การวิเคราะห์ศักยภาพเพื่อหาแนวทางพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนบนฐานทรัพยากรในชุมชนบ้านหนองเลิง ต.หนองเม็ก อ.นาเชือก จ. มหาสารคาม

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ดังนี้1) เพื่อศึกษาสภาพเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของชุมชน2) เพื่อวิเคราะห์ศักยภาพทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของชุมชน และ 3) เพื่อให้ได้รูปแบบในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนบนพื้นฐานทรัพยากรของชุมชนบ้านหนองเลิง- อุปโป ตำบลหนองเม็ก อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม ประชากรที่ใช้ในการศึกษาคือผู้เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ชุมชน คณะผู้วิจัยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพโดยเก็บข้อมูลด้วยการสังเกต และการสัมภาษณ์จากผู้นำชุมชนและผู้ประกอบการกลุ่มเลี้ยงไหมวัยอ่อน และกลุ่มทอเสื่อ โดยกำหนดโครงสร้างของเครื่องมือศึกษาวิจัยไว้ดังนี้ 1) ประวัติและลักษณะการดำเนินงาน2) การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมของชุมชน และศักยภาพความเข้มแข็งของชุมชนและ 3) แนวทางในการแก้ปัญหาและพัฒนาชุมชนนอกจากนั้นผู้วิจัยนำเสนอสถานการณ์ปัจจุบันด้วยการวิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค รวมทั้งการสนทนากลุ่ม เพื่อหาแนวทางการแก้ปัญหาและพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน แล้วนำมาวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการใช้การวิเคราะห์เนื้อหาสาระ (Content analysis) และการวิเคราะห์เชิงบรรยาย (Descriptive analysis)ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มผลิตภัณฑ์ทั้งสองมีจุดแข็งที่ชุมชนเป็นเจ้าของกิจการ มีทรัพยากรในการสร้างผลผลิตมาจากชุมชน รวมทั้งมีการพึ่งพาตนเอง แต่ก็ยังมีจุดอ่อนในด้านการจัดการ ทำให้การดำเนินงานยังเป็นลักษณะเป็นกลุ่มกิจกรรมส่วนตัว ยังไม่มีการรวมกลุ่มกันที่เข้มแข็ง ไม่มีหลักการในการคำนวณต้นทุนการผลิตที่แท้จริงได้จึงส่งผลต่อการตั้งราคาขาย อีกทั้งยังไม่สามารถขยายตลาดได้เนื่องจากไม่มีช่องทางการจัดจำหน่าย ขาดการโฆษณาและการประชาสัมพันธ์ จากการศึกษาถึงจุดประสงค์ในการผลิตผลิตภัณฑ์ชุมชนของชาวบ้านในชุมชนบ้านหนองเลิง-อุปโป พบว่า เพื่อเป็นการนำวัตถุดิบในชุมชนมาทำให้เกิดมูลค่าเพิ่ม ใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ เป็นการประกอบอาชีพเสริม เพิ่มรายได้ เพื่อส่งเสริมความสามัคคีในชุมชน และเพื่อสืบทอดวัฒนธรรมประเพณีดั้งเดิมของชุมชน สำหรับการเสนอแนวทางการแก้ปัญหาและพัฒนาวิสาหกิจชุมชนให้สอดคล้องกับการวิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส อุปสรรค ที่ผ่านการวิเคราะห์จากคณะผู้วิจัยและจากชุมชนที่เป็นเจ้าของวิสาหกิจประกอบด้วยประเด็นในการพัฒนา และกระบวนการพัฒนา ดังต่อไปนี้ 1) การบริหารเครือข่ายกลุ่มผู้ผลิต 2) การสร้างเครือข่ายความร่วมมือขององค์กรเพื่อส่งเสริมวิสาหกิจชุมชน และ 3) การพัฒนาด้านการตลาด ผู้ผลิตจำเป็นต้องเปลี่ยนแนวคิดจากการผลิตนำการตลาด มาเป็นการตลาดนำการผลิต หน่วยงานภาครัฐจะต้องสนับสนุนในการจัดหาสถานที่เพื่อสนับสนุนการแสดงสินค้าของชุมชน รูปแบบการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนบนฐานทรัพยากร เพื่อทำให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนได้เรียนรู้ตนเองในด้านต่างๆ ได้แก่ การกำหนดทิศทางของวิสาหกิจชุมชน การวางแผนกสนดำเนินงาน การดำเนินงานด้านการตลาด การวิเคราะห์ผลการดำเนินงาน การบริหารสมาชิก เพื่อเป็นต้นแบบและแนวทางให้วิสาหกิจชุมชน และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการพัฒนาวิสาหกิจได้นำไปใช้มีดังนี้ 1. การพัฒนาชุมชนให้สามารถประกอบอาชีพได้ด้วยการพัฒนาตัวเองนั้น ชุมชนต้องสามารถวิเคราะห์ศักยภาพของตนเอง และมีความพยายามในการนำทรัพยากรในชุมชนมาใช้ให้เกิดประโยชน์ โดยสมาชิกในชุมชนต้องสามารถทำการวิเคราะห์ จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส อุปสรรค ของชุมชนตนเอง เพื่อให้เห็นถึงสภาพปัญหา อันจะนำไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ของตนโดยเน้นการพึ่งพาตนเอง 2. แนวทางในการแก้ปัญหาและพัฒนาสู่ความเข้มแข็งของชุมชน จะต้องเริ่มจากการการสร้างกลุ่มให้มีความเข้มแข็ง มีผู้นำที่มีความสามารถเป็นที่ยอมรับของชุมชน ควรดำเนินการเพื่อช่วยเหลือกันในลักษณะเครือข่ายมีการบริหารเครือข่าย การพัฒนาความสัมพันธ์ของเครือข่าย เพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกันของสมาชิกในกลุ่มทั้งในเชิงสังคม และเชิงธุรกิจ และสร้างความเข้มแข็งในการดำเนินงาน เพื่อสร้างอำนาจต่อรองด้านต่างๆ อีกทั้งยังต้องได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐในการสร้างเครือข่ายวิสาหกิจชุมชน และสร้างตลาดในท้องถิ่น อันจะส่งผลดีต่อการสร้างรายได้ของชุมชนท้องถิ่น เกิดความมั่นคงในอาชีพ ทำให้คนในชุมชนสามารถพัฒนาคุณภาพชีวิตของครอบครัวให้ดีขึ้น ซึ่งการสร้างรายได้ดังกล่าวก่อให้เกิดแหล่งอาหารที่สำคัญของชุมชนจากฐานทรัพยากรที่ชุมชนมีอยู่

คำสำคัญ