โครงการวิจัยการพัฒนาการผลิตถั่วลอดในระบบการปลูกพืชที่ดอนและที่สูง

บทคัดย่อ

การพัฒนาการผลิตถั่วลอดในระบบการปลูกพืชที่ดอนและที่สูง แบ่งเป็น 2 การทดลอง ได้แก่ การคัดเลือกพันธุ์และระบบการปลูกถั่วลอดร่วมกับข้าวไร่ การคัดเลือกพันธุ์ถั่วลอด ดำเนินการที่แปลงทดลองและขยายพันธุ์พืชไร่ อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ในปี 2554 – 2556 ทำการศึกษาสำรวจพื้นที่ปลูกถั่วลอดในชุมชนต่างๆ ของภาคเหนือตอนบน นำตัวอย่างฝักถั่วลอดจากแหล่งต่างๆ มาปลูกแบบ 1 ฝักต่อแปลง บันทึกลักษณะ ตั้งเกณฑ์การคัดเลือก คัดเลือกสายพันธุ์ที่มีการเจริญเติบโตตรงตามเกณฑ์และให้ผลผลิตดี เพื่อทำ pure line selection ในปี 2555 คัดเลือกถั่วลอดจาก 130 สายพันธุ์ที่ปลูกในปี 2554 โดยนำข้อมูลจำนวนกิ่งจากลำต้นหลัก ความยาวถั่วลอดและลักษณะการปกคลุมดิน มาร่วมให้คะแนนกับความยาวและความกว้างฝัก จำนวนเมล็ดต่อฝัก ขนาดเมล็ด สีเมล็ด น้ำหนัก 100 เมล็ดในการคัดเลือก แปลงที่คัดเลือกจำนวน 32 แปลง เตรียมเก็บรักษาไว้ปลูกและคัดเลือกพันธุ์รุ่นต่อไป ก่อนฤดูฝน 2555 ทดสอบความงอกในถาดเพาะเมล็ดคัดเลือกเฉพาะสายพันธุ์ที่มีความงอกสูงกว่า 54% เข้าปลูกคัดเลือกขั้นต่อไปซึ่งได้แก่หมายเลขสายพันธุ์ที่ 4(T1) 14(T2) 18(T3) 21(T4) 23(T5) 39(T6) 41(T7) 42(T8) 43(T9) 59(T10) 72(T11) และ 82(T12) รวมจำนวน 12 สายพันธุ์ นำไปปลูกจำนวน 3 ซ้ำต่อสายพันธุ์ รวม 36 แปลงย่อย ขนาดแปลงย่อย 5 ? 17 เมตร บันทึกข้อมูลทางเกษตรและพฤกษศาสตร์ของถั่วลอดแต่ละสายพันธุ์ ที่พบว่าสายพันธุ์ที่มีศักยภาพ ได้แก่ T1 T2 และ T7 (หมายเลข 4 14 และ 41 ตามลำดับ) เนื่องจากมีข้อเด่น คือ มีใบแผ่กว้าง ฝักใหญ่ น้ำหนักเมล็ดดี (หมายเลข 41) หรือแตกกิ่งมากเลื้อยไปได้ไกลกว่า 10 เมตร (หมายเลข 14) หรือมีจำนวนเมล็ดต่อฝักมากและมีความงอกสูง (หมายเลข 4) ถั่วลอด มีลักษณะพิเศษทางสรีรวิทยาการเจริญเติบโตที่เอื้อต่อระบบการปลูกพืชในการปลูกร่วมกับพืชหลัก สามารถนำไปเสริมในระบบในลักษณะของพืชร่วมหรือ Mixed Cropping System ได้ในระบบการปลูกพืชหลักในสภาพที่ดอนและที่สูงที่มีพืชเศรษฐกิจหลัก ได้แก่ ข้าวไร่ ข้าวโพด เพื่อให้เกิดการใช้ประโยชน์ที่ดินและการจัดการทรัพยากรการเกษตรให้ยั่งยืน จากการทดสอบอัตราที่เหมาะสมของถั่วลอด ใช้ปริมาณเมล็ดถั่วลอด 2 ระดับ คือ 40 และ 80 กรัมคลุกเมล็ดปนกับเมล็ดพันธุ์ข้าวไร่ 10 กิโลกรัม เปรียบเทียบกับการปลูกข้าวไร่โดยไม่ผสมถั่วลอด ปี 2554 ทดสอบในพื้นที่เกษตร อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 7 ราย รายละ 1 ไร่ การปลูกข้าวไร่และใส่ถั่วลอด ทำให้ข้าวไร่มีผลผลิต 200 -211 กิโลกรัมต่อไร่ และได้ผลผลิตเมล็ดถั่วลอด 32 - 38 กิโลกรัมต่อไร่ พร้อมน้ำหนักมวลชีวภาพ 500 - 700 กิโลกรัมต่อไร่ และผลผลิตข้าวไม่ลดลงเมื่อเปรียบเทียบการปลูกข้าวเพียงอย่างเดียว โดยให้ผลผลิตข้าว 207 กิโลกรัมต่อไร่ และให้ผลผลิตถั่วลอดที่สามารถบริโภคได้และสามารถจำหน่ายได้ พร้อมเพิ่มซากอินทรียวัตถุแก่ดินซึ่งจะเป็นประโยชน์ในการใช้ที่ดินและทรัพยากรการเกษตรบนที่ดอนและที่สูงในระยะยาว ในปี 2555 ทดสอบยืนยันผลในแปลงเกษตรกรเพียง 1 ราย โดยแบ่งแปลงย่อยเพื่อทดลอง 7 ซ้ำ ผลการทดลองพบว่า การปลูกถั่วลอดลดปริมาณวัชพืชในแปลงข้าวไร่แต่ไม่ทำให้ผลผลิตข้าวไร่แตกต่างกัน

คำสำคัญ