โครงการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการ การพัฒนาชุมชนเข้มแข็งพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืนภายใต้แนวคิดชุมชนน่าอยู่น่าสบายอย่างยั่งยืน(Eco-Village)
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โครงการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการ การพัฒนาชุมชนเข้มแข็งพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืนภายใต้แนวคิดชุมชนน่าอยู่น่าสบายอย่างยั่งยืน(Eco-Village) ประกอบด้วยสาระ 2 ส่วน ได้แก่ ส่วนที่ 1 การศึกษาและติดตามผลการดำเนินกระบวนการพัฒนาชุมชนตามตัวชี้วัดชุมชนเข้มแข็งพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืนของการเคหะแห่งชาติ ในชุมชนที่กำหนด และส่วนที่ 2 การศึกษาการพัฒนาชุมชนภายใต้แนวคิดชุมชนน่าอยู่น่าสบายอย่างยั่งยืน (Eco-Village) ในชุมชนที่กำหนดเพื่อให้เป็น Green Community ในด้านการบริหารจัดการของเสียในชุมชนและการเปลี่ยนขยะเป็นพลังงาน ภายใต้แนวคิด Eco-cycle Model คือลดปริมาณการใช้ (Reduce) การนำกลับมาใช้ใหม่ (Recycle) การนำมาใช้ซ้ำ (Reuse) ส่วนที่ 1 เกี่ยวกับการศึกษาและติดตามผลการดำเนินกระบวนการพัฒนาชุมชนตามตัวชี้วัดชุมชนเข้มแข็งพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน สรุปได้ว่า การศึกษาอันประกอบด้วยศึกษาข้อมูลทุติยภูมิ เช่น ยุทธศาสตร์ และแผนแม่บทการพัฒนาชุมชนของการเคหะแห่งชาติ การค้นคว้าแนวคิด/ทฤษฎี ตลอดจนนโยบาย แผนงานต่างๆที่เกี่ยวข้อง และศึกษาข้อมูลปฐมภูมิ ด้วยการลงพื้นที่ชุมชนกลุ่มตัวอย่าง จัดประชุมร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องพร้อมรับฟังความคิดเห็น ผลการประเมินพบว่าชุมชนต้นแบบทั้งระดับที่ 1 (ชุมชนเข้มแข็ง) จำนวน 60 ชุมชน และ ระดับที่ 2 (ชุมชนเข้มแข็งพึ่งพาตนเอง) จำนวน 20 ชุมชน ผ่านเกณฑ์การประเมินทั้งหมด ส่วนที่ 2 เกี่ยวกับการศึกษาการพัฒนาชุมชนภายใต้แนวคิดชุมชนน่าอยู่น่าสบายอย่างยั่งยืน (Eco-Village) ในชุมชนที่กำหนดเพื่อให้เป็น Green Community ในด้านการบริหารจัดการของเสียในชุมชนและการเปลี่ยนขยะเป็นพลังงาน ภายใต้แนวคิด Eco-cycle Model คือลดปริมาณการใช้ (Reduce) การนำกลับมาใช้ใหม่ (Recycle) การนำมาใช้ซ้ำ (Reuse) ในครั้งนี้ สรุปได้ว่า ปัจจัยแห่งความสำเร็จในการบริหารจัดการของเสีย(ทรัพยากร)ในชุมชน ประกอบด้วย ชุมชนต้องมีส่วนร่วมและมีความเห็นชอบ ได้แก่ การสร้างความเข้าใจ การประชุมหารือกำหนดกิจกรรมและกระบวนการของกิจกรรมโดยวิเคราะห์จากขยะ(ทรัพยากร) ในชุมชน และศักยภาพของชุมชน ที่สามารถนำมาสร้างโอกาสและดัดแปลงใช้ในชุมชน การนำชุมชนไปศึกษา ดูงาน ฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ และจัดกิจกรรม เพื่อเตรียมความพร้อมของชุมชน ให้มีศักยภาพสามารถดำเนินการบริหารจัดการได้ด้วยชุมชนเอง และเกิดความยั่งยืน การพิจารณาติดตั้งอุปกรณ์ และการบริหารจัดการของเสีย(ทรัพยากร) ที่เหมาะสม อาทิ เครื่องบดย่อยใบไม้ กิ่งไม้ เครื่องแยกกากไขมันพลังงานแสงอาทิตย์ และเตาก๊าซชีวมวล เป็นต้น และการเชื่อมโยงภาคีภายนอกบริหารจัดการของเสีย(ทรัพยากร)จากชุมชน เพื่อให้เกิดความรู้ และสำนึกด้านสิ่งแวดล้อมและการจัดการขยะในชุมชน และในบ้านของตนเอง เป็นการสร้างแนวร่วมภายในชุมชนให้กว้างต่อไปยิ่งขึ้นๆ สำหรับพื้นที่ศึกษาของโครงการ ได้แก่ โครงการบ้านเอื้ออาทร บึงกุ่ม เขตบึงกุ่ม กรุงเทพมหานคร พบว่า นวัตกรรมกรรมกระบวนการบริหารจัดการของเสีย(ทรัพยากร)ในชุมชน ที่เหมาะสมสำหรับชุมชนในเบื้องต้น เพื่อเป็นการจุดประกาย และนำร่องด้านการบริหารจัดการภายใต้แนวคิดชุมชนน่าอยู่น่าสบายอย่างยั่งยืน (Eco-Village) เพื่อให้เป็น Green Community ในด้านการบริหารจัดการของเสีย ภายใต้แนวคิด Eco-cycle Model คือลดปริมาณการใช้ (Reduce) การนำกลับมาใช้ใหม่ (Recycle) การนำมาใช้ซ้ำ (Reuse) ได้แก่ 1)การสร้างกลุ่มการคัดแยกขยะรีไซเคิล โดยได้มีการตั้งร้าน (Shop 0 สตางค์) เพื่อกิจกรรมขยะแลกของ และจะมีการเชื่อมโยงกับภาคีภายนอก อาทิ ผู้รับซื้อวัสดุรีไซเคิล เพื่อบริหารจัดการในลักษณะ Zero Inventory ทั้งของอุปโภค บริโภคสำหรับการแลก และวัสดุรีไซเคิล ที่รับแลก ทั้งนี้กลุ่มกิจกรรมได้ความอนุเคราะห์ สนับสนุนถังขยะสำหรับการแยกขยะรีไซเคิลจาก สำนักงานเขตบึงกุ่ม กรุงเทพมหานคร2)การสร้างกลุ่มการจัดการกากไขมันโดยใช้อุปกรณ์แยกกากไขมันพลังงานแสงอาทิตย์ซึ่งเป็นอุปกรณ์ต้นแบบจากการคิดค้นและผลิตอุปกรณ์จากศูนย์กสิกรรมธรรมชาติท่ามะขาม ตำบลท่ามะขาม อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี เพื่อใช้ในการแยกกากและไขมันที่เกิดจากครัวเรือน ผลผลิตที่ได้จะสามารถนำไปใช้เป็นปุ๋ย และบางส่วนที่เป็นไขมันนำไปสร้างรายได้ให้กับชุมชนได้ และ 3)การสร้างกลุ่มการจัดการขยะชีวมวล ที่มีอุปกรณ์เครื่องบดย่อยขยะที่เป็นกิ่งไม้ ใบไม้และเศษไม้ และเตาก๊าซชีวมวลต้นแบบที่ผลิตจากศูนย์กสิกรรมธรรมชาติท่ามะขาม ตำบลท่ามะขาม อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรีเช่นเดียวกันกับอุปกรณ์แยกกากไขมันพลังงานแสงอาทิตย์ ทั้งนี้ผลผลิตที่ได้จากเครื่องบดย่อยไม้ นำไปทำปุ๋ย หรือนำไปผสมกับไขมันที่ได้จากกิจกรรมการแยกกากไขมัน ทำเป็นเชื้อเพลิงสำหรับเตาก๊าซชีวมวลได้ หรือใช้กิ่งไม้ ใบไม้และเศษไม้ที่ย่อยแล้ว เป็นเชื้อเพลิงสำหรับเตาก๊าซชีวมวลได้โดยตรง ผลได้จากการดำเนินกิจกรรมตามโครงการศึกษาวิจัยฯดังกล่าวมานี้ ประเมินได้ว่าจะสามารถก่อให้เกิดรายได้เสริม และลดค่าใช้จ่ายในบ้าน สร้างบรรยากาศร่วมกันดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมในชุมชน เยาวชนมีกิจกรรมที่เกิดประโยชน์ต่อครอบครัว และสร้างสำนึกและความรู้ด้านสิ่งแวดล้อม ลดปริมาณขยะในชุมชน ซึ่งก็ช่วยลดสภาวะโลกร้อนไปด้วย อย่างไรก็ตาม การศึกษาครั้งนี้ เป็นเพียงจุดประกายให้กับชุมชนและเป็นจุดเริ่มต้น เส้นทางในการบริหารจัดการขยะ(ทรัพยากรที่มีคุณค่า)ในชุมชน การที่จะให้ชุมชนก้าวต่อไปอย่างยั่งยืน องค์กรที่มีส่วนในการดำเนินการและประสานงาน เช่น การเคหะแห่งชาติ ยังคงต้องติดตามประสานงาน ให้มีวิทยากรเข้าไปบรรยาย และให้ความรู้อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ชุมชนเข้าใจความสำคัญของการบริหารจัดการขยะ(ทรัพยากรที่มีคุณค่า) และผลักดันให้เกิดกิจกรรม หรือธุรกิจ จากทรัพยากรขยะต่างๆในชุมชน อย่างต่อเนื่องจนทำให้เรื่องของสิ่งแวดล้อม และการบริหารจัดการของเสียในชุมชนและการเปลี่ยนขยะเป็นพลังงาน ได้กลายเป็นจิตสำนึกของชุมชน ให้ประชาชนพร้อมทั้งครัวเรือนเข้ามามีส่วนร่วมในระบบจนดำเนินการเป็นธุรกิจที่ให้ผลประโยชน์ต่อผู้คนได้ ควรส่งเสริมให้มีการจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ในชุมชน และให้องค์กรทางการศึกษา มหาวิทยาลัย หรือโรงเรียน เข้ามามีส่วนร่วมในการเผยแพร่ความรู้เรื่องการจัดการขยะ(ทรัพยากร) ทั้งนี้เพื่อให้ง่ายต่อการเข้าถึงข้อมูล และความรู้เรื่องการจัดการขยะ(ทรัพยากร)ของประชาชนในชุมชน และลดช่องว่างระหว่างหน่วยงานภายนอกชุมชนและภายในชุมชน ทั้งนี้ยังเป็นการแลกเปลี่ยนความรู้ ระหว่างชุมชนและหน่วยงานทางการศึกษา และยังสามารถขยายผลไปยังชุมชนอื่นๆได้อีก