ผลของการฉีดพ่นปุ๋ยสังกะสีทางใบต่อผลผลิตและความเข้มข้นธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าวพันธุ์ไทย

บทคัดย่อ

ประชากรโลกเป็นจานวนมากป่วยเป็นโรคขาดธาตุสังกะสีโดยเฉพาะในกลุ่มผู้บริโภคข้าวเป็นอาหารหลัก เนื่องจากข้าวมีปริมาณธาตุสังกะสีต่ำกว่าธัญพืชอื่น ๆ ที่เป็นอาหารหลัก การเพิ่มปริมาณธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าวโดยการพ่นสังกะสีทางใบ น่าจะเป็นแนวทางในการเพิ่มความเข้มข้นของธาตุสังกะสีในเมล็ดซึ่งจะส่งผลให้ปริมาณการขาดธาตุสังกะสีในประชากรลดลงได้ การทดลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลของการพ่นสังกะสีทางใบต่อผลผลิตและการสะสมธาตุสังกะสีในส่วนต่างๆ ของเมล็ดข้าวในข้าวพันธุ์ต่าง ๆ โดยวางแผนการทดลองแบบ 2?4 factorial in RCB ทวน 4 ซ้ำ ที่แปลงทดลองภาควิชาพืชไร่ คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ตั้งแต่เดือนมิถุนายน – พฤศจิกายน 2556 โดยปลูกข้าว 4 พันธุ์คือ กข 21 ชัยนาท 1 ขาวโป่งไคร้ และน้ำรู ในสภาพนาสวนมีน้าขังตลอดระยะเวลาการเจริญเติบโตจนถึงเก็บเกี่ยว พ่นสังกะสีทางใบ 2 ระดับ คือ 0 (พ่นด้วยน้ากลั่น) และ 0.5% ZnSO4.7H2O โดยพ่น 2 ครั้ง ที่ระยะตั้งท้องและดอกบาน เก็บเกี่ยวผลผลิตของข้าวและแยกตัวอย่างที่จะวิเคราะห์ธาตุสังกะสี โดยนาส่วนของข้าวเปลือก ข้าวกล้อง ข้าวขาว เปลือก รำข้าวหัก ส่วนหลังเมล็ด ส่วนท้องเมล็ด คัพภะ ใบธง และต้นข้าว มาวิเคราะห์ปริมาณธาตุสังกะสี พบว่าการพ่นธาตุสังกะสีทางใบ ไม่มีผลต่อผลผลิตเมล็ดของข้าวทุกพันธุ์เมื่อเปรียบเทียบกับการไม่พ่นธาตุสังกะสี แต่พบว่าการพ่นธาตุสังกะสีทางใบมีผลทำให้จำนวนหน่อต่อกอลดลงในข้าวพันธุ์น้ารู และทำให้จำนวนรวงต่อกอลดลงในพันธุ์ขาวโป่งไคร้และน้ำรู ซึ่งการลดลงนี้น่าจะไปมีผลในการเพิ่มผลผลิตตัวอื่น ๆ เนื่องจากผลผลิตเมล็ดไม่แตกต่างกัน แต่การพ่นธาตุสังกะสีทางใบมีผลต่อการสะสมธาตุสังกะสีในทุกส่วนของเมล็ดและต้นข้าวแตกต่างกันระหว่างข้าวแต่ละพันธุ์ ในข้าวเปลือกทุกพันธุ์ พบว่ามีความเข้มข้นของธาตุสังกะสีสูงขึ้นจากเดิม 50-70 % ยกเว้นพันธุ์ขาวโป่งไคร้ที่ไม่พบความแตกต่าง เมื่อแยกส่วนของเมล็ดข้าวกล้องออกมาเป็นส่วนของ dorsal ventral และ embryo พบว่าการพ่นธาตุสังกะสีทางใบทำให้ความเข้มข้นของธาตุสังกะสีเพิ่มขึ้นทั้งส่วนของ dorsal ventral และ embryo ของเมล็ดข้าว ซึ่งการเพิ่มขึ้นของธาตุสังกะสีในแต่ละส่วนของเมล็ดข้าว มีผลทำให้ความเข้มข้นของธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าวกล้องเพิ่มขึ้น ดังจะเห็นได้จากความสัมพันธ์เชิงบวกของความเข้มข้นธาตุสังกะสีในส่วนของ dorsal ventral และ embryo กับความเข้มข้นธาตุสังกะสีทั้งเมล็ดข้าวกล้อง และเมื่อขัดสีเป็นข้าวสารและแยกส่วนของเมล็ดอกมาเป็นส่วนของ dorsal และ ventral ก็พบว่าการพ่นสังกะสีทางใบทำให้ความเข้มข้นของธาตุสังกะสีในส่วนของ dorsal และ ventral ของข้าวสารเพิ่มขึ้นเช่นกัน โดยการเพิ่มขึ้นมีผลทำให้ความเข้มข้นของธาตุสังกะสีในข้าวสารทั้งเมล็ดเพิ่มขึ้นสังเกตได้จากความสัมพันธ์เชิงบวกระหว่าง ความเข้มข้นธาตุสังกะสีในส่วนของ dorsal และ ventral กับความเข้มข้นของธาตุสังกะสีในข้าวสารขาว โดยเฉพาะในส่วนของ dorsal ที่พบว่ามีธาตุสังกะสีเพิ่มขึ้นในสัดส่วนที่มากกว่า ventral นอกจากนี้การพ่นธาตุสังกะสีทางใบยังมีผลให้ความเข้มข้นธาตุสังกะสีในข้าวหักของข้าวพันธุ์ชัยนาท 1 และ กข 21 เพิ่มขึ้นมากกว่า 50% เปรียบเทียบกับการไม่พ่นสังกะสีทางใบ ในขณะที่พันธุ์ ขาวโปร่งไคร้และน้ำรูเพิ่มขึ้นในสัดส่วนที่น้อยกว่าหรือไม่เพิ่มขึ้น นอกจากส่วนของเมล็ดยังพบว่าการพ่นธาตุสังกะสีทางใบทำให้ความเข้นของสังกะสีเพิ่มขึ้นในใบธงและในส่วนต้นของข้าวทุกพันธุ์ในสัดส่วนที่แตกต่างกัน โดยพบว่าในพันธุ์ กข 21 และ ชัยนาท 1 ซึ่งเป็นพันธุ์ปรับปรุงมีสัดส่วนการเพิ่มขึ้นของความเข้มข้นธาตุสังกะสีมากกว่าพันธุ์ความเข้มข้นของธาตุสังกะสีเพิ่มขึ้นอย่างมากในพันธุ์ ขาวโปร่งไคร้และน้ำรู ซึ่งเป็นพันธุ์พื้นเมือง ซึ่งความแตกต่างระหว่างพันธุ์ดังกล่าวน่าจะเป็นการตอบสนองต่อปุ๋ยสังกะสีที่พ่นทางใบแตกต่างกัน ดังนั้นการพ่นธาตุสังกะสีทางใบสามารถเพิ่มความเข้นข้นของธาตุสังกะสีในส่วนต่าง ๆ เมล็ดข้าวได้ในสัดส่วนที่แตกต่างกันในข้าวแต่ละพันธุ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของ dorsal ทั้งในข้าวกล้องและข้าวขาวที่มีผลต่อการเพิ่มขึ้นของความเข้มข้นธาตุสังกกะสีในเมล็ดเป็นอย่างมาก ซึ่งความรู้และความเข้าใจจากผลการทดลองนี้จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการคัดเลือกพันธุ์เพื่อการปรับปรุงพันธุ์ให้มีธาตุสังกะสีสูงรวมทั้งการคัดเลือกพันธุ์เพื่อการจัดการในระหว่างการปลูกข้าวและหลังการเก็บเกี่ยวที่จะช่วยเพิ่มปริมาณความเข้มข้นธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าวเพื่อความเป็นประโยชน์ต่อผู้บริโภค

คำสำคัญ