การปรับปรุงการผลิตข้าวหอมด้วยระบบเกษตรอินทรีย์สำหรับพื้นที่ภาคกลางของประเทศไทย

บทคัดย่อ

ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตและค้ำข้าวรายสำคัญของโลก แต่ละปีผลิตข้าวสารได้มากกว่า 15.0 ล้น ตัน ในจำนวนนี้เป็นข้าวที่ผลิตด้วยระบบเกษตรอินทริย์ประมาณ 4,400 ตัน หรือ 0.000028% ของ ปริมาณข้าวสารที่ผลิตได้ทั้งห ารปลูกข้าวที่สำคัญมากของชาวนา คือ ปุ้ยเคมื โดย พื้นที่การปลูกข้าวในเขตซลประทานซึ่งส่ว วนใหญ่อยู่ในภาคกลางของประเ กคที่มีการปลูกข้าวตลอดทั้ง ปีทำให้ความอุคมสมบูรณ์ของดินต่ำ เกษ รกรจำเป็นต้องใช้ปุ้ยปริมาณ ากเพื่อรักษาระดับผลผลิต ไม่ให้ลดลง จึงได้ทำการทตลอ ของปัยคอกและน้ำหมักชิวภา พต่อการเจริญเติบโตและ ผลผลิตของข้าวโดยเฉพาะข้าวหอ อมทั้งที่ปลูกในดินเหนียว และ คินร่วนทราย โดยแบ่งการทดลอง พที่ใช้ในการทดล ออกเป็น 4 ชุด จำนวน 6 การทคลอง น้ำหมักชิวภา ลองผู้วิจัยผลิตด้วยความเข้มข้น 100%(*/*) จากอินทริย์วัตถุ 4 ชนิด ประกอบคิ้วย 1) เศอ-ไส้ปล1 2) เปลือก-หัวกุ้ง 3) ผักบุ้ง-ผักตบชวา และ 4) เปลือก-เนื้อสับปะรด ผลการตรวจวิเคราะห์ พบว่า น้ำหมักจากอินทรีย์วัตถุ 4 ชนิด มีปริมาณธาตุ อาหารพืชและความเป็นกรดด่าง (:H) แกต่างกัน โดยน้ำหมักจากเศษ-ไส้ปลา และเปลือก-หัวกุ้งมื คุณภาพสูงกว่าน้ำหมักจากเษพืช คือมีประมาณธาตุในโตรเจน 1.20 และ 1.05%(๗/ง) ฟอสฟอรัส 758.5 ppm และ 192.26 ppm และ pH เท่ากับ 5.91 และ 7.73 ตามลำดับ ขณะที่น้ำหมักผักบุ้ง-ผักตบชว และ เปลือก-เนื้อสับปะรด มีธาตุไนโดรเจน 0.13 และ 0.11 %(*/v) ฟอสฟอรัส 252.83 ppm และ 179.90 pm และ H เท่กับ 5.02 และ 3.70 คามลำดับ เมื่อนำน้ำหมักชีวภาพ ไปทดสอบร่วมกับการใช้ ปุยเคมีสูตรและอัตราที่ทางราชการแนะนำ [สูตร 16-20-0 (25 กก./ไร่) +46-0-0 (20 กก/ไร่)] สำหรับ การปลูกข้าวพันธุ์หอมสุพรรณบุรี และกข 10 ในดินเหนียว (ชุดดินบางกอก) ปลูกต่อเนื่องกัน 3 ฤดู ใน กระถางขนาดเส้นผ่าคูนย์กลาง 14 นิ้ว (การทคลองที่ 1) ผลการทคลองพบว่า การใช้น้ำหมักเคษ-ไส้ปลา และเปลือก-หัวกุ้ง อัตรา 1,000, 2,000 ลิตร/ไร่ ทำให้ข้าวพันรู้หอมสุพรรณ และกข 10 ให้ผลผลิตเฉลี่ย เท่ากับ 783.7, 1108.1 และ 728.3, 867.5 กก.ไร่ ตามลำตับ หรือ ประมาณ 87.8, 123.4 และ 81.1, 96.6% ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบกับการใช้ปุ้ยเคมิที่ ให้ผลผลิตเฉลี่ย 898.1 กก./ไร่ นอกจ งบว่า อาจใช้ าพทั้ง 4 ชนิดนี้ อัตรา 500 ลิตร/ไร่ ร่วมกับปุยเคมี 50% ของอัตราที่ทางราชการแนะนำ ทดแทนการใช้ปู้ยเคมืในอัตราที่ทางราชการแนะนำได้ การทคสอบผลของปุ้ยคอก (การทคลองที่ 2) พบว่า การใช้มูลไก่ 500, 1,000 และ 2,000 กก./ไร่ รองพื้นก่อนปลูกทำให้ข้าวเหนียวพันธุ์กข 10 ที่ปลูก ในดินเหนิยวให้ผลผลิต 571.6, 659.1 และ 7444 4 กก./ไร่ ตามลำดับหรือประมาณ 87.9, 101.5 และ 114.5% ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบกับการใช้ปุ้ยเคมี [สูตร 16-20-0 (25 กก./ไร่) + 46-0-0 (15 กก./ไร่)] ที่ให้ผลผลิต 650.1 กก./ไร่ ขณะที่การปลูกโดยไม่ใช้ปัยข้าวพันรักข 10 ให้ผลผลิต 338.8 กก.ไร่ การทคลองที่ 3 ศึกษาผลของมูลไก่และน้ำหมักเศษ-ไส้ปลา ต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของ ข้าวขาวคอกมะลิ 105 ปลูกบนดินทราย (ชุดดินมาบบอน) ในกระถางขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 14 นิ้ว โดย ก่อนการทคลองได้ตรวจวิเคราะห์ดิน พบว่า ดินที่ใช้ในการาคลองเป็นดินกรด H 4.09 มีอินทรีย์วัตถุ 0.64% โพแตสเซียม 27.11 ppm และ ฟอสฟอรัส 53.85 ppm ซึ่งต่ำ-ต่ำมาก ผลการทดลองพบว่า การใช้มูลไก่ 1,000 กก./ไร่ ร่วมกับน้ำหมักเศษ-ไส้ปลา 1,000 ลิตร/ไร่ และร่วมกับปุ๋ยเคมี 50% ของอัตราปกติ และการใช้น้ำหมักเศษ-ไส้ปลาอัตรา 2,000 ลิตร/ไร่ เป็นตำรับปุ๋ยที่ทำให้ข้าวขาวดอกมะลิ 105 ให้ผลผลิตสูงกว่าการใช้ปุ๋ยเคมีอัตราปกติ [สูตร 18-12-6+2.3S (30 กก./ไร่) + 46-0-0 (15 กก./ไร่)] อย่างมีนัยสำคัญ คือให้ผลผลิตเท่ากับ 624.9, 549.0 และ 409.5 กก./ไร่ ตามลำดับ ขณะที่ผลผลิตจากการไม่ใช้ปุ๋ยเท่ากับ 160.5 กก./ไร่ ส่วนการทดลองที่ 4 ศึกษาผลของมูลไก่ และน้ำหมักเศษ-ไส้ปลา ต่อการเจริญเติบโต และผลผลิตของข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 ปลูกเป็นข้าวไร่บนดินร่วนทรายชุดดินมาบบอน อาศัยน้ำฝนในฤดูฝนเป็นหลักมีการให้น้ำช่วยบ้างในกรณีที่ฝนทิ้งช่วงมากกว่า 1 สัปดาห์ ผลการทดลองพบว่า ผลผลิตของข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 ที่ได้จากการใช้ปุ๋ยตำรับต่างๆ อยู่ระหว่าง 136.8-298.6 กก./ไร่ ซึ่งต่ำมาก ทั้งที่ข้าวพันธุ์นี้มีศักยภาพในการให้ผลผลิต 650-774 กก./ไร่ ทั้งนี้เนื่องจากข้าวได้รับน้ำไม่เพียงพอถึงแม้จะมีการให้น้ำช่วยในกรณีที่ฝนทิ้งช่วงนานกว่า 1 สัปดาห์ แล้วก็ตาม เนื่องจากดินร่วนทรายเก็บอุ้มน้ำได้น้อย ดังนั้นเกษตรกรควรหลีกเลี่ยงการปลูกข้าวบนที่ดอน (upland) ดินร่วนทรายเนื่องจากข้าวเป็นพืชที่ต้องการน้ำเพื่อการเจริญเติบโต และสร้างผลผลิตมาก ผลการทดลองแสดงให้เห็นว่า น้ำหมักจากเศษ-ไส้ปลา น้ำหมักเปลือก-หัวกุ้ง มีคุณสมบัติและปริมาณธาตุอาหารพืชสูงกว่าน้ำหมักจากผักบุ้ง-ผักตบชวา และน้ำหมักจากเปลือก-เนื้อสับปะรด และพบว่า น้ำหมักเศษ-ไส้ปลา หรือน้ำหมักเปลือก-หัวกุ้ง อัตรา 1,000-2,000 ลิตร/ไร่ หรือ น้ำหมักจากอินทรีย์วัตถุทั้ง 4 ชนิดนี้ อัตรา 500 ลิตร/ไร่ ร่วมกับปุ๋ยเคมี 50% ของอัตราปกติ หรือมูลไก่อัตรา 500-1,000 กก./ไร่ ร่วมกับน้ำหมักเศษ-ไส้ปลา 500-1,000 ลิตร/ไร่ สามารถทดแทนการใช้ปุ๋ยเคมี หรือใช้ร่วมกับการใช้ปุ๋ยเคมีสำหรับการปลูกข้าวทั้งในสภาพดินเหนียว และดินร่วนทรายได้

คำสำคัญ