การพัฒนากลไกการตอบแทนคุณสิ่งแวดล้อมสำหรับการทำไร่หมุนเวียนแบบไม่เผาในภาคเหนือของประเทศไทย

บทคัดย่อ

การท าไร่หมุนเวียนของชนเผ่าลัวะ และปกาเกอะญอ เป็นวัฒนธรรมดั้งเดิมที่มีมานานเพื่อการผลิต ข้าวเพื่อการยังชีพของเกษตรกรบนพื้นที่สูงของประเทศไทย ในการท าไร่หมุนเวียนแบบเลื่อนลอยมีการทิ้ง ร้างไร่และการเพาะปลูกข้าว ซึ่งขั้นตอนต่างๆเหล่านี้ ก่อให้เกิดการกักเก็บคาร์บอนและการปลดปล่อยก๊าซ คาร์บอนไดอ๊อกไซด์ออกสู่บรรยากาศ ในการวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินการกักเก็บคาร์บอนในไร่ ทิ้งร้างอายุ 6 ปี และประเมินคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของข้าวเปลือก โดยอาศัยหลักการประเมินคาร์บอนฟุตพ ริ้นท์ของผลิตภัณฑ์ โดยก าหนดหน่วยการท างาน คือ ข้าวเปลือก 1 กิโลกรัม เพื่อประเมินก๊าซเรือนกระจก ตลอดวัฏจักรชีวิตการผลิตข้าวเปลือกในในพื้นที่สูงของประเทศไทย โดยมีขอบเขตของการศึกษาครอบคลุม ตั้งแต่การปลูกจนถึงการเก็บเกี่ยวข้าวเปลือก ผลการวิจัยพบว่า ในสังคมไม้ยืนต้นในไร่ทิ้งร้างหมุนเวียนอายุ 6 ปีก่อนเพาะปลูกข้าวนั้น ความ หลากหลายของชนิดพันธุ์ต้นไม้ของทั้งสองชนเผ่ามีความคล้ายคลึงกัน โดยชนเผ่าลัวะมีค่าเท่ากับ 2.76 และ ชนเผ่าปกาเกอะญอ เท่ากับ 2.96 มีความสม่ าเสมอในการกระจายตัวของพันธุ์ไม้เท่ากับ 0.78 (ชนเผ่าลัวะ) และ 0.75 (ชนเผ่าปกาเกอะญอ) และต้นไม้ในไร่ทิ้งร้างอายุ 6 ปีของชนเผ่าลัวะสามารถเก็บกัก คาร์บอนไดออกไซด์ได้ถึง 7.34 ตันคาร์บอนต่อเฮกตาร์ และชนเผ่าปกาเกอะญอเก็บกักคาร์บอนได้ประมาณ 16.94 ตันคาร์บอนต่อเฮกตาร์ ผลการประเมินคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของผลิตภัฑณ์ข้าวเปลือกของชนเผ่าลัวะ และชนเผ่า ปกาเกอะญอ พบว่ามีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมด 0.271 และ 0.199 กิโลกรัมคาร์บอน เทียบเท่าต่อกิโลกรัมข้าวเปลือก โดยกระบวนการที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากที่สุด ในชนเผ่าลัวะ คือ ขั้นตอนการใช้สารเคมี โดยคิดเป็นร้อยละ 36.56 และขั้นตอนผลิตปุ๋ยของชนเผ่าปกาเกอะญอ คิดเป็นร้อย ละ 34.84 ดังนั้น แนวทางการลดก๊าซเรือนกระจกของการผลิตข้าวไร่หมุนเวียนในชนเผ่าลัวะ และปกา เกอะญอในภาคเหนือ ควรมีการจัดการด้านการดูแลการเพาะปลูก และหาแนวทางลดการใช้สารเคมีและ ปุ๋ยเคมีในกระบวนการเพาะปลูกข้าว เพื่อเป็นการจัดการในเชิงบวก และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้น ให้ได้เป็นที่ยอมรับในการช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้น และสามารถเข้าสู่การพัฒนากลไกลการตอบแทน ทางสิ่งแวดล้อมต่อไป

คำสำคัญ