ระบบการเรียนรู้แบบเปิดตามแนวคิดมหาวิทยาลัยความรับผิดชอบต่อสังคม: คอร์สแวร์แบบเปิดสำหรับมวลชนเพื่อพัฒนาทักษะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
ท่ามกลางการสาระความรู้ใหม่ๆที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องตลอดเวลาจากแหล่งความรู้ที่หลากหลาย การเปลี่ยนแปลงของการเรียนการสอนในศตวรรษที่ 21 มุ่งเน้นทักษะด้านสารสนเทศ ทักษะขีวิตและอาชีพที่สอดคล้องกับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและตลอดเวลา และรวมทั้งความสามารถในการแก้ปัญหาในบริบทจริงที่ต้องใช้การคิดวิเคราะห์และวิจารณญาณ การสื่อสารร่วมมือในการเรียนรู้และต่อยอดความคิด แม้ในสองทศวรรษที่ผ่านมา มหาวิทยาลัยหลายแห่งทั่วโลกและรวมทั้งประเทศไทยมีความตื่นตัวและมีเป้าหมายที่แตกต่างกันไปในการพัฒนาแหล่งความรู้ด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลและออนไลน์ ทำการเผยแพร่ความรู้ในห้องเรียนออกสู่สาธารณะ เพื่อเปิดความรู้ให้กับผู้เรียนในลักษณะการเรียนรู้แบบเปิดที่มีความคาบเกี่ยวกับลักษณะคอร์สแวร์แบบเปิดสำหรับมวลชน หรือ มูค (MOOCs- Massive Open Online Coursewares) ที่ผู้เรียนไม่จำเป็นต้องลงทะเบียนตามระเบียบการเป็นนักศึกษาในสถาบันใด ดังนั้นจึงเป็นโอกาสที่มหาวิทยาลัยที่ตระหนักในบทบาทความรับผิดชอบต่อสังคมด้วยวิชาการตามแนวคิดการเป็นผู้ประกอบการทางสังคม(Social Entrepreneur) ดำเนินการชี้นำความรู้ด้วยปรัชญาเป้าหมายการคงอยู่ของมหาวิทยาลัยที่อย่างยั่งยืนได้เมื่อสมดุลย์การประกอบการคือความรู้ที่เป็นฐานเศรษฐกิจสังคมและสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน ที่รู้จักกันภายใต้มหาวิทยาลัยความรับผิดชอบต่อสังคม (University Social Responsibility) มุ่งเน้นสภาพความต้องการหรือปัญหาของชุมชนหรือสังคมและชี้นำด้วยการเผยแพร่ความรู้โครงการและกิจกรรมในรูปแบบการเรียนรู้แบบเปิด ให้เป็นกลไกและทางเลือกที่สำคัญในการพัฒนาสู่ความยั่งยืน การดำเนินการวิจัยโดยใช้ระบบการเรียนรู้แบบเปิดที่ประกอบด้วยสาระความรู้ที่จำเป็นต่อการดำเนินชีวิตและอาชีพ รวมทั้งทักษะความสามารถที่จำเป็นในศตวรรษที่ 21การวิจัยระบบการเรียนรู้แบบเปิดตามแนวคิดมหาวิทยาลัยความรับผิดชอบต่อสังคม โดยใช้คอร์สแวร์แบบเปิดสำหรับมวลชนและรูปแบบการเรียนรู้ที่เป็นการขยายโอกาสในการเรียนรู้ของผู้เรียนในระบบและตามอัธยาศัย เพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตที่มุ่งเน้นการเรียนรู้ที่สนองต่อความสมดุลของเศรษฐกิจสังคมและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและพัฒนาระบบการเรียนรู้แบบเปิดตามแนวคิดมหาวิทยาลัยความรับผิดชอบต่อสังคมที่ส่งเสริมทักษะผู้เรียนศตวรรษที่ 21 ประกอบด้วยกระบวนการวิธีการพัฒนาหลักสูตร สาระความรู้และกิจกรรมด้วยระบบเทคโนโลยีในการบริหารจัดการเรียนรู้แบบเปิดที่สร้างคุณลักษณะผู้เรียนในทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 และเพื่อ 2) ศึกษาผลการใช้ระบบการเรียนรู้แบบเปิดตามแนวคิดมหาวิทยาลัยความรับผิดชอบต่อสังคมเพื่อส่งเสริมทักษะผู้เรียนศตวรรษที่ 21 กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ กลุ่มผู้เรียนตามอัธยาศัย ผู้มีความสนใจในสาระความรู้ตามการออกแบบระบบการเรียนรู้แบบเปิดฯ โดยมีการออกแบบกิจกรรมการเรียนใน 2 ประเภทหลัก ได้แก่ 1) รูปแบบการเรียนที่ใช้การบรรยายเป็นหลักและแบบทดสอบถามตอบในระบบ และ 2) รูปแบบการเรียนแบบผสมผสานโครงงานออฟไลน์ กลุ่มทดลองประกอบด้วยผู้เรียนที่มีความสนใจเรียนในระบบการเรียนแบบเปิด ผู้เรียนในกรมการเรียนที่ใช้การบรรยายเป็นหลักจำนวนทั้งสิ้น 183 คน และรูปแบบผสมผสานจำนวน 217 คน การประเมินผลใช้ระบบอัตโนมัติในรูปแบบการเรียนแบบบรรยาย และประเมินผลจากโครงงานในรูปแบบการการเรียนแบบผสมผสานโครงงานออฟไลน์ และทั้งสองกลุ่มใช้แบบประเมินตนเองในการเรียนรู้แบบเปิดที่ส่งเสริมทักษะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 ผลการวิจัยในระยะการพัฒนาระบบการเรียนรู้แบบเปิด ใช้การศึกษาสภาพปัจจุบันของคอร์สแวร์แบบเปิดฯ จากการสำรวจพบว่าคอร์สแวร์ส่วนใหญ่ในประเทศไทยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการอุดมศึกษา จัดเป็นรายวิชาตามที่มหาวิทยาลัยเข้าร่วมโครงการและได้รับการสนับสนุนค่าใช้จ่าย ส่วนใหญ่เป็นรายวิชาที่มีอยู่ในสถาบันมีเป้าหมายเพื่อเปิดโอกาสให้ผู้เรียนเข้าเรียนได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และคาดว่าจะทำให้เกิดการโอนหน่วยกิตได้ หลักสูตรเน้นเป้าหมายการเรียนรู้ที่สามารถกระตุ้นการสร้างผลผลิต ผู้บริหารมีความคิดเห็นต่อสภาพความเป็นจริงและความคาดหวังคือการใช้การเรียนแบบเปิดเพื่อส่งผลกระทบต่อผู้เรียนในด้านผลผลิต ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรมในลำดับต้นๆ แต่ให้ความสำคัญน้อยกับการสร้างความสมดุลย์ด้านสังคมสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจ อย่างไรก็ตามผู้บริหารหลักสูตรและผู้สอนเห็นว่าหลักสูตรควรชี้นำสังคม สาระความรู้ควรนำไปใช้ได้จริงแก้ปัญหาตรงกับภาวะที่เป็นปัจจุบัน ในส่วนของบทเรียนควรมีความหลากหลายศาสตร์และบูรณาการร่วมกันสำหรับเรียนรู้ด้วยตนเองควรมีรูปแบบที่เป็นมัลติมีเดียเว็บไซต์เอกสารประกอบแบบอิเล็กทรอนิกส์ การจัดกิจกรรมควรเป็นกรณีศึกษาหรือโครงงานเพื่อทำให้เกิดการประสบการณ์ที่หลากหลาย ในด้านของการประเมินผลกระทบในการพัฒนาคอร์สแวร์แบบเปิดควรแสดงภาพลักษณ์ความชำนาญเฉพาะทางของสถาบัน และนโยบายจากมหาวิทยาลัยจะต้องสนับสนุนในการพัฒนาระบบการเรียนรู้แบบเปิด ในส่วนของกิจกรรมการเรียนการสอนเน้นเนื้อหาการบรรยายและการถามตอบและให้ผลป้อนกลับอัตโนมัติ บางแห่งใช้กิจกรรมการมอบหมายภาระงานให้ปฏิบัติการ การประเมินการเรียนการสอนเป็นการตรวจสอบความก้าวหน้าในการเรียนทดสอบความรู้ หรือการประเมินจากชิ้นงาน ผลการวิจัย 1) พัฒนาระบบการเรียนรู้แบบเปิดฯ ประกอบด้วย การออกแบบหลักสูตร กระบวนการจัดการเรียนการสอน สื่อ กิจกรรม และการประเมินผลการเรียน และรวมทั้งคุณสมบัติของระบบบริหารจัดการเรียนรู้ 2) ผลการศึกษาผลการใช้ระบบการเรียนรู้แบบเปิดตามแนวคิดมหาวิทยาลัยความรับผิดชอบต่อสังคมเพื่อพัฒนาทักษะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 ตามลักษณะการออกแบบระบบฯและนำเสนอรูปแบบการเรียนใน 2 ลักษณะ คือการเรียนที่ใช้บรรยายเป็นหลักร่วมกับการปฏิสัมพันธ์จากคำถาม และการเรียนแบบผสมผสานโครงงานแบบออฟไลน์ จากการวิเคราะห์เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยประเมินตนเองต่อทักษะในศตวรรษที่ 21 ระหว่างกลุ่มพบว่ากลุ่มผู้ที่เรียนที่ใช้กิจกรรมมีแบบผสมผสานโครงงานมีค่าเฉลี่ยการเรียนสูงกว่าผู้เรียนในรูปแบบการบรรยายเป็นหลักร่วมกับคำถามแบบปฏิสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 ผลวิจัยยังพบว่าผู้เรียนมีความพอใจต่อระบบฯในระดับมากที่สุด