โครงการวิจัยและพัฒนาระบบเฝ้าระวังคุณภาพน้ำฝนจากการปฏิบัติการฝนหลวง

บทคัดย่อ

นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2512 ที่ได้มีปฏิบัติการฝนหลวงเกิดขึ้น ภารกิจการทำฝนหลวงเพื่อบรรเทาปัญหาความแห้งแล้ง การขาดแคลนน้ำและป้องกันภัยพิบัติได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ของกรมฝนหลวงและการบินเกษตรมาอย่างต่อเนื่อง ยังให้เกิดประโยชน์ในวงกว้างต่อประชาชนทั้งในภาคเกษตรกรรม ชุมชน และอุตสาหกรรม การทำฝนหลวงมีการใช้สารเคมีในบรรยากาศเพื่อกระตุ้นให้เกิดสภาวะที่เหมาะกับการรวมตัวของไอน้ำในบรรยากาศเกิดเป็นฝนขึ้น เช่น การสร้างแกนกลางกลั่นตัว (Condensation nuclei) การรวมตัวของไอน้ำในอากาศ เป็นต้น ข้อมูลสารเคมีที่ใช้อยู่ในปัจจุบันมีจำนวน 6 ชนิด ได้แก่ ผงเกลือแป้ง (NaCl) ยูเรีย (CO(NH2)2) แคลเซียมคลอไรด์ (CaCl2) แคลเซียมออกไซด์ (CaO) น้ำแข็งแห้ง (CO2) และซิลเวอร์ไอโอไดด์ (AgI) การโปรยสารเคมีหรือสารฝนหลวงระหว่างกิจกรรมของฝนหลวงทำให้เกิดความห่วงใยถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการใช้สารฝนหลวง เช่น อาจทำให้น้ำฝนมีคุณภาพเปลี่ยนแปลงไปจากน้ำฝนที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ หรือการมีสารเคมีตกค้างจนอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตหรือระบบนิเวศ เป็นต้น การประเมินคุณภาพน้ำฝนหลวงจึงได้เริ่มดำเนินเนการเพื่อสร้างความมั่นใจให้กับประชาชนอยู่เป็นระยะตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 2526 2549 และ 2554 โดยกรมอนามัยได้ดำเนินการสองครั้งแรก ครั้งที่สามดำเนินการโดยมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในพื้นที่ภาคกลาง และครั้งสุดท้ายมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารีดำเนินการในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง ทั้งนี้ การเปลี่ยนแปลงสภาพธรรมชาติจากการขยายตัวของเมือง การลดจำนวนลงของพื้นที่ป่า การมีอุตสาหกรรมเพิ่มมากขึ้น รวมทั้งกิจกรรมของประชาชนแตกต่างจากอดีต จึงต้องเฝ้าระวังคุณภาพน้ำฝนหลวงอย่างต่อเนื่อง สำหรับเป็นข้อมูลใช้กำหนดมาตรการเฝ้าระวังและป้องกันผลกระทบที่อาจมีขึ้นกับคุณภาพชีวิตของประชาชน นอกจากนี้ การยกระดับหน่วยงานเป็นกรมฝนหลวงและการบินเกษตรทำให้มีภาระหน้าที่ครอบคลุมถึงการเฝ้าระวังคุณภาพน้ำฝนหลวงให้เป็นงานประจำ การศึกษาหาแนวทางดำเนินงานที่เหมาะสมกับภารกิจใหม่จึงจำเป็นต้องศึกษาวิจัยให้รอบคอบ

คำสำคัญ