาณขยะอาหาร ดังนี้ (1) การป้องกัน (2) การบริจาค (3) การนำมาผลิตเพื่อใช้ใหม่ (4) การกำจัดเพื่อนำพลังงานมาใช้ใหม่ (5) การกำจัด เป็นต้น นอกจากนี้ยังขับเคลื่อนโครงการด้วยการใช้มาตรการทางสังคม โดยส่งเสริมทุกภาคส่วนมีส่วนร่วมในการจัดการขยะอาหารภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน เพื่อให้ได้มาตรการทางสังคมที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ชุมชนวัดมหาธาตุคือ ข้อตกลงทางด้านมาตรการทางสังคมร่วมกัน นั่นเอง ผลลัพธ์ที่ได้จากการดำเนินกิจกรรมเพื่อลดปริมาณขยะอาหารที่จะต้องนำไปกำจัดกับขยะทั่วไป ด้วยการส่งเสริมการแยกตั้งแต่ต้นทาง และรวบรวมเพื่อเป็นอาหารสัตว์ให้เกษตรกร พบว่าแต่ละกลุ่มเป้าหมายในพื้นที่มีความพร้อมในการเริ่มเข้าร่วมโครงการแตกต่างกัน ส่งผลต่ออัตราการเกิดขยะอาหารของแต่ละกลุ่มดังนี้ (1) กลุ่มครัวเรือน/ ชุมชน ก่อนดำเนินโครงการมีจำนวน 0.94 กิโลกรัมต่อวันต่อครัวเรือน หลังเข้าร่วมโครงการ อัตราการเกิดขยะอาหารของกลุ่มครัวเรือน/ ชุมชน ลดลงเหลือ จำนวน 0.38 กิโลกรัมต่อวันต่อครัวเรือน คิดเป็นอัตราร้อยละที่ลดลงเท่ากับ ร้อยละ 60 และปริมาณขยะอาหารที่ถูกรวบรวมนำไปใช้ประโยชน์ทางด้านอาหารสัตว์ ณ จุดรวบรวมขยะอาหารของชุมชนที่แหล่งกำเนิดต้นทาง ในช่วงระยะเวลา 10 เดือน มีจำนวน 3,600.70 กิโลกรัม หรือเฉลี่ยเท่ากับ 360.07 กิโลกรัมต่อเดือน (2) อัตราการเกิดขยะอาหารของกลุ่มผู้ประกอบการ ร้านค้า ร้านอาหาร ก่อนดำเนินโครงการ มีจำนวน 3.60 กิโลกรัมต่อวันต่อร้านค้า หลังเข้าร่วมโครงการ อัตราการเกิดขยะอาหารของกลุ่มผู้ประกอบการลดลงเหลือ จำนวน 2.35 กิโลกรัมต่อวันต่อร้านค้า คิดเป็นอัตราร้อยละที่ลดลง เท่ากับ ร้อยละ 34 และปริมาณขยะอาหารที่ถูกรวบรวมนำไปใช้ประโยชน์ทางด้านอาหารสัตว์ ณ ร้านค้าที่เข้าร่วมโครงการ ในช่วงระยะเวลา 7 เดือน มีจำนวน 1,923.40 กิโลกรัม หรือเฉลี่ยเท่ากับ 274.77 กิโลกรัมต่อเดือน (3) อัตราการเกิดขยะอาหารของกลุ่มผู้ปลูกผักริมโขง ก่อนดำเนินโครงการมีจำนวน 10 กิโลกรัมต่อวันต่อแปลง หลังเข้าร่วมโครงการ อัตราการเกิดขยะอาหารของกลุ่มผู้ปลูกผักลดลงเหลือ จำนวน 7.36 กิโลกรัมต่อวันต่อแปลง คิดเป็นอัตราร้อยละที่ลดลง เท่ากับร้อยละ 26.50 และปริมาณขยะเศษผักที่รวบรวมนำไปใช้ประโยชน์ด้านการผลิตดินอินทรีย์ใช้เองในแปลงกลุ่มผู้ปลูกผักริมโขง ในเดือนกุมภาพันธ์เพียงเดือนเดียวมีทั้งหมด จำนวน 117.70 กิโลกรัม (4) อัตราการเกิดขยะอาหารของพื้นที่วัดมหาธาตุ ก่อนดำเนินโครงการมีจำนวน 8 กิโลกรัมต่อวัน หลังเข้าร่วมโครงการ อัตราการเกิดขยะอาหารพื้นที่วัดมหาธาตุลดลงเหลือ จำนวน 6.02 กิโลกรัมต่อวัน คิดเป็นอัตราร้อยละที่ลดลง เท่ากับ ร้อยละ 24.75 และปริมาณขยะอาหารที่ถูกรวบรวมนำไปใช้ประโยชน์ทางด้านอาหารสัตว์ ในช่วงระยะเวลา 10 เดือน มีจำนวน 974.5 กิโลกรัม หรือเฉลี่ยเท่ากับ 97.45 กิโลกรัมต่อเดือน (5) อัตราการเกิดขยะอาหารที่ปะปนไปกับขยะประเภทอื่น ณ หลุมฝังกลบ ก่อนดำเนินโครงการมีจำนวน 600 กิโลกรัมต่อวัน หลังเข้าร่วมโครงการ อัตราการเกิดขยะอาหารที่ปะปนไปกับขยะประเภทอื่น ณ หลุมฝังกลบ จำนวน 135 กิโลกรัมต่อวัน คิดเป็นอัตราร้อยละที่ลดลง เท่ากับ ร้อยละ 77.50 เนื่องจากชุมชนวัดมหาธาตุเป็นชุมชนเมืองจึงมีประชากรแฝงในพื้นที่ทำให้ยากในการเข้าร่วมโครงการแยกขยะอาหารตั้งแต่ต้นทาง จึงไม่สามารถแยกขยะอาหารที่ปะปนไปกับขยะประเภทอื่นไปใช้ประโยชน์ต่อได้ ร้อยละ 100 ดังนั้นเทศบาลเมืองนครพนมจึงจัดการกับขยะที่เหลือด้วยวิธีการนำไปฝังกลบ ณ หลุมฝังกลบต่อไป (6) สำหรับปริมาณอาหารส่วนเกินที่เกิดขึ้นในพื้นที่วัดมหาธาตุก่อนดำเนินโครงการ มีเฉลี่ยเท่ากับ 1.5 กิโลกรัมต่อวัน และหลังดำเนินโครงการปริมาณขยะอาหารลดลง มีเฉลี่ยเท่ากับ 0.75 กิโลกรัมต่อวัน แสดงว่าปริมาณอาหารส่วนเกินที่เกิดขึ้นลดลงคิดเป็นร้อยละ 50 และมีปริมาณอาหารส่วนเกินที่ถูกรวบรวมบริจาคให้คนในชุมชนและนักท่องเที่ยวในช่วงระยะเวลา 10 เดือน จำนวน 101.1 กิโลกรัม จากความร่วมมือของโครงการและสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จังหวัดนครพนม พบว่าปริมาณขยะอาหารที่ถูกนำไปใช้ประโยชน์เพื่ออาหารสัตว์ช่วงระยะเวลา 9 เดือน (1 พฤษภาคม 2565 – 31 มกราคม 2566) จำนวนปริมาณขยะอาหารคือ 6,383 กิโลกรัม (6.38 ตัน) ซึ่งสามารถลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกเท่ากับ 3,245.06 กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า จากความพยายามของโครงการในการลดปริมาณขยะอาหารที่ปะปนไปกับขยะทั่วไป ด้วยการเพิ่มมูลค่าจากขยะอาหารไปสู่อาหารสัตว์ให้ผู้ใช้ประโยชน์นั้นประสบความสำเร็จในการลดปริมาณขยะอาหารที่สร้างขึ้นอย่างมาก และมีส่วนสนับสนุนความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อมโดยการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก คำสำคัญ: ต้นแบบ การลดปริมาณขยะอาหาร เศรษฐกิจหมุนเวียน ชุมชนวัดมหาธาตุ จังหวัดนครพนม

คำสำคัญ