การติดตามประเมินผลการรักษาโรคด้วยการแพทย์แผนไทย

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่องการติดตามประเมินผลการรักษาโรคด้วยการแพทย์แผนไทยมีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามประเมินผลหลังการรักษาโรค/อาการของกลุ่มผู้ป่วยอาสาสมัครในคลินิกการแพทย์แผนไทยเครือข่ายของวิทยาลัยการแพทย์พื้นบ้านและการแพทย์ทางเลือก ว่าภายหลังการรักษาแล้วนั้น ผู้ป่วยหายจากอาการเป็นระยะเวลานานเพียงใด มีเหตุปัจจัยอะไรบ้างที่ส่งผลต่อระยะเวลาการหาย/ไม่หายจากอาการภายหลังการรักษาเสร็จสิ้น ทั้งนี้โดยการติดตามประเมินผลในกลุ่มผู้ป่วยอาสาสมัครหลังจากการเข้ารับการรักษาในคลินิกการแพทย์แผนไทยเครือข่ายของวิทยาลัยการแพทย์ฯ ที่ครอบคลุมการรักษากลุ่มโรคเฉพาะทาง ประกอบด้วย โรคอัมพฤกษ์-อัมพาต อาการไหล่ติด อาการสะบักจม อาการคอตกหมอน อาการนิ้วล็อก โรคข้อเข่าติด โรคกระเพาะอาหารอักเสบ โรคริดสีดวงทวารหนัก และอาการลมผิดเดือน โดยการคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงเลือก (purposive sampling) ภายใต้เงื่อนไขคือ 1) มีข้อมูลพื้นฐานของผู้ป่วยครบถ้วนจากการรวบรวมจากแบบบันทึกผู้ป่วยที่เข้ารับบริการ (OPD card) ในคลินิกการแพทย์แผนไทยเครือข่ายของวิทยาลัยการแพทย์ฯ 2) มีผลการรักษาที่แพทย์แผนไทยตัดสินว่าหาย/มีการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นจากโรค/อาการที่เข้ารับการรักษา 3) สามารถติดต่อได้และยินยอมเข้าร่วมการติดตามประเมินผลหลังเข้ารับการรักษาจนอาการหาย รวมจำนวนที่สามารถติดตามประเมินผลได้ทั้งหมด 117 ราย โดยการลงชุมชนเพื่อสัมภาษณ์เจาะลึกเป็นรายบุคคล ผลการศึกษาพบว่าในกลุ่มตัวอย่างจาก 9 โรค/อาการ ที่เป็นโรคเฉพาะทางที่คลินิกการแพทย์แผนไทยให้การรักษาภายใต้สิทธิ์ของอาจารย์แพทย์แผนไทยนั้น สามารถแบ่งได้เป็น 3 กลุ่ม คือ 1) กลุ่มที่รักษาแล้วหายเป็นปกติ 2) กลุ่มที่รักษาแล้วหายช่วงระยะเวลาหนึ่งแล้วกลับมาเป็นซ้ำ 3) กลุ่มที่รักษาแล้วไม่หาย โดยแต่ละโรค/อาการจะมีช่วงระยะเวลาของการหายจากโรคภายหลังการรักษาแตกต่างกัน และยังขึ้นกับปัจจัยสนับสนุนในเรื่องของการปฏิบัติตัวด้วย ซึ่งในกลุ่มที่รักษาแล้วหายเป็นปกติ สรุปได้ดังนี้ 1) โรคอัมพฤกษ์-อัมพาต ผู้ป่วยจะสามารถช่วยเหลือตนเองได้และใช้ชีวิตประจำวันตามปกติ ครอบคลุมระยะเวลาอย่างน้อย 1 ปี 2 เดือน 2) โรคข้อเข่าติด ผู้ป่วยจะมีอาการหายเป็นปกติ ครอบคลุมระยะเวลากว่า 1 ปี 9 เดือน 3) อาการไหล่ติด ผู้ป่วยจะมีอาการหายเป็นปกติ ครอบคลุมระยะเวลากว่า 4 ปี 4) อาการสะบักจม ผู้ป่วยจะมีอาการหายเป็นปกติ ครอบคลุมระยะเวลากว่า 1 ปี 8 เดือน 5) อาการคอตกหมอน ผู้ป่วยจะมีอาการหายเป็นปกติ ครอบคลุมระยะเวลากว่า 1 ปี 3 เดือน 6) อาการนิ้วล็อก ผู้ป่วยจะมีอาการหายเป็นปกติ ครอบคลุมระยะเวลากว่า 2 ปี 2 เดือน 7) โรคกระเพาะอาการอักเสบ ผู้ป่วยจะมีอาการหายเป็นปกติ ครอบคลุมระยะเวลากว่า 2 ปี 5 เดือน 8) โรคริดสีดวงทวารหนัก ผู้ป่วยจะมีอาการหายเป็นปกติ ครอบคลุมระยะเวลากว่า 2 ปี 7 เดือน 9) โรคลมผิดเดือน ผู้ป่วยจะมีอาการหายเป็นปกติ ครอบคลุมระยะเวลากว่า 8 เดือน ทั้งนี้เงื่อนไขปัจจัยที่ส่งผลให้หลังการรักษาแล้วไม่มีอาการกลับมาเป็นซ้ำคือผู้ป่วยต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงที่จะทำให้โรค/อาการกลับมาเป็นซ้ำ ส่วนในกรณีของกลุ่มที่รักษาหายแต่กลับมาเป็นซ้ำ พบว่าเป็นกลุ่มที่หลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงได้ในระยะเวลาหนึ่ง แล้วจำเป็นต้องกลับไปทำพฤติกรรมเดิมซ้ำๆ จึงเป็นเหตุให้มีอาการกลับมาเป็นซ้ำ ส่วนกลุ่มที่ภายหลังการรักษาแล้วโรค/อาการกลับมาเป็นซ้ำเลยนั้น เนื่องมาจากหลังยุติการรักษาแล้ว ผู้ป่วยกลับไปปฏิบัติตัวตามเดิมก่อนที่จะเข้ารับการรักษา จึงเป็นเหตุให้โรค/อาการเดิมกลับมาเป็นซ้ำในทันที ข้อสรุปจากการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ พบว่ากลุ่มโรค/อาการที่แพทย์แผนไทยสามารถรักษาได้เป็นกลุ่มโรคที่มีความเสี่ยงจากพฤติกรรมเป็นสำคัญ โดยสาเหตุของโรค/อาการดังกล่าว มาจากการทำพฤติกรรมที่เสี่ยงเป็นประจำสม่ำเสมอ จนเกิดโรค/อาการขึ้น ดังนั้นเมื่อมาทำการรักษาด้วยการแพทย์แผนไทยและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด ก็จะทำให้มีอาการหายจากโรค/อาการ อย่างไรก็ตาม เมื่อติดตามประเมินผลหลังการรักษาทำให้ทราบว่าช่วงระยะเวลาของการหายจากโรค/อาการแต่ละโรค/อาการแตกต่างกัน โดยที่ผู้ป่วยต้องปฏิบัติตัวตามคำแนะนำของแพทย์อย่างสม่ำเสมอ และหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงที่จะทำให้โรค/อาการเดิมกลับมาเป็นซ้ำก่อนเวลา

คำสำคัญ