โครงการขยายผลการผลิตและใช้แหนแดงเพื่อลดต้นทุนการผลิตสู่เกษตรกร

บทคัดย่อ

งานศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อขยายผลเทคโนโลยีการผลิตและใช้แหนแดงสู่เกษตรกร 2) เพื่อให้เกษตรกรสมาชิกศูนย์จัดการดินปุ๋ยชุมชน (ศดปช.) สามารถผลิตและใช้ประโยชน์จากแหนแดงได้ 3) เพื่อให้ ศดปช. เป็นต้นแบบการผลิตและขยายผลการใช้แหนแดงไปสู่ชุมชน ประชากรและกลุ่มตัวอย่างในการวิจัย คือ สมาชิก ศดปช. 9 แห่ง จากพื้นที่ 9 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดสระบุรี สมุทรสงคราม ระยอง กาฬสินธุ์ พังงา พัทลุง สุรินทร์ กำแพงเพชร และจังหวัดพะเยา รวมจำนวน 323 ราย รวมถึงเกษตรกร ในชุมชนที่ได้รับการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตขยายและใช้ประโยชน์แหนแดง จำนวน 2,450 ราย โดยคณะผู้วิจัย ได้เก็บข้อมูลการผลิตแหนแดง การใช้ประโยชน์แหนแดง ระดับความรู้ความเข้าใจของสมาชิก ศดปช. ก่อนและหลังเข้ารับการอบรมฯ การยอมรับเทคโนโลยีของสมาชิก ศดปช. และระดับความพึงพอใจของเกษตรกรในชุมชน จากการใช้แบบสัมภาษณ์ แบบสอบถาม สรุปผลจากการแลกเปลี่ยนความรู้ และประเด็นจากการติดตามและประเมินผลในพื้นที่ สถิติที่ใช้ในการวิจัย คือ ค่าเฉลี่ย ร้อยละ และวิเคราะห์ค่า VCR (Value to cost ratio) ผลการวิจัย พบว่า 1) สมาชิก ศดปช. และเกษตรกรทั่วไป รวมจำนวน 2,773 คน ได้รับองค์ความรู้การผลิตขยายและใช้แหนแดง โดยเกษตรกรจำนวน ร้อยละ 52.8 เข้าร่วมกิจกรรมในงานวันรณรงค์การผลิตและใช้แหนแดง และเกษตรกร ร้อยละ 47.2 เข้ามาศึกษาดูงาน ณ แปลงต้นแบบของ ศดปช. ในวันและเวลาอื่น ๆ พร้อมขอรับแหนแดงไปเลี้ยง เพื่อขยายพันธุ์ต่อ จำนวน 1,603.75 กิโลกรัม มีพื้นที่ที่คาดว่าจะนำไปใช้ประโยชน์ รวมจำนวน 1,690.25 ไร่ โดยนำแหนแดงไปใช้ในนาข้าวมากที่สุด รองลงมา คือ พืชผัก และใช้ในการเลี้ยงสัตว์ เนื่องจากเกษตรกรมีความพึงพอใจและยอมรับเทคโนโลยีแหนแดง เพราะเป็นเทคโนโลยีที่ง่าย เกษตรกรสามารถทำเองได้ด้วยการใช้วัสดุอุปกรณ์ที่มีในชุมชน (ค่าเฉลี่ย 4.77) แหนแดงขยายพันธุ์ได้รวดเร็ว (ค่าเฉลี่ย 4.75) ต้นทุนการเลี้ยงแหนแดงต่ำ (ค่าเฉลี่ย 4.68) 2) ศดปช. สามารถผลิตแม่พันธุ์แหนแดง แจกจ่ายให้สมาชิก จำนวน 2,121.43กิโลกรัม และสมาชิก ศดปช. ผลิตแหนแดง เพื่อใช้เอง จำนวน 19,528.49 กิโลกรัม และผลิตเพื่อบริการให้แก่เกษตรกรในชุมชน รวมจำนวน 21,132.24 กิโลกรัม 3) เกิดแปลงต้นแบบการผลิตขยายและใช้แหนแดงเพื่อลดต้นทุนการผลิตในนาข้าวในสภาพพื้นที่ต่าง ๆ จากผลการวิจัยพบว่า การใส่แหนแดงลงในแปลงนา และไถกลบก่อนการปลูกข้าวในพื้นที่นาชลประทานหรือนาที่จัดการน้ำได้ ทำให้ได้ผลผลิตข้าวเพิ่มขึ้นมากที่สุด เห็นได้จาก ศดปช. ตำบลบางโขมด อำเภอบ้านหมอ จังหวัดสระบุรี และ ศดปช.ตำบลฆ้องชัยพัฒนา อำเภอฆ้องชัย จังหวัดกาฬสินธุ์ มีผลผลิตข้าวพันธุ์หอมมะลิธรรมศาสตร์ และข้าวพันธุ์ กข 49 เพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 32.30 และ 22.22 ตามลำดับ ทั้งนี้ ปัจจัยหนึ่งที่มีผล ต่อการผลิตข้าว คือ พันธุ์ข้าวที่เกษตรกรเลือกใช้ในการเพาะปลูก เพราะมีผลต่อความคุ้มค่า ทางเศรษฐศาสตร์ โดยพบว่าข้าวพันธุ์ไรซ์เบอร์รี่ของพื้นที่จังหวัดสมุทรสงคราม เป็นพันธุ์ข้าวที่ให้ผลผลิตทางเศรษฐกิจสูง เมื่อวิเคราะห์ค่า VCR (Value to cost ratio) พบว่ามีผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์คุ้มค่ามากที่สุด คือ มีค่าเท่ากับ 7.87

คำสำคัญ