ความหลากหลายทางพันธุกรรมของไม้ยางนาบนเกาะดอนสวรรค์และบนแผ่นดินใหญ่ในจังหวัดสกลนครบนพื้นฐานของคลอโรพลาสต์และไมโครแซทเทลไลท์ดีเอนเอ

บทคัดย่อ

ความหลากหลายทางพันธุกรรม เป็นองค์ประกอบสำคัญในกระบวนการทางวิวัฒนาการ ซึ่งจำเป็นต่อการอยู่รอดของสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิด ยางนา (Dipterocarpus alatus Roxb. ex G. Don) เป็นพืชที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจ และนิเวศวิทยาอย่างมาก สามารถนำเนื้อไม้มาทำเป็นเฟอร์นิเจอร์แต่งบ้าน หรือใช้ประโยชน์จาก ชันยาง เรซิน เป็นต้น ยางนามีความหลากหลายทางพันธุกรรมที่มีความใกล้เคียงกัน ไม่สามารถแยกได้โดยใช้ลักษณะทางสัณฐานวิทยาได้อย่างชัดเจน และการใช้เครื่องหมายโมเลกุลเป็นวิธีหนึ่งที่แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์และความหลากหลายทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต ซึ่งในการศึกษาครั้งนี้ใช้เทคนิค SRAP (Sequence-Related Amplified Polymorphism) และไมโครแซทเทลไลท์ เพื่อหาความความสัมพันธ์ และความหลากหลายและทางพันธุกรรมของไม้ยางนาบนเกาะดอนสวรรค์เปรียบเทียบกับพื้นที่ป่าไม้ยางในชุมชนรอบ ๆ เกาะดอนสวรรค์ จังหวัดสกลนคร ซึ่งเก็บตัวอย่างได้ทั้งหมด 87 ตัวอย่าง การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมของประชากรไม้ยางนาบนพื้นฐาน SRAP โดยโปรแกรม Unweighted Pair Group Method with Arithmetic Mean (UPGMA) พบว่ามีค่าสัมประสิทธิ์ความเหมือน (similarity coefficient) อยู่ในช่วง -0.106 ถึง 0.837 และสามารถจัดกลุ่มไม้ยางนาออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ได้แก่ กลุ่มที่ 1 บ้านพาน อ.เมืองสกลนคร และบ้านน้อยจอมศรี อ.เมืองสกลนคร กลุ่มที่ 2 บ้านม่วงลาย อ.เมืองสกลนคร เกาะดอนสวรรค์ อ.โพนนาแก้ว และบ้านหนองลาด อ.กุสุมาลย์ กลุ่มที่ 3 แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มย่อย คือ กลุ่มย่อยที่ 1 ได้แก่ เต่างอย อ.เต่างอย และเกาะดอนสวรรค์ อ.โพนนาแก้ว กลุ่มย่อยที่ 2 ได้แก่ วัดป่าภูธรพิทักษ์ อ.เมืองสกลนคร บ้านพาน อ.เมืองสกลนคร และบ้านน้อยจอมศรี อ.เมืองสกลนคร กลุ่มย่อยที่ 3 คือ บ้านหนองลาด อ.กุสุมาลย์ และผลการวิเคราะห์ความหลากหลายทางพันธุกรรมของไม้ยางนาด้วยเครื่องหมายไมโครแซทเทลไลท์ พบว่า ค่าสังเกตเฮทเทอโรไซโกซิตี้ (Ho) ของประชากรไม้ยางนาบนเกาะดอนสวรรค์มีค่าเฉลี่ยของ Ho ต่ าที่สุด (0.163) ในขณะที่ประชากรเต่างอย มีค่าเฉลี่ย Ho สูงที่สุด (0.355) ส่วนค่าคาดหวังเฮทเทอโรไซโกซิตี้ (He) ของประชากรไม้ยางนาบ้านหนองลาด มีค่าเฉลี่ยต่ำที่สุด (0.637) ในขณะที่ประชากรม่วงลาย มีค่าเฉลี่ย He สูงที่สุด (0.800) และเมื่อวิเคราะห์ค่าสัมประสิทธิ์เลือดชิด (FIIS) พบว่า ทุกประชากรของไม้ยางนาให้ค่า FIIS เป็นบวก โดยพบค่าเฉลี่ย FIIS ต่ำสุดในประชากรบ้านเต่างอย (FIIS= 0.559, P = 0.001) ในขณะที่พบค่าเฉลี่ย FIIS สูงสุด (FIS=0.806, P = 0.001) ในประชากรเกาะดอนสวรรค์ (DS) จากการวิเคราะห์ค่า FIIS ที่มีค่าบวกสูง แสดงให้เห็นว่าประชากรไม้ยางนาทุกประชากรเกิดการผสมเลือดชิดภายในประชากร ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการลดลงของค่า Ho จากข้อมูลดังกล่าว ประชากรไม้ยางนาบนเกาะดอนสวรรค์ถูกประเมินให้อยู่ในสถานภาพเสี่ยงต่อการสูญเสียความหลากหลายทางพันธุกรรมดั้งเดิมบนพื้นฐานข้อมูลที่ได้จากการศึกษา เนื่องจากเป็นพื้นที่ที่มีน้ำล้อมรอบ และมีการผสมแบบเลือดชิดมากกว่าประชากรบนแผ่นดินใหญ่

คำสำคัญ