การศึกษาออกซิเรสเวอราทรอลในการลดอาการเสื่อมของระบบประสาทในโรคอัลไซเมอร์

บทคัดย่อ

ออกซิเรสเวอราทรอล (2,4,3?,5?-เตตราไฮดรอกซิสติลบีน) เป็นสารไฟโตอะเล็กซินที่พบในแก่นของต้นมะหาดในปริมาณสูง มีฤทธิ์ทางชีวภาพหลายอย?าง และเป็นสารหลักในยาถ?ายพยาธิ “ปวกหาด” ของไทยซึ่งเป็นผงแห้งที่เตรียมจากการสกัดแก่นมะหาดด้วยน้ำเดือด ปัจจุบันสารนี้ใช้เป็นสาร ช่วยให้ผิวขาวในผลิตภัณฑ์บํารุงผิวหลายชนิด นอกจากนี้ยังมีรายงานการวิจัยในหลอดทดลองว่าสารนี้อาจป้องกันโรคอัลไซเมอร์ได้ แผนงานวิจัยนี้ประกอบด้วยโครงการวิจัย 2 โครงการ ซึ่งมีวัตถุประสงค์ตามลําดับดังนี้ (1) พัฒนาวิธีวิเคราะห์สําหรับใช้ตรวจวัดปริมาณสารออกซิเรสเวอราทรอลในตัวอย่างพืชและผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง และ (2) ศึกษาออกซิเรสเวอราทรอลในการป้องกันโรคอัลไซเมอร์หรือสมองเสื่อมในสัตว์ทดลองโครงการแรก เป็นการพัฒนาวิธีวิเคราะห์ปริมาณสารออกซิเรสเวอราทรอลในตัวอย่างพืช และผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องโดยอาศัยหลักการของอีไลซา เริ่มจากการนําสารออกซิเรสเวอรทรอล มาเชื่อมต่อกับโปรตีนแอลบูมินจากซีรัมของวัวด้วยวิธีที่แตกต่างกัน 3 วิธี คือใช่ปฏิกริยาเคมีที่แตกต่างกัน 3 ปฏิกริยา ได้แก่คาร์โบดิอิมิเดชัน เพอร์ออกซิเดตออกซิเดชัน และปฏิกริยาแมนนิก ได้เป็นสารคอนจูเกตจํานวน 3 ชนิดที่เหมาะสมที่จะนําไปใช้เป็นอิมมูโนเจนสําหรับกระตุ้นการสร้างแอนติบอดีในสัตว์ทดลอง เมื่อนําสารคอนจูเกตชนิดแรกซึ่งได้จากปฏิกริยาคาร์โบดิอิมิเดชันไปฉีดให้สัตว์ทดลอง พบว่ามีการสร้างพอลิโคลนอลแอนติบอดีที่มีความจําเพาะต่อออกซิเรสเวอราทรอล เมื่อนําแอนติบอดีนี้ไปทดลองใช้วิเคราะห์ปริมาณสารออกซิเรสเวอราทรอลในแก่นต้นมะหาดและปวกหาด โดยวิธีอีไลซาแบบแข่งขันทางอ้อม พบว่ามีความแม่นยําและความเที่ยง อยู่ในเกณฑ์ซึ่งเป็นที่ยอมรับ แต่มีความไวต่ำกว่าวิธีวิเคราะห์แบบโครมาโทกราฟ์ของเหลวสมรรถนะสูง (เอชพีแอลซี) 1,000 เท่า ต่อมาได้นําสารคอนจูเกตทั้ง 3 ชนิดข้างต้นมาศึกษา นําสารแต่ละชนิดฉีดเข้าหนูทดลอง เพื่อผลิตแอนติบอดีโดยวิธีไฮบริโดมา ได้มอโนโคลนอลแอนติบอดีหลายโคลนตามสารคอนจูเกตที่ใช้จากการตรวจคัดคุณสมบัติต่างๆ พบว่าเฉพาะมอนอโคลนอลแอนติบอดีอันหนึ่งที่ได้ จากสารคอนจูเกตจากปฏิกริยาแมนนิกเท่านั้นที่มีความเหมาะสมที่จะนํามาศึกษาต่อ เมื่อนําแอนติบอดีนี้มาใช้พัฒนาวิธีวิเคราะห์อีไลซาแบบแข่งขันทางอ้อมสําหรับตรวจวัดปริมาณออกซิเรสเวอราทรอลในแก่นต้นมะหาดและปวกหาด พบว่าวิธีนี้มีความแม่นยําและความเที่ยงอยู่ในเกณฑ์ซึ่งเป็นที่ยอมรับ มีความไวในการตรวจวัดสูงกว่าวิธีเอชพีแอลซีงถึง 16 เท่ามีความจําเพาะต่อออกซิเรสเวอราทรอลค่อนข้างสูง เมื่อนําไปทดสอบ ไม่พบว่ามีปฏิกริยาจับกับสารอื่นที่มีโครงสร้างใกล้เคียงกับออกซิเรสเวอราทรอลทั้งสารในกลุ่มเฟลโวนอยด์และกลุ่มสติลบีน แต่พบว่าสามารถจับกับเรสเวอราทรอลในสัดส่วนร้อยละ 89.92 วิธีวิเคราะห์ที่พัฒนาขึ้นนี้จึงมีข้อจํากัด คือใช้ตรวจวิเคราะห์หาปริมาณออกซิเรสเวอราทรอลเฉพาะในตัวอย่างที่ไม่มีเรสเวอราทรอลปนอยู่ หรือมีเรสเวอราทรอลปนอยู่ในปริมาณที่น้อยมาก อย่างไรก็ตามวิธีวิเคราะห์นี้อาจนํามาประยุกต์ใช้เป็นเครื่องมือในการตรวจติดตามการกระจายตัวของออกซิเรสเวอราทรอลในอวัยวะภายในของสัตว์ทดลองโครงการที่สองเป็นการศึกษาฤทธิ์ของออกซิเรสเวอราทรอลในสัตว์ทดลองในการป้องกันพิษของเบตาอะมิลอยด์ซึ่งเป็นสารเพพไทด์ที่ก่อให้เกิดพยาธิสรีรวิทยาของโรคอัลไซเมอร์ โดยใช้แบบจําลองสระวงกต มอร์ริส ใช้หนูไอซีอาร์เป็นสัตว์ทดลอง แบ่งออกเป็น 8 กลุ่มๆละ 10 ตัว ประกอบด้วย กลุ่มปกติ กลุ่มควบคุมอีก 3 กลุ่มถัดไปได้รับสารออกซิเรสเวอราทรอลทางปากในรูปยาแขวนตะกอนในน้ำ ขนาด 90, 180 และ 360 ii มก/กก ต่อวัน และอีก 3 กลุ่มสุดท้ายได้รับสารออกซิเรสเวอราทรอลทางปากในรูปของระบบนําส้งยาที่เกิดไมโครอิมัลชันเอง (เอสเอ็มอีดีดีเอส) ขนาด 90, 180 และ 360 มก/กก ต่อวัน โดยให้ยา (ออกซิเรสเวอราทรอล) เป็นเวลา 7 วัน จึงฉีดสารละลายอะมิลอยด์เบตา 25-35 เข้าทางโพรงสมองหนู แล้วให้ยาต่ออีก 7 วัน หลังจากนั้นฝักหนูให้หาแท่นวัตถุที่ซ่อนอยู่ใต้น้ำเป็นเวลา 5 วัน แล?วทําการทดสอบ โดยบันทึกพฤติกรรมของหนู และเวลาในการค้นหาแท่นวัตถุ เมื่อสิ้นสุดการทดลอง เก็บเนื้อเยื่อส่วนฮิปโปแคมป์สมาศึกษาปฏิกริยาออกซิเดชันของไขมัน และตรวจดูการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อ ผลการทดลองชี้ว่าหนูกลุ่มที่ได้รับออกซิเรสเวอราทรอลที่อยู่ในรูปยาแขวนตะกอนในขนาด 360 มก/กก และหนูกลุ่มที่ได้รับออกซิเรสเวอราทรอลที่อยู่ในสูตรตํารับเอสเอ็มอีดีดีเอสทุกขนาดใช้เวลาในการหาแท่นวัตถุน้อยกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสําคัญ (พี< 0.05 – พี< 0.0001) การตรวจเนื้อเยื่อฮิปโปแคมป์สของสัตว์ทดลองพบว่า กลุ่มที่ได้รับออกซิเรสเวอราทรอลในสูตรตํารับทุกขนาด มีปฏิกริยาออกซิเดชันของไขมันลดลง (เหลือเป็นร้อยละ 64 – 74) เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสําคัญ (พี< 0.01 – พี< 0.05) แต่กลุ่มที่ได้รับออกซิเรสเวอราทรอลในรูปยาแขวนตะกอนทุกขนาด ปฏิกริยานี้ไม่ลดลง เมื่อตรวจดูลักษณะเนื้อเยื่อในฮิปโปแคมป์สด้วยการย้อมสีส่องตรวจด้วยกล้องจุลทัศน์พบว่าออกซิเรสเวอราทรอลในรูปยาแขวนตะกอนขนาด 90 และ 180 มก/กก ไม่สามารถปกป้องเซลล์ประสาทจากพิษของเบตาอะมิลอยด์ได้ ส่วนในกลุ่มที่ได้รับออกซิเรสเวอราทรอลในรูปยาแขวนตะกอนขนาด 360 มก/กก และในสูตรตํารับทุกขนาด สามารถลดการตายของเซลล์ ลงอย่างได้อย่างมีนัยสําคัญเทียบกับกลุ่มควบคุม (พี< 0.0001) ผลการทดลองทั้งหมดชี้ให้เห็นว่าออกซิเรสเวอราทรอลสามารถป้องกันพิษของเบตาอะมิลอยด์ได้จึงมีศักยภาพที่จะนํามาพัฒนาเพื่อใช้ป้องกันโรคอัลไซเมอร์ และนอกจากนี้ยังแสดงว่าสูตรตํารับแบบเอสเอ็มอีดีดีเอส ช่วยให้ออกซิเรสเวอราทรอลออกฤทธิ์ได้สูงขึ้น ทั้งนี้คาดว่าเป็นผลจากการที่สูตรตํารับ ช่วยให้ออกซิเรสเวอราทรอลมีชีวปริมาณมากขึ้นและสามารถซึมผ่านจากเลือดเข้าสู่สมองในปริมาณที่สูงขึ้น

คำสำคัญ