การอนุรักษ์และสืบทอดงานช่างฝีมือพื้นบ้าน “ร้านม้า เมรุลอย” จากภูมิปัญญาท้องถิ่นจังหวัดตราด

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ความรู้งานช่างฝีมือพื้นบ้าน "ร้านม้า เมรุลอย" จากภูมิปัญญาท้องถิ่นจังหวัดตราด อนุรักษ์สืบทอดงานช่างฝีมือพื้นบ้านอย่างสร้างสรรค์ และเผยแพร่ ประชาสัมพันธ์ผลงานของภูมิปัญญาด้านงานช่างฝีมือพื้นบ้านให้เป็นที่รู้จัก โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคณภาพ การเลือกพื้นที่และผู้ให้ข้อมูลสำคัญในการศึกษาพิจารณาจากบุคคลที่มีความรู้ความสามารถด้านงานช่างฝีมือ พื้นบ้าน "ร้านม้า เมรุลอย" นายประโยชน์ เรืองศิลป์ ชาวตำบลหนองโสน อำเภอเมืองตราด จังหวัดตราด การรวบรวมข้อมูล ใช้เทคนิคการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกร่วมกับการสนทนากลุ่ม ตรวจสอบข้อมูลใช้การ ตรวจสอบแบบสามเส้า วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอผลการวิจัยในเชิงพรรณนา ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ ร้านม้า เมรุลอย เป็นงานช่างฝีมือและภูนีปัญญาพื้นบ้านของจังหวัดตราด มีความทันธ์ กับชีวิตความเป็นอยู่ ความเชื่อของสังคมและวัฒนธรรมท้องถิ่น เกิดจากการเรียนรู้ของคนในชุมชนสืบทอด ต่อ ๆ กันมา สะท้อนถึงภูมิปัญญาการใช้ฝีมือและความคิดสร้างสรรค์ แสดงให้เห็นถึงคุณค่าของเอกลักษณ์ ความเป็นไทย โดยการนำงานศิลปะของชาติมาใช้ในงานศิลปะของท้องถิ่นในพิธีกรรมอันเกี่ยวกับการตาย ขนาดของร้านม้า เมรุลอย รวมถึงลวดลายที่ใช้ประดับตกแต่ง เช่น หากเป็นบุคลสำคัญ ร้านม้า เมรุลอย จะมี จำนวนชั้นมาก หากเป็นสามัญชนทั่วไป ร้านม้า ก็จะมีจำนวนชั้นที่ลดหลั่นลงมา การออกแบบร้านม้า เมรุลอย นิยมออกแบบเป็นเรือนหลวง หรือปราสาท ประดับประดาด้วยลวดลายบัวคว่ำบัวหงาย และร้อยอบะมาลัย เพื่องอย่างงดงาม เพื่อจำลองวิมานทิพย์บนสรวงสวรรค์ตามจินตนาการและจักรวาลคติ สื่อให้เห็นว่าหากทำ ร้านม้า เมรุลอย ไว้ตั้งศพผู้ใด ผู้นั้นก็เปรียบเสมือนได้ขึ้นไปเสวยทิพยปราสาทบนสรวงสวรค์ หลุดพ้นจากทุกข์ ภัยทั้งปวง ปัจจุบันการใช้เมรุลอยเป็นที่เผาศพลดลงอย่างมาก เนื่องจากการเช่าเมรุลอยในแต่ละครั้ง มีค่าใช้จ่ายสูง ประกอบกับชาวบ้านหันไปให้ความนิยมในการใช้เมรปูนเป็นที่เผาศพเพราะสะดวกและราคาถูก กว่า แนวทางการอนุรักษ์ภูมิปัญญาร้านม้าเมรุลอยจึงควรมีการเสาะหาเยาวชนรุ่นหลังที่มีใจรักและสนใจ งานศิลปะ เพื่อการถ่ายทอดและอนุรักษ์ภูมิปัญญาให้คงอยู่สืบไป รวมถึงรวบรวมภาพงานศพในอดีตเพื่อศึกษา การทำร้านม้าเมรุลอยจากอดีตถึงปัจจุบัน ชุมชนมีการบูรณาการความร่วมมือจัดทำแหล่งเรียนรู้ร้านม้า เมรุลอย และควรมีการพัฒนารูปแบบเมรุลอยให้สามารถใช้ซ้ำได้ โดยผู้สนใจบริจาคปัจจัยตามกำลังศรัทธา การเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ผลงานของภูปัญญาด้านงานช่างฝีมือพื้นบ้าน "ร้านม้า เมรุลอย" ควรมีการ จัดทำคู่มือ ตำรา หลักสูตร เพื่อให้คนรุ่นหลังศึกษาเรียนรู้สามารถสืบทอดได้และเป็นช่างฝีมือในอนาคต ส่งเสริมชุมชนต้นแบบในการอนุรักษ์ เปิดพื้นที่การอนุรักษ์ มีการสาธิต จัดแสดง สร้างการรับรู้ให้คนในสังคม ส่งเสริมอาชีพช่างฝีมือ ประชาสัมพันธ์เผยแพร่รูปการทำร้านม้า เมรุลอย ส่งเสริมการจัดตั้งแหล่งเรียนรู้ร้านม้า เมรุลอย จังหวัดตราด และอาจมีร้านม้าเมรุลอยให้เช่าสำหรับญาติที่สนใจ

คำสำคัญ