รูปแบบการจัดการป่าชุมชนเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหาร กรณีศึกษา ป่าชุมชนดอนแฮด ตำบลหนองเม็ก อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อเพื่อศึกษาสภาพปัญหาป่าชุมชนดอนแฮด ตำบลหนองเม็ก อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม 2) เพื่อค้นหารูปแบบการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษาป่าชุมชนดอนแฮด ตำบลหนองเม็ก อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม และ 3) เพื่อยืนยันรูปแบบการจัดการป่าชุมชน กรณีศึกษาป่าชุมชนดอนแฮด ตำบลหนองเม็ก อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) แบบการมีส่วนร่วมของชุมชน (Action Research) ซึ่งได้แบ่งการศึกษาวิจัยออกเป็น 3 ระยะ ตามวัตถุประสงค์ที่วางเอาไว้โดยมีกลุ่มเป้าหมายทั้ง 3 ระยะรวมกันจำนวนทั้งสิ้น 123 คน ได้แก่ ระยะที่ 1 กลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้บริหารท้องถิ่น บุคลากร ผู้นำชุมชน ประชาชน และผู้ที่เกี่ยวข้อง โดยการจัดประชุมกลุ่มย่อย (Group Meeting) จำนวน 38 คน และการสัมภาษณ์ (Interview) แบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 20 คน รวมทั้งสิ้น จำนวน 58 คน ระยะที่ 2 กลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้บริหารท้องถิ่น บุคลากร ผู้นำชุมชน ประชาชน และผู้ที่เกี่ยวข้อง โดยการประชุมกลุ่มย่อย (Group Meeting) จำนวน 30 คน การระดมสมอง (Brainstorming) จำนวน 20 คน และการสัมภาษณ์แบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 20 คน รวมทั้งสิ้น จำนวน 70 คน และระยะที่ 3 กลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้เชี่ยวชาญ ผู้ทรงคุณวุฒิ อาจารย์ นักวิชาการ นักวิจัย จำนวน 10 คน และผู้นำชุมชน ประชาชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 20 คน รวมทั้งสิ้น จำนวน 30 คน ผลการศึกษาวิจัยพบว่า ได้รูปแบบฯ จำนวน 4 องค์ประกอบหลัก และ 19 องค์ประกอบย่อย คือ 1. การจัดตั้งคณะกรรมการเครือข่ายอย่างเป็นระบบ ได้แก่ 1) มีการกำหนดโครงการของคณะกรรมการ 2) มีการกำหนดอำนาจหน้าที่กำกับไว้ 3) มีตัวแทนคณะกรรมการที่มาจากทุกภาคส่วน 4) มีสำนักงาน/ศูนย์ปฏิบัติการ 5) มีหลักเกณฑ์ การคัดเลือก/การแต่งตั้ง/การเลือกตั้ง อย่างเป็นระบบ 6) ประชาชนในชุมชนมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอน 2. การจัดทำแนวกั้นเขตแดนผื่นป่า ได้แก่ 1) การขุดลอกโดยรอบผื่นป่า 2) การสร้างคันดินหรือคูดินโดยรอบผื่นป่า 3) การล้อมรั้วลวดเหล็กหนามโดยรอบผื่นป่า 4) การปักเสา (ปักเป็นระยะ) เป็นแนวโดยรอบผื่นป่า 3. การจัดกิจกรรมการมีส่วนร่วมอนุรักษ์ผื่นป่าอย่างยั่งยืน ได้แก่ 1) การจัดกิจกรรมมอบถวายเป็นป่าองค์ราชินี 2) การจัดกิจกรรมการบวชป่า 3) การจัดกิจกรรมปลูกป่าเฉลิมพระเกียรติ 4) การจัดกิจกรรมทำทะเบียนป่า (ทะเบียนต้นไม้) 5) การจัดกิจกรรมปลูกสร้างต้นกล้าชุมชน และ 4. การสร้างนวัตกรรมทางความคิดให้เป็นรูปธรรม ได้แก่ 1) การสร้างธรรมนูญชุมชน 2) การสร้างกฎ ระเบียบ ข้อบังคับ ประกาศ 3) การสร้างข้อบัญญัติให้บรรจุในไว้แผนพัฒนาของ อบต.หนองเม็ก 4) การสร้างแหล่งเรียนรู้ชุมชนแบบมีชีวิต