การศึกษาอุบัติการณ์โรคไข้เลือดออกในพื้นที่ระบาดและไม่ระบาดด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ จังหวัดอุบลราชธานี
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
โรคไข้เลือดออกเกิดจากเชื้อไวรัสเดงกี มียุงลายเป็นพาหะน าโรค และเป็นปัญหาสาธารณสุขของ จังหวัดอุบลราชธานีและประเทศไทย การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อส ารวจความชุกของลูกน้ ายุงลาย ในการป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก 2) เพื่อศึกษาการรับรู้ และพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออก 3) เพื่อประยุกต์ใช้ระบบภูมิสารสนเทศในการวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงต่อโรคไข้เลือดออก วิธีด าเนินการวิจัยส ารวจ ความชุกชุมของลูกน้ ายุงลาย ช่วงก่อนระบาด ช่วงระบาด และหลังระบาด เก็บต าแหน่งพิกัดหลังคาเรือนที่ท า การส ารวจลูกน้ ายุงลายในแต่ละหมู่บ้าน ด้วยเครื่อง GPS ส ารวจการรับรู้และพฤติกรรมการป้องกันโรค ไข้เลือดออก รวบรวมข้อมูลแบบสอบถามในเดือนมีนาคม 2559 จ านวน 159 ครัวเรือน วิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงต่อ โรคไข้เลือดออกด้วยระบบภูมิสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) โดยท าเขตพื้นที่กันออก (Buffer) จากต าแหน่ง หลังคาเรือนที่พบลูกน้ ายุงลายในระยะ 30 และ 50 เมตร ผลการศึกษาพบว่า หมู่บ้านทุ่งเดิ่น ช่วงก่อนระบาดพบลูกน้ ายุงลาย 24 หลังคาเรือน (21.24%) ช่วง ระบาด จ านวน 9 หลังคาเรือน (8.18%) และหลังระบาด จ านวน 33 หลังคาเรือน (30.84%) ส าหรับหมู่บ้าน ดอนกลางเหนือ ช่วงก่อนระบาด พบลูกน้ ายุงลาย จ านวน 18 หลังคาเรือน (10.29%) ช่วงระบาดและช่วงหลัง ระบาดไม่พบลูกน้ ายุงลาย ระดับการรับรู้เกี่ยวกับโรคไข้เลือดออกของประชาชนหมู่บ้านทุ่งเดิ่นมีระดับความ รู้อยู่ในระดับสูงร้อยละ 75.8 และหมู่บ้านดอนกลางเหนือมีระดับการรับรู้อยู่ในระดับสูงร้อยละ 78.6 ผลการ ทดสอบความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้เกี่ยวกับโรคไข้เลือดออกระหว่างสองหมู่บ้านพบว่าไม่มีความสัมพันธ์กัน อย่างมีนัยส าคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (r = 14.441, p-value < 0.001) ส าหรับระดับพฤติกรรมการป้องกัน โรคไข้เลือดออก ของประชาชนพบว่า ประชาชนหมู่บ้านทุ่งเดิ่นมีระดับพฤติกรรมการป้องกันอยู่ในระดับสูง ร้อยละ 53.2 และประชาชนหมู่บ้านดอนกลางเหนือ มีระดับพฤติกรรมการป้องกันอยู่ในระดับสูงร้อยละ 23.7 ผลการทดสอบความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกระหว่างหมู่บ้านทุ่งเดิ่น กับหมู่บ้าน ดอนกลางเหนือ พบว่า มีความสัมพันธ์กันอย่างมีนัยส าคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (r = 14.441, p-value < 0.001) การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่ในระยะที่เหมาะสมต่อการระบาดของโรคไข้เลือดออกในระยะ 30 เมตร พบว่าหมู่บ้านทุ่งเดิ่นในช่วงก่อนระบาด มีจ านวน 56 หลังคาเรือน และระยะ 50 เมตร มี 90 หลังคาเรือนและ ในช่วงหลังระบาดในระยะ 30 เมตร มีจ านวน 69 หลังคาเรือน และระยะ 50 เมตร มีจ านวน 101 หลังคา เรือน ซึงมีโอกาสเสี่ยงต่อการระบาดของยุงลาย ส าหรับหมู่บ้านดอนกลางเหนือในช่วงก่อนระบาดพบว่าระยะ 30 เมตร มีจ านวน 51 หลังคาเรือน และระยะ 50 เมตร มี 107 หลังคาเรือน ที่มีโอกาสเสี่ยงต่อการระบาดของ ยุงลาย ดังนั้นการน าเทคโนโลยีสารสนเทศภูมิศาสตร์เข้ามาช่วยในการพัฒนาฐานข้อมูลที่จะชี้ให้เห็นแหล่ง เพาะพันธุ์ลูกน้ ายุงลายและหลังคาเรือนที่คาดว่าจะเกิดการระบาดโรคไข้เลือดออก อันเป็นประโยชน์ในการ สนับสนุนการตัดสินใจการป้องกันและควบคุมยุงลายและโรคไข้เลือดออก คำสำคัญ: ลูกน้ ายุงลาย ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ โรคไข้เลือดออก