รูปแบบการบริหารจัดการผลิตภัณฑ์ผ้าไหมลายสันกำแพงต่อการ จดทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ของชุมชนสันกำแพง อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

ชื่อเรื่อง กลยุทธ์การบริหารผลิตภัณฑ์ผ้าไหมลายสันกำแพง เพื่อพัฒนาสู่การคุ้มครองเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ ชื่อผู้วิจัย เพียงตะวัน พลอาจ ภาควิชาบริหารธุรกิจ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฎ-เชียงใหม่ 202 ถนนช้างเผือก ตำบลช้างเผือก อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ 50300 โทรศัพท์ : 053-885824 โทรสาร: 053-885809 Email: piangtawan@yahoo.co.th บทคัดย่อ การวิจัยแบบบูรณาการเพื่อการพัฒนาและเพิ่มขีดความสามารถการกำหนดกลยุทธ์การบริหารผลิตภัณฑ์ผ้าไหมลายสันกำแพง เพื่อพัฒนาสู่การคุ้มครองเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นโครงการวิจัยและพัฒนาหนึ่งที่ใช้รูปแบบวิธีการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมของสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนกับนักวิชาการเป็นแบบวิธีสำคัญ โดยมีเป้าหมายพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการผลิตภัณฑ์ผ้าไหมลายสันกำแพงต่อสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ของชุมชนสันกำแพง ให้มีความพร้อมจนสามารถนำเสนอผลิตภัณฑ์สู่ตลาดที่กว้างออกไป ผลการวิจัยที่สำคัญ ได้ข้อมูลบริบทชุมชนด้านวัฒนธรรมการผลิตผ้าไหมลายสันกำแพง สันนิษฐานว่า อำเภอสันกำแพงเป็นแหล่งที่มีการทอผ้ามาแต่ครั้งอดีต ในชุมชนต่างๆ ในอำเภอสันกำแพง ล้วนมีฝีมือในการทอผ้าด้วยกี่พื้นเมือง สืบทอดกันมาตั้งแต่ครั้งบรรพบุรุษ สำหรับการทอผ้าไหมนั้นจากการสัมภาษณ์พบว่า ไม่เป็นที่นิยมในกลุ่มชาวบ้านโดยทั่วไป เนื่องจากเป็นเครื่องแสดงฐานะของคนชั้นสูง และแต่เดิมทอกันในราชสำนัก หรือในคุ้มต่างๆ มากกว่า โดยมีร้านขนาดใหญ่ที่มีชื่อเสียง มีจำนวน 3 ร้าน คือ ร้านชินวัตร ร้านเพียรกุศล และร้านพรหมชนะ ทั้งสามร้านตั้งอยู่ในบริเวณใกล้กัน รูปแบบและลวดลายของผ้าไหมที่ทอออกมาจึงไม่มีความแตกต่างกันมากนัก ผ้าที่ทอในสมัยนั้น ได้มีการทอผ้าไหมที่มีลวดลายเฉพาะคือ ลายโสร่งและลายตารางผ้าขาวม้า ในอดีตไม่ค่อยมีคนนิยมใช้ผ้าไหมมากนักเพราะว่าราคาแพง จุดเด่นของผ้าไหมสันกำแพงคือ ลวดลายเฉพาะของสันกำแพงซึ่งต่อมาได้มีการพัฒนามาเป็น “ลาย 7 วัน” ทำให้นิยมสวมใส่กันมากขึ้น ส่วนใหญ่ลูกค้าที่มาซื้อผ้าเป็นคนในท้องถิ่นและต่อมาก็มีคนต่างจังหวัดเดินทางมาซื้อกันมากขึ้น ต่อมาเมื่อบริษัทนำเที่ยวต่างๆ ทราบข่าว จึงมีการนำไปบรรจุเป็นโปรแกรมท่องเที่ยวว่าเที่ยวสันกำแพงชมทอผ้าไหม ผลการวิจัยด้านการกำหนดแนวทางกระบวนการพัฒนาผ้าไหมลายสันกำแพงเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ร่วมกับชุมชนสันกำแพง ดังนี้ 1. การพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าไหมลายสันกำแพง ผ้าไหมลายสันกำแพงเป็นจุดเด่นเพื่อกำหนดเป็นอัตลักษณ์ของชุมชนและส่งเสริมการพัฒนาในมิติด้านเศรษฐกิจ เป็นแนวทางในการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าให้ได้มาตรฐานเป็นสินค้าที่มีความเป็นเอกลักษณ์พิเศษ และเป็นสินค้าที่เกิดขึ้นในพื้นที่หนึ่งเท่านั้น ซึ่งมีความสอดคล้องกับภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมาในท้องถิ่นนำมาใช้ประโยชน์และสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์และเพิ่มมูลค่า ผ้าไหมลายสันกำแพงเป็นผ้าไหมที่ใช้ภูมิปัญญาของชุมชนที่มีความโดดเด่นและได้รับความสนใจจากตลาดเนื่องจากมีการออกแบบลวดลายที่โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ จึงมีความพยายามในการนำผ้าไหมลายสันกำแพงขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ 2. การดำเนินการกำหนดแนวทางการจัดทำสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ จากการประชุมเชิงปฏิบัติการส่งเสริมให้ความรู้เกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ให้แก่กลุ่มที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการขึ้นทะเบียนผ้าไหมลายสันกำแพงเป็นสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ในเรื่องระบบคุ้มครองสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์และประโยชน์ของชุมชนท้องถิ่น ขั้นตอนการเตรียมการขึ้นทะเบียนสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ และความเป็นไปได้และแนวทางการพัฒนาในการนำผ้าไหมลายสันกำแพงขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ชุมชนมีการกำหนดแนวทางพัฒนาตั้งแต่การเตรียมพื้นที่ปลูกต้นหม่อนเพื่อเลี้ยงตัวไหม การทำไยไหม การย้อมสี การทอผ้าตลอดจนการพัฒนาสินค้าที่ได้จากผ้าไหมลายสันกำแพง ซึ่งพบว่ายังมีกระบวนการที่ไม่พร้อมและต้องทำการพัฒนา ซึ่งยังคงต้องเรียนรู้วิธีการทอผ้าไหมและการคัดลายผ้าที่เป็นเอกลักษณ์ของผ้าไหมลายสันกำแพงต่อไป 3. การประเมินผลการพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าไหมสันกำแพงเพื่อกำหนดมาตรฐานผลิตภัณฑ์ การระดมความคิดในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าไหมสันกำแพงชุมชนได้พัฒนาตัวอย่างผลิตภัณฑ์ประเภทกระเป๋า ปลอกหมอนอิง และตุ๊กตา เป็นต้นแบบผลิตภัณฑ์ ได้สร้างตัวอย่างผลิตภัณฑ์ต้นแบบขึ้นมาเพื่อทำการเทียบเคียงกับผลิตภัณฑ์ประเภทเดียวกันที่ผ่านมาตรฐานชุมชน

คำสำคัญ