โครงการประเมินคุณภาพน้ำฝนจากการทำฝนในบริเวณลุ่มน้ำภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง

บทคัดย่อ

การประเมินคุณภาพน้ําฝนจากการทําฝนหลวงในบริเวณลุ่มน้ําภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างของ สํานักฝนหลวงและการบินเกษตร มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อทราบคุณสมบัติทางเคมีและกายภาพของน้ําฝน จากการทําฝนหลวง และทําการเปรียบเทียบคุณสมบัติน้ําฝนจากการทําฝนหลวงกับน้ําฝนที่ตกตาม ธรรมชาติในพื้นที่ฯ รวมทั้งเปรียบเทียบกับเกณฑ์แนะนําคุณภาพน้ําบริโภคขององค์การอนามัยโลก พ.ศ. 2551 (ค.ศ.2008) ตัวอย่างน้ําฝนเก็บจากสถานีอุตุนิยมวิทยา 3 แห่ง คือ สถานีฯ ชัยภูมิ สถานีฯ ปากช่อง (อากาศเกษตร) และสถานีฯ นครราชสีมา การวิเคราะห์ตัวอย่างน้ําฝนทางห้องปฏิบัติการรวม 25 รายการ คือ สี ของแข็งละลายทั้งหมด ความขุ่น ความเป็นกรด-ด่าง (pH) ความนําไฟฟ้า ความเป็นกรด ความเป็น ด่าง ความกระด้าง แอมโมเนียม ซัลเฟต คลอไรด์ ไนไตรท์ ไนเตรท แคลเซียม แมกนีเซียม โซเดียม เงิน โครเมียม ทองแดง เหล็ก ตะกั่ว สังกะสี แคดเมียม แมงกานีส และปรอท อ้างอิงวิธีการและเครื่องมือที่ เป็นมาตรฐานหรือ Standard Methods ของ APHA-AWWA-WEF และ U.S. Environmental Protection Agency ผลการศึกษาพบว่า ตัวอย่างน้ําฝนที่เก็บรวบรวมได้จากทุกสถานีฯ มีลักษณะสมบัติทางกายภาพและเคมี เป็นไปตามเกณฑ์แนะนําฯ ได้แก่ โครเมียม แมงกานีส แคดเมียม ปรอท ทองแดง ตะกั่ว ไนเตรท และไน ไตรท์ ทั้งนี้ บางรายการของคุณภาพน้ําที่ทําการวิเคราะห์ไม่ปรากฏอยู่ในเกณฑ์แนะนําฯ เนื่องจาก องค์การอนามัยโลกพิจารณาถึงสิ่งคุกคามที่มีผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์เป็นสําคัญ (Health-based) เช่น ความเป็นกรด-ด่าง ความกระด้าง คลอไรด์ ซัลเฟต เป็นต้น การเปรียบเทียบจึงได้นํามาตรฐานน้ํา บริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2524 และมาตรฐาน ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมน้ําบริโภคตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม พ.ศ. 2549 มาพิจารณาพบว่า สี ความขุ่น ของแข็งละลายทั้งหมด ความเป็นกรด-ด่าง ความกระด้าง เหล็ก คลอไรด์ และซัลเฟต มี ค่าเฉลี่ยอยุ่ในเกณฑ์มาตรฐานของท้งสองกระทรวง ผลการพิจารณาตัวอย่างน้ําฝนรายวันและรายสถานีพบว่า มีเพียงค่าความเป็นกรด-ด่างต่างจากเกณฑ์ตาม ประกาศกระทรวงฯ อยู่เล็กน้อย โดยตัวอย่างน้ําฝนจากสถานีฯ นครราชสีมามีค่าต่ําสุดและสูงสุดคือ 5.64 – 8.20 สถานีฯ ชัยภูมิมีค่าต่ําสุดและสูงสุด คือ 6.12 – 8.16 สถานีฯ ปากช่องมีค่าต่ําสุด คือ 5.83 ทั้งนี้ ปฏิกิริยาทางเคมีในบรรยากาศมีแนวโน้มที่ฝนจะเป็นกรดอยู่เล็กน้อยจากการละลายของก๊าซที่มีอยู่ตาม ธรรมชาติ เช่น ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ หรือระดับของก๊าซที่เป็นมลพิษอากาศ เป็นต้น รวมทั้งการละลาย ของอิออนที่อยู่ในอนุภาคแขวนลอย (Aerosol) ในบรรยากาศ การเปรียบเทียบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยรายการคุณภาพน้ําของตัวอย่างทั้งหมดที่เป็นน้ําฝนในวันที่ไม่มี ปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่และวันที่มีปฏิบัติการฝนหลวง ด้วยการวิเคราะห์ Independent t-test แบบ สองทาง (2-tailed) พบว่า ของแข็งละลายทั้งหมด และไนไตรท์ มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสําคัญที่ ระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 95 ซึ่งมีสาเหตุมาจากข้อมูลปริมาณของแข็งละลายทั้งหมดของสถานีฯ ปาก ช่องที่มีค่าสูงอยู่บางค่าทําให้ค่าเฉลี่ยสูงตามไปด้วย ส่วนไนไตรท์มีข้อมูลของสถานีฯ ชัยภูมิที่มีค่าสูงบางค่า จึงส่งผลต่อค่าเฉลี่ยโดยรวม เมื่อพิจารณาข้อมูลรายสถานีฯ เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยลักษณะสมบัติทางกายภาพ และเคมีระหว่างน้ําฝนที่รวบรวมได้ในวันที่ไม่มีปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่และวันที่มีปฏิบัติการฝนหลวง พบว่า สถานีฯ ชัยภูมิ มีค่าความกระด้างและไนไตรท์ที่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสําคัญที่ระดับความ เชื่อมั่นร้อยละ 95 สถานีฯ ปากช่อง มีค่าของแข็งละลายทั้งหมดที่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสําคัญที่ ระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 95 สถานีฯ นครราชสีมา มีค่าโซเดียมที่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสําคัญที่ ระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 95 ทั้งนี้ การทดสอบการปนเปื้อนของสารฝนหลวง คือ โซเดียมคลอไรด์ แคลเซียมออกไซด์ และยูเรีย ไม่พบ การปนเปื้อนของรายการทางเคมีที่ระบุอยู่ในเกณฑ์แนะนําฯ คือ ทองแดง แคดเมียม และตะกั่ว ส่วน รายการทางกายภาพและเคมีอื่นมีค่าค่อนข้างต่ํา เมื่อพิจารณารายการคุณภาพน้ําของตัวอย่างน้ําฝน ทั้งหมด รวมทั้งการเปรียบเทียบลักษณะสมบัติของน้ําฝนธรรมชาติและน้ําฝนหลวง พบว่า คุณภาพน้ําฝน ในวันที่มีปฏิบัติการฝนหลวงและวันที่ไม่มีปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่จังหวัดชัยภูมิและนครราชสีมามีค่าไม่ แตกต่างกันอย่างมีนัยสําคัญทางสถิติที่ร้อยละ 95 และสารฝนหลวงไม่พบการปนเปื้อนทองแดง ตะกั่ว แคดเมียมแต่อย่างใด ดังนั้น การศึกษาครั้งนี้สรุปได้ว่า การมีปฏิบัติการฝนหลวงและการใช้สารฝนหลวงไม่ น่าจะส่งผลต่อลักษณะสมบัติทางกายภาพและเคมีของน้ําฝนในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง (ชัยภูมิและนครราชสีมา)

คำสำคัญ