การประยุกต์ใช้แนวคิด Universal Design เพื่อกำหนดแนวทางการออกแบบสภาพแวดล้อมสำหรับที่พักอาศัยแบบรวมของผู้สูงอายุ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
ในประเทศไทยการศึกษาความเหมาะสมของสภาพแวดล้อมสำหรับที่พักอาศัยแบบรวมของผู้สูงอายุยังอยู่ในวงจำกัด ดังนั้นการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประยุกต์ใช้แนวคิดการออกแบบเพื่อคนทุกวัยในการศึกษาความเหมาะสมของการจัดสภาพแวดล้อมสำหรับที่พักอาศัยแบบรวมของผู้สูงอายุและกำหนดแนวทางการออกแบบที่พักอาศัยแบบรวมสำหรับผู้สูงอายุในประเทศไทย โดยทำการเก็บข้อมูลจากผู้สูงอายุที่พำนักอยู่ในศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุของรัฐ จำแนกตาม 4 ช่วงอายุ ได้แก่ 60-64 ปี, 65-69 ปี, 70-74 ปี และ 75 ปี ขึ้นไป จำนวน 106 คน ด้วยแบบทดสอบ 3 ประเภท ได้แก่ แบบทดสอบการใช้งานอุปกรณ์ แบบบันทึกการสังเกตพฤติกรรมการใช้งานอุปกรณ์และแบบสัมภาษณ์ด้านพฤติกรรมและความต้องการในการใช้พื้นที่และอุปกรณ์ ผลสำรวจการใช้งานอุปกรณ์ของผู้สูงอายุจำนวน 10 ชุดทดสอบ ได้แก่ ราวจับชนิดต่างๆ สุขภัณฑ์ในห้องน้ำ ก๊อกน้ำ สวิทซ์ไฟฟ้า ปลั๊กไฟฟ้า ลูกบิดประตู มือจับและกลอนประตู บันได ทางลาด พื้นภายในอาคารและพื้นภายนอกอาคาร สามารถสรุปได้ว่า ราวจับควรมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางไม่น้อยกว่า 4.5 เซนติเมตรและควรติดตั้งห่างจากผนังไม่น้อยกว่า 5 เซนติเมตรและมีความสูงจากจุดยึดไม่น้อยกว่า 12 เซนติเมตร โดยในห้องน้ำควรใช้ติดตั้งราวจับหลายด้านเพื่อช่วยในการทรงตัวของผู้สูงอายุ ด้านที่ติดผนังควรเลือกใช้ราวจับแนวนอนหรือราวจับรูปตัวแอล ด้านที่ไม่ติดผนังควรเป็นราวจับติดผนังแบบพับได้หรือแบบติดพื้นรูปตัวที สุขภัณฑ์ควรใช้สุขภัณฑ์ชนิดนั่งราบที่มีความสูงจากระดับพื้นระหว่าง 400 - 500 มิลลิเมตร ก๊อกน้ำควรเลือกใช้ก๊อกน้ำชนิดมีก้านโยกเนื่องจากสะดวกต่อการใช้งานและใช้แรงน้อย สวิทซ์ไฟฟ้าควรติดตั้งที่ความสูง 120 เซนติเมตรจากระดับพื้น ในขณะที่ปลั๊กไฟฟ้าควรติดตั้งที่ความสูง 90 เซนติเมตรจากระดับพื้น ลูกบิดประตู มือจับและกลอนประตูควรใช้ลูกบิดหรือลูกบิดแบบก้านโยก เนื่องจากใช้งานง่ายและใช้แรงในการปิด- เปิดน้อย ควรหลีกเลี่ยงการใช้มือจับและกลอนประตู บันไดควรมีความสูงของลูกตั้งประมาณ 13 เซนติเมตรและความยาวของลูกนอนไม่น้อยกว่า 45 เซ็นติเมตร เพื่อรองรับการใช้งานของผู้สูงอายุที่ใช้เครื่องช่วยเดิน ทางลาดควรมีอัตราส่วนของความลาดชันไม่น้อยกว่า 1: 12 พื้นภายในและภายนอกอาคารจะต้องใช้วัสุดที่มีพื้นผิวไม่ลื่น โดยผู้สูงอายุสามารถเดินหรือใช้รถเข็นได้สะดวก การสำรวจความต้องการในการใช้พื้นที่พบว่าผู้สูงอายุมีความต้องการพื้นที่ใช้สอยประมาณ 4 ตรม. ต่อคนสำหรับพื้นที่พักผ่อน สำหรับพื้นที่นอนควรมีขนาดไม่ต่ำกว่า 12 ตรม. ต่อคน ห้องน้ำควรมีที่ว่างภายในปราศจากสิ่งกีดขวางไม่น้อยกว่า 1.50x 1.50 เมตร เป็นต้น ทั้งนี้ผลการศึกษาสรุปได้ว่าหลัก 7 ประการของแนวคิดการออกแบบเพื่อคนทุกวัย สามารถนำมาประยุกต์ใช้เพื่อประเมินความเหมาะสมของสภาพแวดล้อมสำหรับที่อยู่แบบรวมของผู้สูงอายุและกำหนดแนวทางการออกแบบที่พักอาศัยแบบรวมสำหรับผู้สูงอายุได้อย่างเหมาะสม คำสำคัญ: ผู้สูงอายุ, ที่พักอาศัยแบบรวม, แนวคิดการออกแบบเพื่อคนทุกวัย