การพัฒนาผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพและเครื่องสำอางจากผักพื้นบ้าน

บทคัดย่อ

การศึกษาในโครงการนี้มี 2 ส่วน คือ การศึกษาองค์ประกอบทางเคมี และฤทธิ์ทางชีวภาพของน้้ามันหอมระเหยจากพืชสกุล Elsholtzia และการพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องส้าอางจากสารสกัดผักปู่ย่า การศึกษาพืชสกุล Elsholtzia มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ประกอบทางเคมีและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และฤทธิ์ต้านเอนไซม์ไทโรสิเนส จากพืชสกุล Elsholtzia ที่มีการเพาะปลูกจ้านวน 4 ชนิด ได้แก่ ผักเนียมป่า ผักม่วงดอย ผักเลือน และผักม่วง น้าส่วนเหนือดินของพืชแต่ละชนิดมากลั่นน้้ามันหอมระเหยด้วยวิธีการกลั่นด้วยน้้า ค่าเฉลี่ยของร้อยละน้้ามันหอมระเหยที่ให้ค่าสูงสุดคือน้้ามันหอมระเหยของผักม่วง (3.73 % v/w)จากนั้นน้าน้้ามันหอมระเหยมาศึกษาคุณภาพทางกายภาพเคมีได้แก่ ค่าความหนาแน่นสัมพัทธ์ ค่าดัชนีหักเห ค่าการเบี่ยงเบนแสง ค่าความเข้ากันได้กับเอธานอล การหาปริมาณน้้ามันหอมระเหย และการหาปริมาณน้้า โดยอ้างอิงวิธีการตาม International Standards Organization และ Thai Herbal Pharmacopoeia จากนั้นตรวจสอบชนิดองค์ประกอบเคมีด้วย GC-MS โดยแปลผลเทียบ library และหาค่า Kovat retention index (KI) เทียบสารอัลเคนมาตรฐาน (C8-C20) เพื่อเป็นการยืนยันชนิดของสาร พบว่ารูปแบบองค์ประกอบทางเคมีของน้้ามันหอมระเหยทั้ง 4 ชนิดมีความคล้ายคลึงกัน โดยมีสารกลุ่มหลักเป็นกลุ่ม monoterpenes ผลการศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ โดยวิธี DPPH และ ABTS พบว่าน้้ามันหอมระเหยของผักม่วงให้ฤทธิ์ที่ดีที่สุด (IC50 = 6.94, 1.23 mg/ml ตามล้าดับ) ผลการทดสอบฤทธิ์ต้านเอนไซม์ไทโรสิเนส พบว่า น้้ามันหอมระเหยจากผักเนียมป่าให้ฤทธิ์ที่ดีที่สุด (IC50 = 3.24 mg/ml) จากผลการศึกษานี้ น้้ามันหอมระเหยของผักม่วงและผักเนียมป่าน่าสนใจที่จะน้าไปเป็นส่วนประกอบในต้ารับเครื่องส้าอางในการศึกษาต่อไป การพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องส้าอางจากผักพื้นบ้านในปีนี้ คัดเลือกผักปู่ย่ามาเป็นวัตถุดิบในการพัฒนา ผักปู่ย่า มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Caesalpinia mimosoides Lam. เป็นไม้พุ่ม มีหนามหนาแน่นในทุกส่วนของพืช พบมากในทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนืองของประเทศไทย มีการศึกษาก่อนหน้าพบว่าสารสกัดผักปู่ย่ามีคุณสมบัติเป็น moderate antioxidant และมีปริมาณของ tannin และ phenolics สูง การศึกษานี้มีวัตุประสงค์เพื่อศึกษาฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดผักปู่ย่าที่ท้าการสกัดแยก เพื่อให้ได้ส่วนสกัดที่มีฤทธิ์ในการต้านอนุมูลอิสระที่ดีที่สุด ในการสกัดผักปู่ย่าสกัดด้วยวิธีการสกัดต่อเนื่องด้วย soxhlet’s apparatus และใช้ตัวท้าละลาย 95 % ethanol เป็นตัวท้าละลาย และมีการสกัดแยกด้วยสารละลายที่มีความเป็นขั้วที่แตกต่างกันด้วย partition technique สารสกัดแต่ละส่วนน้ามาทดสอบฤทธิ์ต้านออกซิเดชันด้วยวิธี DPPH radical scavenging และ Lipid peroxidation inhibitory activity และท้าการทดสอบหาปริมาณของสารประกอบฟีนอลิก และปริมาณของสารประกอบฟลาโวนอยด์ ผลการศึกษาพบว่าส่วนสกัด aqueous ethanol จะให้ปริมาณของสารประกอบฟีนอลิกและฟลาโวนอยด์ในปริมาณที่สูง และยังให้ฤทธิ์ในการต้านออกซิเดชันที่ดีอีกด้วย ในการพัฒนาต้ารับจึงได้ท้าการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากสารสกัดผักปู่ย่า 2 รูปแบบคือผลิตภัณฑ์ครีมและเจล โดยได้เลือกสารส้าคัญในการออกฤทธิ์เป็น chlorophyll removal fraction ในความเข้มข้น 0.3 % เนื่องจากมีสีที่ไม่เข้มและยังคงให้ฤทธิ์ที่ดี โดยการพัฒนาต้ารับได้ท้าการเลือกต้ารับที่เหมาะสม และมีความคงตัวสูงเมื่อท้าการทดสอบความคงสภาพแบบเร่ง

คำสำคัญ