การศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิผลของสารสกัดขิงนึ่ง การประคบเต้านมด้วยสมุนไพรและยาหลอก ต่ออัตราการไหลของน้ำนม ปริมาณน้ำนมของมารดาหลังคลอดปกติ

บทคัดย่อ

บทนำ ในปัจจุบัน การดูแลมารดาหลังคลอดด้วยการแพทย์แผนไทยมีบทบาทสำคัญมากขึ้น สมุนไพรขิงและการประคบเต้านมสมุนไพรเป็นกิจกรรมด้านการแพทย์แผนไทยที่มีการใช้มากขึ้น หากแต่ยังขาดข้อมูลงานวิจัยทางคลินิกที่มากพอเพื่อพิสูจน์ประสิทธิผลและความปลอดภัย ขิง (Zingiber officinale Roscoe, Zingiberaceae) เป็นสมุนไพรรสเผ็ดร้อนที่ใช้กันมานานในการดูแลมารดาหลังคลอด การประคบเต้านมด้วยสมุนไพรสำหรับสตรีหลังคลอด เป็นการนำลูกประคบสดหรือแห้งมานึ่งร้อน แล้วนำไปประคบตามร่างกายเพื่อคลายกล้ามเนื้อ ลดอาการปวดเกร็ง โดยมีสาเหตุส่วนใหญ่มาจากช่วงตั้งครรภ์และขณะให้นมบุตร วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาประสิทธิผลในการเพิ่มอัตราการไหลของน้ำนมและปริมาณน้ำนมจากสารสกัดขิงนึ่ง เปรียบเทียบกับการประคบเต้านมด้วยสมุนไพร และยาหลอก ในหญิงหลังคลอดปกติครรภ์แรก วิธีการศึกษา การทดลองทางคลินิกแบบ randomized controlled trial กลุ่มตัวอย่างอายุระหว่าง 20–34 ปี จำนวนทั้งสิ้น 99 คน แบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม กลุ่มละ 33 คน ได้แก่ กลุ่มรับสารสกัดขิงนึ่ง กลุ่มรับยาหลอก กลุ่มรับการประคบเต้านมด้วยลูกประคบสมุนไพร กลุ่มที่รับสารสกัดขิงนึ่งหรือยาหลอก รับประทานครั้งละ 2 แคปซูล ครั้งแรกหลังคลอด 2–6 ชั่วโมง จากนั้นรับประทานหลังอาหารเช้า กลางวัน และเย็น วันละ 3 ครั้ง ต่อเนื่องเป็นเวลา 48 ชั่วโมงหลังคลอด กลุ่มประคบสมุนไพร แพทย์แผนไทยเป็นผู้ดำเนินการประคบ โดยใช้ลูกประคบสมุนไพรขนาด 250 กรัม ประคบครั้งละ 20 นาที เช้าและเย็น เป็นเวลา 2 วัน รวมทั้งหมด 4 ครั้ง มีการติดตามอาสาสมัครตั้งแต่ 2 ชั่วโมงแรกหลังคลอด และที่ 12, 24, 36 และ 48 ชั่วโมงหลังคลอด งานวิจัยนี้ได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรมของคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ การประเมินผล ใช้แบบประเมินอัตราการไหลของน้ำนม เก็บข้อมูลทุก 6 ชั่วโมง จนถึง 48 ชั่วโมงหลังคลอด และใช้วิธี test weight โดยชั่งน้ำหนักทารกก่อนและหลังดูดนม เก็บข้อมูลทุก 6 ชั่วโมง ตั้งแต่ 2 ชั่วโมงหลังคลอดถึง 48 ชั่วโมง ผลการศึกษา ผลการเปรียบเทียบระดับการไหลของน้ำนมเต้านมข้างขวาและข้างซ้าย ระหว่างกลุ่มที่ได้รับสารสกัดขิงนึ่ง ยาหลอก และการประคบสมุนไพร ก่อนเริ่มการทดลอง และหลังคลอดที่ 12, 36 และ 48 ชั่วโมง พบว่า ค่าคะแนนเฉลี่ยการไหลของน้ำนมทั้งเต้านมขวาและซ้ายในทั้ง 3 กลุ่ม ไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p > 0.05) อย่างไรก็ตาม มีค่าความแตกต่างของระดับการไหลของน้ำนมทั้งสองข้างของทั้ง 3 กลุ่มตั้งแต่ก่อนการทดลอง และหลังคลอดที่ 12, 24, 36 และ 48 ชั่วโมง โดยพบว่ากลุ่มที่รับสารสกัดขิงนึ่งมีคะแนนเฉลี่ยการไหลของน้ำนมสูงที่สุดในทุกช่วงเวลา โดยเฉพาะ ณ 48 ชั่วโมงหลังคลอด ดังนี้: เต้านมขวา: ขิงนึ่ง 1.27, สมุนไพร 1.03, ยาหลอก 0.88 เต้านมซ้าย: ขิงนึ่ง 1.24, สมุนไพร 1.11, ยาหลอก 1.09 นอกจากนี้ยังพบว่า อัตราการไหลของน้ำนมทั้งสองข้างในกลุ่มที่มี ธาตุเจ้าเรือนไฟ สูงกว่ากลุ่มธาตุเจ้าเรือนน้ำ ลม ดิน ทั้งก่อนการทดลอง และหลังคลอดทุกช่วงเวลา และในกลุ่มหญิงที่มีกลิ่นตัวหอมเผ็ด มีอัตราการไหลของน้ำนมมากกว่ากลุ่มอื่นตั้งแต่ก่อนทดลองจนถึง 48 ชั่วโมงหลังคลอด ด้านปริมาณน้ำนม กลุ่มรับสารสกัดขิงมีปริมาณมากที่สุด (4.20?11 มิลลิลิตร) เมื่อเทียบกับกลุ่มประคบสมุนไพร (3.8?8 มิลลิลิตร) และยาหลอก (2?5 มิลลิลิตร) แต่ไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p > 0.05) บทสรุป แคปซูลสารสกัดขิงนึ่งขนาด 600 มิลลิกรัมต่อวัน ช่วยเพิ่มอัตราการไหลของน้ำนมและเพิ่มปริมาณน้ำนมหลังคลอดได้ โดยไม่พบอาการไม่พึงประสงค์

คำสำคัญ