การศึกษางานจักสานของกลุ่มชาติพันธุ์ไท-ลาว ในพื้นที่ลุ่มน้ำภาคกลางของประเทศไทย เพื่อออกแบบของตกแต่งบ้านร่วมสมัย : งานจักสานลาวโซ่ง

บทคัดย่อ

งานวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาลักษณะทางกายภาพและกระบวนการผลิตของงานจักสานลาวโซ่ง 2) วิเคราะห์เอกลักษณ์ของงานจักสานลาวโซ่งเพื่อประยุกต์ใช้ในการออกแบบผลิตภัณฑ์ของตกแต่งบ้าน 3) ออกแบบของตกแต่งบ้านร่วมสมัยจากงานจักสานชาวลาวโซ่ง 4) สรุปและสร้างแนวทางเพื่อส่งเสริมงานจักสานสู่การออกแบบอย่างสร้างสรรค์โดยการศึกษาครั้งนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ มีการด้าเนินการวิจัย 3 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาลักษณะทางกายภาพ และกระบวนการผลิตของงานจักสานชาวลาวโซ่ง ขั้นตอนที่ 2 วิเคราะห์ข้อมูลทางกายภาพของงานจักสานลาวโซ่งเพื่อประยุกต์ใช้ในการออกแบบผลิตภัณฑ์ของตกแต่งบ้าน ขั้นตอนที่ 3 ออกแบบผลิตภัณฑ์ของตกแต่งบ้านจากงานจักสานลาวโซ่ง ผลการวิจัยพบว่า 1. งานจักสานที่เอกลักษณ์และการคงอยู่ของลาวโซ่งคือ กะเหล็บ ขมุก และปานเผือนลักษณะทางกายภาพประกอบด้วย ส่วนก้น ส่วนกลางและส่วนปาก โดยมีการขึ้นโครงสร้าง 2 วิธี ได้แก่ 1) การขึ้นโครงสร้างแบบมีแม่แบบ 2) การขึ้นโครงสร้างรูปแบบอิสระ กระบวนการผลิตมี 3 ขั้นตอน 1) ขั้นตอนการเตรียมวัสดุ 2) ขั้นตอนการขึ้นโครงสร้างและจักสาน และ 3) ขั้นตอนการรักษาสภาพชิ้นงาน 2. ลักษณะทางกายภาพที่น่าสนใจน้าไปประยุกต์ใช้ในการออกแบบผลิตภัณฑ์ของตกแต่งบ้าน คือส่วนปาก ได้แก่ กระดูกงู หลังปลาช่อน (สันปลาช่อน) หวายเก้าเส้น พับขอบ และหวายมัดคู่ 3. จากความคิดเห็นของผู้เชียวชาญมีความพึงพอใจผลิตภัณฑ์แจกันแบบที่ 1 มากที่สุด (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.45) และความพึงพอใจผลิตภัณฑ์โคมไฟแบบที่ 1 มากที่สุด (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.15) 4. แนวทางหัตถอุตสาหรรมมีความเหมาะสมส้าหรับการปรับตัวของงานจักสานลาวโซ่งโดยใช้เทคนิคส่วนปากของงานจักสานร่วมกับวัสดุอื่น และแบ่งหน้าที่ในกระบวนการผลิตอย่างชัดเจน ข้อเสนอแนะ การใช้เซรามิคประกอบกับงานจักสานข้อดีคือสามารถควบคุมคุณภาพ ขนาด สีสัน ของ ผลิตภัณฑ์ได้รับหนึ่ง แต่ข้อเสียที่ส้าคัญคือชาวบ้านในท้องถิ่นไม่มีความรู้ความสามารถในงานเซรามิค เลย จึงจ้าเป็นต้องอาศัยช่างจากต่างถิ่นในการผลิต จึงน่าจะเน้นไปในงานไม้กลึง โดยเฉพาะไม้ตาล ซึ่ง เป็นผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่นและมีกลุ่มที่เข้มแข็ง ถือเป็นการสร้างสรรค์ผลงานของท้องถิ่นอย่างแท้จริง

คำสำคัญ