การพัฒนาผลิตภัณฑ์และการตลาดให้กับผ้าทอมือไทยทรงดำ บ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์โดยการออกแบบรูปทรงให้สอดคล้องกับอัตลักษณ์ไทยทรงดำบ้านท่าโล้ 2) เพื่อพัฒนาบรรจุภัณฑ์และผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มาจากผ้าทอมือไทยทรงดำ 3) เพื่อพัฒนาส่งเสริมด้านการตลาดของผลิตภัณฑ์ผ้าทอมือไทยทรงดำ ประชากรที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้ ได้แก่ สมาชิกวิสาหกิจชุมชนทอผ้าพื้นถิ่นบ้านท่าโล้ หมู่ที่ 5 ตำบลยางหย่อง อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี ผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับการออกแบบรูปทรงการตัดเย็บเกี่ยวกับผ้าทอพื้นเมือง ร้านค้าและผู้ประกอบการที่เกี่ยวกับผ้าทอมือ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ ร้านค้าและผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องกับผ้าทอมือจำนวน 30 คน ผู้เชี่ยวชาญ 3 คน สมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนทอผ้าพื้นถิ่นจำนวน 8 คน ซึ่งได้มาจากการกำหนดกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (Purposive sampling) มีกระบวนการในการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ่านทั้ง 5 ขั้นตอน ประกอบด้วย ขั้นตอนที่ 1 ศึกษางานวิจัยโดยการทบทวนวรรณกรรมจากข้อมูลทุติยภูมิ โดยศึกษา ค้นคว้าเอกสาร ตำรา บทความและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับผ้าทอพื้นถิ่น ขั้นตอนและแนวคิดการออกแบบผลิตภัณฑ์ต้นแบบ และข้อมูลปฐมภูมิ จากการลงพื้นที่สำรวจเพื่อระบุปัญหาจากชุมชน คือ วิสาหกิจชุมชนทอผ้าพื้นบ้านท่าโล้เพื่อสำรวจถึงปัญหาดังกล่าวโดยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interview) โดยการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม (Participant observation) และกำหนดเป้าหมายการออกแบบผลิตภัณฑ์และส่งเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนโดยการเข้าไปพูดคุยกับสมาชิกวิสาหกิจชุมชน ขั้นตอนที่ 2 ศึกษาแนวโน้มตลาดผู้บริโภคโดยการวัดพฤติกรรมผู้บริโภคเพื่อทำการวิเคราะห์ตลาดผู้บริโภค โดยใช้วิธีการเก็บแบบสอบถามจากผู้บริโภคเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ผ้าทอมือไทยทรงดำ โดยวิธีการสุ่มแบบโดยบังเอิญ (Accidental sampling) เนื่องจากจำนวนประชากรมีขนาดใหญ่และไม่ทราบจำนวนประชากรที่แน่นอนจึงใช้สูตรการคำนวณกลุ่มประชากรของ Cochran (1977) โดยกำหนดระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 95 และค่าความคลาดเคลื่อนร้อยละ 5 ซึ่งขนาดกลุ่มตัวอย่างเท่ากับ 384 คน ทั้งนี้ ผู้วิจัยได้เก็บแบบสอบถามกับกลุ่มตัวอย่างเป็นจำนวน 400 ชุด เพื่อให้เกิดความสะดวกต่อการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงสถิติของผู้บริโภคผลิตภัณฑ์ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลคือ ค่าเฉลี่ย ค่าร้อยละ ค่าความถี่ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ขั้นตอนที่ 3 แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ 1) การพัฒนาผลิตภัณฑ์โดยการออกแบบรูปทรงให้สอดคล้องกับอัตลักษณ์ของบ้านท่าโล้และ 2) การออกแบบบรรจุภัณฑ์สำหรับผ้าทอมือ ผ่านกระบวนการการสังเกตการณ์และการออกแบบร่าง (Observation and Sketch design) คณะผู้วิจัยใช้วิธีการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม (Participant observation) เพื่อศึกษาและสำรวจดูอัตลักษณ์ของผ้าทอมือ การทอผ้า เทคนิคการทอผ้า เนื้อผ้าที่ทอและสำรวจดูผลิตภัณฑ์จากผ้าทอมือพื้นถิ่นของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านท่าโล้ ตำบลยางหย่อง อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี ที่มีมาแต่เดิม และมีการตรวจสอบและให้ข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญจำนวน 3 ท่าน เพื่อประเมินความเหมาะสม ทั้งนี้ เพื่อจะได้นำมากำหนดแนวทางในการพัฒนาด้านรูปทรงผลิตภัณฑ์ใหม่และบรรจุภัณฑ์ใหม่ ขั้นตอนที่ 4 จัดทำคู่มือองค์ความรู้การพัฒนาผลิตภัณฑ์และการตลาดให้กับผ้าทอมือไทยทรงดำบ้านท่าโล้ จังหวัดเพชรบุรี และเพื่อให้ชุมชนนำความรู้จากการวิจัยมาใช้ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่และบรรจุภัณฑ์สำหรับประเภทผ้าทอพื้นเมืองและเป็นการรักษาและยังคงเอกลักษณ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่นไว้ ขั้นตอนที่ 5 การอบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาช่องทางการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ให้แก่ชุมชน พร้อมทั้งการใช้สื่อดิจิทัลเพื่อยกระดับและส่งเสริมการตลาดแก่ผลิตภัณฑ์ชุมชน เพื่อเป็นการนำความรู้ที่ได้จากการวิจัยในพื้นที่ดังกล่าวมอบให้แก่กลุ่มชุมชนผ้าทอบ้านท่าโล้และผู้ประกอบการผ้าทอมือ ตำบลยางหย่อง อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี มีผู้เข้าร่วมอบรมจำนวน 30 คน ณ องค์การบริหารส่วนตำบลยางหย่อง ผลการวิจัย พบว่า การพัฒนาผลิตภัณฑ์โดยการออกแบบรูปทรงให้สอดคล้องกับอัตลักษณ์ไทยทรงดำบ้านท่าโล้ ต้องสอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภคเพราะส่วนมากชอบซื้อใช้เองเพราะผลิตภัณฑ์มีความหลากหลายและมีความโดดเด่น ผลิตภัณฑ์ทีเอกลักษณ์เฉพาะตัว มีประโยชน์ในการใช้สอยและสะดวกในการพกพา ต้องมีความทันสมัยและมีคุณค่าทางวัฒนธรรม จากพฤติกรรมของผู้บริโภคจึงนำไปสู่การออกแบบรูปทรงให้สอดคล้องกับอัตลักษณ์ไทยทรงดำบ้านท่าโล้ และพัฒนาบรรจุภัณฑ์และผลิตภัณฑ์ที่มาจากผ้าทอมือไทยทรงดำผ่านแนวคิดนั้นเป็นการพัฒนาอัตลักษณ์ของชุมชนผ่านงานผ้าโดยเน้นการประยุกต์นำเศษผ้าทอมือขาวม้าพื้นเมืองโดยใช้วิธีการตัดต่อผ้าชิ้นเล็กๆหลายๆชิ้นซึ่งถูกเรียกว่า patchwork เป็นแนวคิดการนำเศษผ้ามาตัดเป็นชิ้นเล็กๆเป็นรูปทรงต่างๆ เช่น ทรงเรขาคณิต สามเหลี่ยม สี่เหลี่ยม ทรงขนมเปียกปูน ลวดลายสัตว์ แล้วขึ้นรูปทรงผลิตภัณฑ์ที่มาจากผ้าทอมือ ซึ่งผลิตภัณฑ์ประกอบด้วย แบบ 1 เสื้อขาวม้าคอบัว แบบ 2 เสื้อขาวม้าทรงสตรี แบบ 3 กางเกงขาวม้าสามส่วน แบบ 4 กระโปรงขาวม้า แบบ 5 กระเป๋าขาวม้าทรงย่ามลายใยแมงมุม แบบ 6 กระเป๋าสะพายขาวม้าหลากสีลายตัดต่อจากเศษผ้า แบบ 7 กระเป๋าสะพายทรงสี่เหลี่ยม แบบ 8 ชุดเสื้อกางเกงลายซิ่นแตงโม แบบ 9 ชุดผ้าถุงลายน้ำไหลสายฝน ผลิตภัณฑ์ใหม่เกิดจากการนำวัสดุประเภทผ้าทอมือ ผ้าขาวม้าลายพื้นเมือง ผ้าซิ่นลายแตงโม ผ้าซิ่นลายน้ำไหลสายฝน ซึ่งผ้าทั้ง 3 ประเภทมีความเป็นอัตลักษณ์ของของท้องถิ่นบ้านท่าโล้ เริ่มจากผ้าขาวม้าทอมือลายพื้นเมืองมีอัตลักษณ์เป็นลวดลายตารางหมากรุกมีทั้งตาใหญ่และตาเล็กทอตัดกันหรือวัยรุ่นมักเรียกว่าลายเต้าหู้ ผ้าซิ่นลายแตงโมจะมีลายสีขาวสองเส้นคาดเป็นลายลูกแตงโม และผ้าน้ำไหลสายฝนจะมีลวดลายเป็นสายน้ำไหลบนผ้า ซึ่งสามารถนำผ้าประเภทนี้มาสร้างมูลค่าเพิ่มโดยอาศัยแนวคิดการตัดต่อเศษผ้าจากวัสดุ จากแนวคิดนี้จึงทำให้ไม่เกิดเศษวัสดุเหลือใช้ส่งผลให้ชุมชนสามารถลดของเสียจากเศษผ้าและยังสามารถรักษาสิ่งแวดล้อมได้ ส่วนการพัฒนาบรรจุภัณฑ์ พบว่า การออกแบบเชิงกราฟิกและโครงสร้างวัสดุที่ใช้ วิธีการบรรจุสินค้า กรรมวิธีการผลิต การเก็บรักษาสินค้า การใช้รูปภาพ สัญลักษณ์ การกำหนดสีสัน การใช้ตัวอักษร นั้นสามารถดึงดูดความสนใจได้ง่ายต่อการตัดสินใจเลือกซื้อซึ่งเป็นหัวใจสำคัญขององค์ประกอบหลักในการผลิตบรรจุภัณฑ์สำหรับสินค้า ด้านส่งเสริมพัฒนาการตลาดนั้นมีการถ่ายทอดความรู้การใช้สื่อดิจิทัลเพื่อขยายช่องทางการจัดจำหน่ายสินค้าจากชุมชนเพื่อให้เกิดความสามารถในการแข่งขัน และมีสมาชิกชุมชนสามารถเข้าใจถึงวิธีการใช้งานแพลตฟอร์มออนไลน์ สามารถบริหารจัดการผลิตภัณฑ์หน้าร้านออนไลน์และวางจำหน่ายผลิตภัณฑ์ชุมชนได้ คำสำคัญ: การพัฒนาผลิตภัณฑ์ ออกแบบบรรจุภัณฑ์ ผ้าทอมือไทยทรงดำ บ้านท่าโล้

คำสำคัญ